Cuối năm 2013, toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có khoảng 51.046 doanh nghiệp (DN), trong đó 98% là DN tư nhân, 1,2% là DN đầu tư nước ngoài (FDI), còn lại là DN nhà nước. Năm 2014, toàn vùng có 5.510 DN thành lập mới; trong 6 tháng đầu năm 2015, ĐBSCL có thêm 3.554 DN thành lập mới. Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Đầu tư 2014 có hiệu lực, với những quy định khá thông thoáng, kỳ vọng tạo lực đẩy cho khối DN dân doanh phát triển. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, khu vực kinh tế dân doanh tại ĐBSCL đang gặp rất nhiều khó khăn, thách thức trong phát triển, nhiều DN không "đuổi" kịp hội nhập, trong khi chính sách phát triển của địa phương cho khối tư nhân chưa đồng bộ.

Theo chuyên gia kinh tế cao cấp Phạm Chi Lan, khi kêu gọi đầu tư, các địa phương quá chú trọng vấn đề ưu đãi đất đai, thuế, với slogan: "Chúng tôi có sẵn đất sạch, thuế thấp". Rõ ràng, đây là tài nguyên của chúng ta, nếu chúng ta ưu đãi hết cho FDI thì DN trong nước sẽ mất rất nhiều cơ hội đầu tư và dễ dẫn đến mất cân bằng trong cạnh tranh. Thời gian qua, các địa phương đều chú trọng thu hút doanh nghiệp FDI với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương, đổi mới công nghệ, tăng cơ hội việc làm; tạo lập môi trường kinh doanh năng động hơn, thúc ép doanh nghiệp (DN) nội phải đổi mới để cạnh tranh… Song, thực tế sự ưu đãi quá nhiều cho DN FDI đã vô hình trung tạo sức ép lớn cho DN nội, vốn yếu về: tài chính, quản trị (kinh doanh và rủi ro), công nghệ… Thêm vào đó, sự phối hợp giữa các bộ, ngành trung ương và địa phương trong nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN nội trong hội nhập chưa tốt nên có thách thức thì DN lãnh đủ. "Nhà nước "nặng" tuyên truyền chủ trương, chính sách nhưng DN Việt cần thông tin cụ thể về chủ trương, chính sách đó tác động trực tiếp đến họ như thế nào thì chưa được đáp ứng đầy đủ"- bà Phạm Chi Lan nói.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, DN dân doanh là nền móng, là động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Cải cách thể chế có hiệu quả sẽ giúp khu vực DN phát triển, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế bền vững. Tăng trưởng kinh tế của vùng hiện nay vẫn dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ và công nghiệp gia công của DN FDI. Đây là áp lực lớn cho DN vùng ĐBSCL khi vào AEC (Cộng đồng kinh tế ASEAN), thị phần của DN sẽ bị thu hẹp trước sự tấn công ồ ạt của hàng hóa trong nội khối vào các siêu thị, hệ thống phân phối, do DN nội khối cũng có thế mạnh tương đồng, nhưng trình độ công nghệ của họ cao hơn DN ĐBSCL rất nhiều. Do đó, cần chính sách vĩ mô cho khối dân doanh phát triển; chính sách phải đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN vừa khuyến khích DN đổi mới công nghệ, thu hút đội ngũ quản trị DN bậc cao. Tiến sĩ Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI Cần Thơ, lạc quan: "Thách thức của DN vùng ĐBSCL trong hội nhập rất nhiều, nhưng trình độ sản xuất nông thủy sản, chế biến lương thực xuất khẩu không thua bất kỳ vùng miền nào trong cả nước nhờ thiết bị công nghệ hiện đại". Ngoài nỗ lực của DN, tiến sĩ Võ Hùng Dũng cho rằng, nhà nước cần tăng cường cung cấp thông tin, tư vấn về các hợp đồng thương mại cho DN, đặc biệt là những cam kết quan trọng trong các FTA có tác động đến DN; tăng cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, công bằng cho khối DN dân doanh.

Song Nguyên