Tiếp tục chương trình làm việc kỳ họp thứ 10, ngày 26-10, các đại biểu Quốc hội làm việc tại hội trường nghe Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi) và thảo luận về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi). Đây là lần thảo luận cuối cùng, thống nhất các ý kiến về những vấn đề còn có quan điểm khác nhau để Quốc hội biểu quyết thông qua tại Kỳ họp này.
Cần quy định Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có luật
Quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, phát biểu. Các ý kiến đều đồng thuận với quy định trong dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi ), theo đó Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng. Các ý kiến đánh giá việc mở rộng thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân như quy định tại khoản 2 Điều 4 của dự thảo Bộ luật là bước chuyển quan trọng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta, phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013 về chức năng, nhiệm vụ của Tòa án nhân dân là " cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp " (khoản 1 Điều 102).
Vấn đề này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận thấy, trong khi pháp luật dân sự chưa có quy định đầy đủ để điều chỉnh được hết các quan hệ xã hội, khi có tranh chấp dân sự xảy ra mà chưa có điều luật áp dụng thì cần thiết phải có quy định cho phép Tòa án áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, tập quán, tương tự pháp luật, án lệ và lẽ công bằng để thụ lý vụ việc dân sự và giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự chung do Bộ luật này quy định. Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo chỉnh lý, bổ sung các quy định về giải quyết các vụ việc dân sự, trong trường hợp chưa có điều luật để áp dụng tại các điều 4, 43, 44 và 45 của dự thảo Bộ luật. Quy định như vậy là phù hợp với nội dung tại các điều 5, 6 và 14 của dự thảo Bộ luật dân sự (sửa đổi). Đồng thời, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện nguyên tắc " Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật ".
Thảo luận về vị trí, vai trò của Viện Kiểm sát nhân dân, các đại biểu đề nghị luật cần quy định Kiểm sát viên có thẩm quyền đề nghị Hội đồng xét xử về hướng giải quyết vụ án, giúp Hội đồng xét xử có thêm cơ sở để tham khảo, đánh giá vụ án khách quan, đầy đủ, toàn diện; tuyên án đúng pháp luật, hạn chế việc kháng cáo, kháng nghị không cần thiết.
Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quan điểm đề nghị tiếp tục xác định Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan tiến hành tố tụng dân sự như quy định tại Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự hiện hành và dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi) trình Quốc hội kỳ họp thứ 9.
Cho ý kiến về quyền và nghĩa vụ của đương sự trong việc cung cấp chứng cứ, nhiều ý kiến cho rằng để bảo đảm cho các bên đương sự thực hiện được nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng dân sự thì cần quy định các bên đương sự có quyền được biết các tài liệu, chứng cứ của bên kia, làm cơ sở bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Thể hiện quan điểm tán thành phương án chỉnh lý tại khoản 9 Điều 70, theo đó đương sự "có nghĩa vụ sao chụp đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ giao nộp cho Tòa án để Tòa án gửi cho các đương sự khác".
Tuy nhiên, đại biểu Hoàng Thanh Tùng (Sóc Trăng) đề nghị rà soát để bảo đảm các điều khoản khác quy định thống nhất. Đại biểu Thanh Tùng đề nghị bổ sung quy định tài liệu, chứng cứ sao chụp phải được chứng thực hoặc giao trách nhiệm cho Tòa án kiểm tra, bảo đảm tính xác thực của tài liệu, chứng cứ được sao chụp trước khi gửi cho các đương sự khác. Khoản 4 Điều 96 và khoản 3 Điều 248 quy định đương sự có quyền bổ sung chứng cứ tại phiên tòa sơ thẩm, đại biểu đề nghị "làm rõ trong trường hợp này có phải tạm ngừng phiên tòa để các đương sự khác có liên quan có thời gian tiếp cận, nghiên cứu chứng cứ mới được bổ sung hay không, vì nếu không thì không bảo đảm quyền "được biết và ghi chép, sao chụp tài liệu, chứng cứ do các đương sự khác xuất trình" quy định tại khoản 8 Điều 70 của dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự".
Xung quanh thẩm quyền của Hội đồng xét xử giám đốc thẩm (từ Điều 343 đến Điều 347), nhiều ý kiến tán thành với quy định Hội đồng xét xử giám đốc thẩm được quyền sửa một phần hoặc toàn bộ bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Tán thành quy định công nhận kết quả hòa giải ngoài Tòa án
Thảo luận về công nhận kết quả hòa giải ngoài Tòa án (từ Điều 415 đến Điều 418) đa số ý kiến tán thành với quy định công nhận kết quả hòa giải ngoài Tòa án trong dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi). Có ý kiến đề nghị quy định cụ thể những loại hòa giải nào thì được Tòa án công nhận và quy định chi tiết trình tự, thủ tục và giá trị pháp lý của quyết định công nhận kết quả hòa giải.
Đánh giá thủ tục công nhận kết quả hòa giải ngoài Tòa án rất quan trọng và cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay và thông lệ quốc tế, nhằm khắc phục tình trạng sau khi các bên đã hòa giải theo quy định pháp luật nhưng không có cơ quan nào tổ chức thi hành kết quả hòa giải đó. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị dự thảo Bộ luật cần quy định theo hướng: trước khi công nhận kết quả hòa giải, Tòa án phải xem xét, thẩm định lại toàn bộ nội dung hòa giải đó, đối chiếu với quy định pháp luật, lẽ công bằng, đạo đức xã hội; đồng thời ràng buộc trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán khi ký quyết định.
Giải trình vấn đề này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng cần thiết quy định việc Tòa án thụ lý giải quyết và ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành, bảo đảm cho các bên thực hiện đúng ý chí, quyền dân sự của mình. Tòa án chỉ xem xét công nhận kết quả hòa giải các vụ việc ngoài Tòa án giữa cơ quan, tổ chức, cá nhân do người có thẩm quyền, tổ chức có nhiệm vụ thực hiện theo quy định của pháp luật tiến hành hòa giải (như kết quả Hòa giải theo quy định của Luật hòa giải cơ sở, Luật Thương mại, Bộ luật Lao động, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng...).
Nhiều vấn đề về: án lệ trong tố tụng dân sự; bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng dân sự; thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự đã được thảo luận, thống nhất quan điểm tại phiên thảo luận chiều nay. Đây là lần thảo luận cuối cùng, làm rõ những vấn đề có có quan điểm khác nhau trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua tại kỳ họp thứ 10.
Theo chương trình, ngày mai, Quốc hội làm việc tại hội trường, nghe Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật về thuế; Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội ban hành Nội quy kỳ họp Quốc hội (sửa đổi) và thảo luận một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Luật tố tụng hành chính (sửa đổi).
QUỲNH HOA (TTXVN)
