NKT sẽ được chăm sóc tốt hơn về sức khỏe khi Luật NKT được thông qua. Trong ảnh: Bác sĩ của Hội Y tế tư nhân Cần Thơ đang khám bệnh cho một NKT.

Đầu tháng 6-2009, tại TP Cần Thơ, Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã tổ chức hội thảo lấy ý kiến của người khuyết tật (NKT), các sở, ban ngành ở 32 tỉnh, thành phía Nam về dự thảo Luật NKT. Theo dự thảo Luật NKT, NKT sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi về học văn hóa, học nghề, việc làm, vay vốn ưu đãi...

*Nhiều chính sách hỗ trợ khám chữa bệnh, học văn hóa, việc làm

Hiện nay, chỉ những NKT thuộc diện hộ nghèo mới được cấp thẻ BHYT. Trong khi thực tế có nhiều NKT thuộc hộ cận nghèo, có kinh tế trung bình nhưng phải chi trả rất nhiều tiền để khám chữa bệnh, phục hồi chức năng. Từ thực tế đó nhiều đại biểu đồng tình với việc cấp thẻ BHYT cho NKT có hoàn cảnh khó khăn như trong dự thảo Luật NKT đã nêu.

Cô Bùi Thị Hồng Nga, Chủ tịch Hội NKT TP Cần Thơ, cho biết: “Dự thảo Luật NKT nên đưa vào ưu tiên khám chữa bệnh cho NKT trước người bệnh khác, trừ phụ nữ mang thai, người già, trẻ nhỏ, các trường hợp cấp cứu. Về việc cấp thẻ BHYT cho NKT, hầu hết ý kiến của hội viên Hội NKT TP Cần Thơ đều cho rằng NKT đã gặp khó khăn trong cuộc sống, khả năng học tập, lao động, sinh hoạt đều suy giảm lại hay đau ốm hơn người bình thường vì tật nguyền, nên cần được cấp thẻ BHYT. Tuy nhiên, theo tôi, ngân sách nhà nước có hạn nên chỉ nên cấp thẻ BHYT cho NKT nặng, có hoàn cảnh khó khăn”. Trong khi đó, nhiều đại biểu cho rằng trong việc cấp phát thẻ BHYT cho NKT, cần phân NKT ra hai dạng, nếu đã là NKT nặng, không cần xét đến hoàn cảnh kinh tế nên cấp thẻ BHYT toàn bộ số này. Còn dạng thứ hai là NKT có khuyết tật nhẹ hơn, thì thêm điều kiện có hoàn cảnh khó khăn mới cấp thẻ BHYT. Ý kiến này cũng được đa số đại biểu đồng tình vì nếu đã là NKT nặng thì chi phí sinh hoạt, khám chữa bệnh rất lớn. Dù gia đình có khá đến đâu cũng khó có thể gánh nổi chi phí này trong một thời gian dài.

Theo báo cáo của Cục Bảo trợ xã hội, ước tính có gần 3,5% NKT bị khuyết tật vì tai nạn lao động. Dự báo trong thời gian tới, khuyết tật do tai nạn lao động sẽ ngày càng tăng. Theo đại biểu Bùi Văn Toàn, Giám đốc tổ chức VNAH (Hội trợ giúp NKT) tại Việt Nam, dự thảo Luật nên bổ sung thêm phần phục hồi chức năng lao động, nghề nghiệp cho những người bình thường, đang làm việc mà rủi ro bị tai nạn lao động. Đồng thời, cần bổ sung trách nhiệm của Bộ Y tế trong việc phòng ngừa, phát hiện và can thiệp sớm khuyết tật. Đồng tình với ý kiến trên, đại biểu Nguyễn Văn Biết (Sở Giao thông vận tải TP Cần Thơ) bổ sung thêm trách nhiệm của Bộ Y tế trong ban hành tiêu chuẩn khám sức khỏe cho NKT khi tham gia điều khiển mô tô ba bánh... Hiện nay, nhiều NKT sử dụng mô tô ba bánh ở TP Cần Thơ và các tỉnh, thành phản ánh, mô tô ba bánh đã được kiểm định xe nhưng các cơ sở khám chữa bệnh không đồng ý khám sức khỏe cho NKT để học Luật Giao thông đường bộ và lấy bằng lái xe. Nguyên nhân do Bộ Y tế chưa ban hành tiêu chuẩn khám sức khỏe cho NKT thi lấy bằng lái xe mô tô.

Trong dự thảo Luật NKT cũng nêu NKT được miễn, giảm học phí, nhiều đại biểu đồng tình rất cao nhưng đề nghị nên giảm hẳn học phí cho NKT. Đại biểu Huỳnh Ngọc Hồng Nhung, Phó Chủ tịch Hội NKT TP Cần Thơ, có ý kiến: “Nhiều NKT sinh hoạt tại Hội NKT TP Cần Thơ đồng tình nên giảm học phí cho NKT vì đa số NKT đều nghèo, đặc biệt với những học sinh, sinh viên khuyết tật ở vùng sâu, vùng xa, việc đi học đã là một nỗ lực rất lớn của NKT và gia đình”. Về giáo dục, các đại biểu cũng cho rằng dự thảo Luật NKT nên bổ sung thêm ý: Học sinh khuyết tật không đủ điều kiện học giáo dục hòa nhập mới được vào học ở các trường giáo dục chuyên biệt dành cho học sinh khuyết tật.

Dự thảo Luật NKT có quy định doanh nghiệp phải nhận một tỷ lệ tối thiểu 2% NKT vào làm việc, trừ một số doanh nghiệp hoạt động trong một số ngành, lĩnh vực mà NKT không có khả năng tham gia,... nếu không nhận đủ tỷ lệ này thì doanh nghiệp phải đóng phí vào quỹ việc làm NKT. Trong tổng số NKT có khả năng lao động thì chỉ có trên 47% đủ việc làm, còn lại thiếu việc làm và không có việc làm. Vì thế, nhiều đại biểu không đồng tình với dự thảo Luật NKT vì nhiều doanh nghiệp “vịn” vào điều khoản này mà sẵn sàng đóng phí chứ không nhận NKT vào làm việc và NKT vẫn không có việc làm. Các đại biểu cho rằng ban soạn thảo cần cân nhắc biện pháp nào đó để doanh nghiệp nhìn nhận đúng vai trò, khả năng của NKT, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Đại biểu Nguyễn Thị Cẩm Lý, đại diện Tổ chức ILO (Tổ chức Lao động Quốc tế) tại Việt Nam chất vấn ban soạn thảo căn cứ trên cơ sở nào lấy tỷ lệ tối thiểu 2% NKT vào làm việc ở các doanh nghiệp. Đại biểu này cho rằng ban soạn thảo nên nghiên cứu đánh giá tỷ lệ người trong độ tuổi lao động có việc làm là bao nhiêu phần trăm? trong đó, tỷ lệ người bình thường, NKT có việc làm là bao nhiêu? Từ nghiên cứu đó, cân nhắc tỷ lệ NKT trong các doanh nghiệp, tạo sự bình đẳng trong nhóm NKT và người bình thường. Một số đại biểu cũng cho rằng, nên cân nhắc giảm số lượng lao động là NKT trong các cơ sở sản xuất, kinh doanh dành riêng cho lao động là NKT xuống dưới 30% (thay vì 51% như trong dự thảo) để doanh nghiệp được miễn, giảm thuế, ưu tiên vay vốn với lãi suất thấp, giao đất hoặc cho thuê đất, giảm tiền thuê đất... qua chính sách ưu đãi tăng theo tỷ lệ NKT làm việc ở các cơ sở. Trong thực tế, số cơ sở sản xuất, doanh nghiệp dành riêng cho lao động là NKT còn rất ít nên cần được khuyến khích loại hình này phát triển.

*Để NKT hòa nhập cộng đồng

Các đại biểu góp ý nhiều về quy chuẩn xây dựng công trình công cộng để NKT có thể tiếp cận và sử dụng được. Cô Bùi Thị Hồng Nga kể: Mỗi lần đi thăm bệnh, khám bệnh tại các bệnh viện công ở TP Cần Thơ, tôi rất khổ sở vì phải chống nạng, leo cầu thang. Leo cầu thang cũng đủ để bệnh thêm rồi. Hiện nay, các công trình công cộng ở TP Cần Thơ chưa quan tâm xây dựng những phần để NKT tiếp cận, sử dụng được. Đây là rào cản để NKT hòa nhập cộng đồng, phát huy năng lực và đóng góp cho xã hội. Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Văn Biết (Sở Giao thông vận tải TP Cần Thơ) đề xuất: Trong Luật NKT nên bổ sung thêm phần khuyến khích chủ đầu tư các công trình đã xây dựng rồi nên bổ sung xây dựng thêm những phần để cho NKT có thể tiếp cận và sử dụng được. Nếu chỉ quy định việc đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở chung cư... phải tuân thủ các yêu cầu của quy chuẩn xây dựng như trong dự luật thì chưa đầy đủ. Vì có công trình 20-30 năm mới cải tạo thì NKT càng ít cơ hội tiếp cận và sử dụng. Trong dự thảo cũng nêu các phương tiện giao thông công cộng phải có chỗ ngồi dành riêng cho NKT, theo tôi cũng nên quy định phải dành riêng bao nhiêu chỗ ngồi cho NKT, chỗ ngồi nên thiết kế sao cho NKT không sử dụng thì người bình thường cũng sử dụng được để Luật khả thi hơn.

Đại biểu Bùi Văn Toàn, Giám đốc tổ chức VNAH (Hội trợ giúp NKT) tại VN, cho rằng trong dự thảo Luật cũng nên bổ sung thêm cơ chế thưởng-phạt, chế tài đối với những ai vi phạm Luật NKT. Khi NKT bị xúc phạm, bị từ chối cung cấp dịch vụ (khám bệnh, đi xe buýt...) thì NKT phải làm gì? cơ quan nào sẽ bênh vực, bảo vệ quyền lợi cho họ?...

Dự thảo Luật NKT là một dự luật được cộng đồng NKT mong chờ. Trong buổi tiếp xúc, lấy ý kiến của NKT tại cơ sở Nhịp Cầu thuộc Hội NKT TP Cần Thơ, hơn 30 NKT tham dự đều mong muốn Luật NKT sớm được Quốc hội thông qua và đi vào cuộc sống. Đại biểu Huỳnh Ngọc Hồng Nhung, cho biết: “Qua tham khảo dự thảo Luật NKT, bản thân tôi và nhiều NKT khác rất vui mừng, mong Luật sớm được Quốc hội thông qua để thiết thực trợ giúp nhiều NKT đang gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống. Tuy nhiên, chúng tôi nghĩ rằng NKT rất cần được khám sàng lọc để phân loại tật nặng hay nhẹ. Từ đó, Nhà nước, các tổ chức xã hội có chính sách hỗ trợ hiệu quả thiết thực cho từng loại đối tượng”.

Bài, ảnh: Huệ Hoa