Xác định chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu, mở ra phương thức mới để bảo tồn, lan tỏa các giá trị văn hóa, TP Cần Thơ đang tập trung triển khai số hóa di sản, dữ liệu và các hoạt động văn hóa. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tiếp thêm động lực, khai mở nguồn lực văn hóa cho sự phát triển chung của thành phố.

Học sinh quét mã QR tìm hiểu về di tích trên địa bàn phường Sóc Trăng. 

“Số hóa đúng” và “dữ liệu dùng được”

Tại một triển lãm sách do Thư viện TP Cần Thơ tổ chức tại Trường THPT Bình Thủy, đông đảo học sinh dùng điện thoại quét QR Code để tra cứu thông tin về sách, tài liệu được giới thiệu. Thư viện thành phố còn bố trí nhiều thiết bị để học sinh có thể truy cập vào hệ thống thư viện điện tử, tra tìm tài liệu, đọc các tài liệu số hóa, ebook… Em Lê Tấn Phát, học sinh Trường THPT Bình Thủy, chia sẻ: “Nhờ hệ thống số hóa nên em dễ dàng tiếp cận tài liệu của thư viện, nhất là các sách về văn hóa, lịch sử địa phương”.

Theo ông Lê Thanh Bình, Giám đốc Thư viện TP Cần Thơ, đến nay, thư viện đã tiến hành số hóa trên 95% các tài liệu địa chí, bên cạnh hệ thống thư viện điện tử, sách ebook, thư viện số Let’s Read, các bộ sưu tập tài liệu chuyên đề… Qua đó, Thư viện thành phố đáp ứng nhu cầu của bạn đọc đa dạng và tiện ích hơn.

Còn với Bảo tàng TP Cần Thơ, thời gian qua, công tác số hóa tư liệu, hiện vật được quan tâm, góp phần bảo quản và phát huy giá trị di sản. Trong các triển lãm ảnh, trưng bày chuyên đề, Bảo tàng thành phố còn thực hiện mô hình tham quan ảo VR360 độ, gắn QR Code tích hợp giọng đọc thuyết minh, giới thiệu hình ảnh, hiện vật… nên tạo sức hút với người xem. Ông Đào Bá Khiêm, du khách Hà Nội, cho biết: “Tôi đã thử quét QR Code và trải nghiệm thông tin mà bảo tàng cung cấp, rất hay, hấp dẫn. Tôi nghĩ, việc ứng dụng chuyển đổi số thế này là rất cần thiết trong thời đại hiện nay”.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ, thông tin thêm: Hiện tại, Sở đang tiến hành các công đoạn xây dựng Cổng văn hóa số về dữ liệu di sản văn hóa TP Cần Thơ và tích hợp Trang thông tin văn hóa vào Cần Thơ Smart. TP Cần Thơ từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu số ngành Văn hóa.

Cụ thể, Cổng văn hóa số về dữ liệu di sản văn hóa TP Cần Thơ dự kiến hoàn thành trong quý IV-2026, tích hợp ứng dụng Cần Thơ Smart. Sẽ có 52 di sản văn hóa (1 di tích quốc gia đặc biệt, 31 di tích quốc gia, 16 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 4 bảo vật quốc gia) được số hóa. Cổng văn hóa số này cũng sẽ cung cấp bộ công cụ quản lý chuyên môn về di sản văn hóa quốc gia, quốc gia đặc biệt; khởi tạo bản đồ số 2D mạng lưới di tích…

Số hóa di sản văn hóa nhằm hình thành hệ sinh thái dữ liệu di sản của thành phố, phục vụ đồng thời cho bảo tồn, quản lý, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản. Về cách thức thực hiện, theo ông Nguyễn Minh Tuấn, thành phố chú trọng hai yêu cầu: “số hóa đúng” và “dữ liệu dùng được”. Nghĩa là, bên cạnh việc chụp, quét, ghi âm, ghi hình hoặc xây dựng mô hình 3D đối với hiện vật, di tích và các loại hình di sản, cần có quá trình kiểm kê, chuẩn hóa thông tin, bổ sung các dữ liệu về nguồn gốc, lịch sử, giá trị, tình trạng bảo tồn và các thông tin liên quan. “Mục tiêu là tạo ra những bộ dữ liệu có cấu trúc, có khả năng cập nhật, kết nối và chia sẻ, chứ không phải những dữ liệu rời rạc ở từng đơn vị”, ông Nguyễn Minh Tuấn cho biết.

Học sinh Trường THPT Bình Thủy trải nghiệm các dịch vụ số trong phục vụ bạn đọc của Thư viện TP Cần Thơ. 

Rõ mục tiêu, rõ sản phẩm

Theo Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ, sau hơn 1 năm triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số”, TP Cần Thơ đã cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW trong lĩnh vực nâng cao năng lực số cho cán bộ, công chức, viên chức và người dân. Hạ tầng số, dữ liệu số và các nền tảng số dùng chung của thành phố được đầu tư, xây dựng và vận hành tương đối đồng bộ, tạo môi trường thuận lợi để phổ cập kiến thức và kỹ năng số trên diện rộng. Đặc biệt, mạng lưới lực lượng hỗ trợ chuyển đổi số tại cơ sở được kiện toàn và phát huy hiệu quả với tất cả 103 xã, phường thành lập Đội hỗ trợ phản ứng nhanh với 1.455 thành viên; duy trì hoạt động của 1.940 Tổ Công nghệ số cộng đồng với 12.290 thành viên. Thành phố đã triển khai nền tảng học trực tuyến mở đại trà (MOOCs) tại địa chỉ https://binhdanhocvuso.cantho.gov.vn để đào tạo, bồi dưỡng, phổ cập kiến thức về chuyển đổi số, kỹ năng số cho mọi đối tượng.

Chính nền tảng căn bản này đã tạo tiền đề để chuyển đổi số văn hóa đi vào đời sống. Khi cán bộ và người dân từng bước hình thành kỹ năng, thói quen sử dụng các nền tảng số, việc tiếp cận văn hóa cũng dần thay đổi. Di sản, nghệ thuật, các giá trị văn hóa của thành phố không chỉ được lưu giữ trong không gian vật thể mà có thêm cơ hội hiện diện trên môi trường số.

Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” trên địa bàn thành phố vừa ban hành đã đặt những mục tiêu cụ thể, rõ định hướng, rõ sản phẩm, rõ người, rõ việc, rõ cách làm. Mục tiêu được thành phố đặt ra là đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa; xây dựng, phát triển dữ liệu số ngành văn hóa; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, quản lý, quảng bá và phát huy giá trị văn hóa. Từ đó, góp phần xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số trên địa bàn.

TP Cần Thơ đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 như đưa vào hệ sinh thái dữ liệu số ngành Văn hóa toàn bộ di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận; di tích quốc gia và quốc gia đặc biệt, di tích cấp tỉnh; bảo vật quốc gia và hiện vật bảo tàng có giá trị tiêu biểu… 100% thư viện công lập triển khai ứng dụng công nghệ số trong quản lý và phục vụ bạn đọc. Hình thành cơ sở dữ liệu số ngành văn hóa kết nối, chia sẻ với hệ thống dữ liệu dùng chung của thành phố…

Về khai thác dữ liệu sau khi số hóa, theo ông Nguyễn Minh Tuấn, cơ sở dữ liệu đảm bảo phục vụ công tác quản lý và bảo tồn, giúp cơ quan chuyên môn có thể tra cứu nhanh hồ sơ di tích, hiện vật, theo dõi tình trạng bảo tồn, cập nhật biến động... Nền tảng cũng phục vụ nhu cầu của người dân, học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu. Khi dữ liệu được xây dựng đầy đủ, người dùng có thể tìm hiểu về di tích, hiện vật, nhân vật lịch sử, lễ hội, nghề truyền thống... trên môi trường số mà không nhất thiết phải tiếp cận trực tiếp tại nơi lưu giữ. Đặc biệt, dữ liệu di sản sẽ trở thành nguồn tài nguyên phục vụ phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa trong thời gian tới.

* * *

Có thể nói, chuyển đổi số văn hóa không còn là lựa chọn mà là xu hướng tất yếu. Khi di sản được số hóa đúng, dữ liệu được kết nối và khai thác hiệu quả, những giá trị vốn có của văn hóa sẽ được mở rộng không gian tồn tại và lan tỏa. Từ đó, văn hóa được bảo tồn tốt hơn, từng bước trở thành nguồn lực cho du lịch, công nghiệp văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội, góp phần tạo động lực mới cho TP Cần Thơ trong kỷ nguyên số.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH