Sản lượng lúa đông xuân 2015-2016 bị thiệt hại do hạn và xâm nhập mặn vừa chính thức được Cục trồng trọt công bố nhỏ hơn rất nhiều so với những thông tin lo ngại trước đó. Trong khi đó, xuất khẩu gạo những tháng cuối năm nay được dự báo sẽ tiếp tục sôi động.

 Thiệt hại nhỏ, nhưng còn lo ngại

Trong khoảng một tháng trở lại đây, thông tin hạn và xâm nhập mặn gây thiệt hại nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất lúa liên tục được các tờ báo lẫn truyền hình cập nhật và có không ít thông tin cho biết con số thiệt hại ước lên đến xấp xỉ một triệu tấn lúa. Tuy nhiên, thông tin được Cục trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn) công bố tại hội nghị "Sơ kết sản xuất vụ đông xuân 2015-2016 và triển khai kế hoạch sản xuất vụ hè thu, thu đông, mùa năm 2016 tại Nam bộ" được tổ chức mới đây ở Tiền Giang, cho thấy sản lượng lúa bị thiệt hại là không đáng kể.

Cụ thể, ông Lê Thanh Tùng, Phó phòng cây lương thực- thực phẩm của Cục trồng trọt, cho biết trên thực tế, tổng sản lượng lúa đông xuân 2015-2016 ở Nam bộ bị thiệt hại vì hạn và xâm nhập mặn cũng như do giảm năng suất ước khoảng 378.000 tấn. Trong đó, hạn hán và xâm nhập mặn đã gây thiệt hại 58.250 ha lúa đông xuân 2015-2016, làm sụt giảm 250.000 tấn lúa; diện tích lúa đông xuân 2015-2016 xuống giống sớm từ tháng 10 dương lịch là 265.746 ha, nhưng do nhiệt độ cao vào giai đoạn đồng trổ, làm thời gian sinh trưởng rút ngắn 3-5 ngày dẫn đến năng suất giảm với tổng sản lượng khoảng 53.000 tấn; hạn và xâm nhập mặn làm 11.000 ha lúa không xuống giống được với sản lượng bị sụt giảm khoảng 75.000 tấn.

Tuy nhiên, theo ông Tùng, do tỉnh Cà Mau đã chuyển đổi khoảng 36.500 ha lúa thu đông 2015 sang vụ đông xuân 2015-2016, cho nên sản lượng lúa đông xuân tăng khoảng 188.000 tấn. Như vậy, sau khi cân đối giữa phần thiệt hại thực tế và phần tăng sản lượng do tỉnh Cà Mau chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, tổng sản lượng lúa đông xuân 2015-2016 ở Nam bộ sụt giảm so với vụ đông xuân 2014-2015 chỉ khoảng 190.000 tấn. Trong đó, riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bị sụt giảm chỉ 186.144 tấn so với vụ đông xuân trước đó.

Lúa đông xuân thiệt hại do hạn, xâm nhập mặn thấp và dự báo xuất khẩu gạo tiếp tục sôi động. Trong ảnh: Nông dân ĐBSCL đang thu hoạch lúa.

Trao đổi về con số sụt giảm sản lượng nêu trên, ông Huỳnh Thế Năng, Chủ tịch Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA) kiêm Tổng giám đốc Tổng công ty lương thực miền Nam (Vinafood 2), cho rằng thiệt hại ít là một tín hiệu rất phấn khởi, không lo khan hiếm nguồn gạo phục vụ cho xuất khẩu, "nhưng thực tế có đúng hay chưa, nó cũng làm tôi phải suy nghĩ" - ông nói.

Theo ông Năng, số liệu cập nhật năng suất lúa của tỉnh An Giang trong vụ đông xuân 2015-2016 là 6,8 tấn/ha, nhưng báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho thấy năng suất trung bình của vùng ĐBSCL đạt hơn 6,8 tấn/ha. "An Giang là nơi có năng suất lúa cao nhất của Việt Nam, nhưng mà năng suất trung bình của mình ở đây cũng là 6,8 tấn/ha (thực tế báo cáo cho thấy hơn 6,8 tấn/ha - PV), thì tôi hơi nghi ngờ, có thể nó chưa được chính xác", ông Năng cho biết.

Như vậy, nếu báo cáo của Cục trồng trọt là chưa chính xác và năng suất lúa trung bình trong vụ đông xuân 2015-2016 của ĐBSCL không đạt ở mức hơn 6,8 tấn/ha, thì điều này có thể dẫn đến tổng sản lượng lúa của ĐBSCL sẽ thấp hơn con số trên 10,9 triệu tấn như báo cáo của đơn vị này cho biết, nghĩa là tổng sản lượng bị sụt giảm có thể lớn hơn con số 190.000 tấn như đã nêu ở trên.

 Xuất khẩu gạo tiếp tục sôi động vào cuối năm?

Trong khi đó, đối với xuất khẩu gạo, dù hai đối tác nhập khẩu truyền thống của Việt Nam là Philippines và Indonesia đã hủy bỏ kế hoạch cũng như có văn bản chính thức cho biết không nhập khẩu gạo như thông tin được đưa ra hồi đầu năm 2016, thế nhưng, dự báo của người đứng đầu VFA cho biết tình hình xuất khẩu gạo từ giữa đến cuối năm 2016 sẽ tiếp tục sôi động.

Ông Huỳnh Thế Năng của VFA cho biết lý do đầu tiên để đưa ra nhận định như vậy là lượng hợp đồng xuất khẩu còn lại được thực hiện từ tháng 3-2016 trở đi là rất lớn, đạt xấp xỉ 1,4 triệu tấn. "Có một lý do nữa, đó là thị trường Trung Quốc dường như rất trầm lắng, nhưng họ vẫn tiếp tục mua số lượng lớn", ông cho biết. Theo ông Năng, số lượng gạo bán sang thị trường Trung Quốc trong năm 2016 dự kiến cũng sẽ đạt xấp xỉ như năm 2015, tức có khoảng hơn 4 triệu tấn gạo, tương đương chiếm 50% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam (bao gồm cả chính ngạch và tiểu ngạch) sẽ được bán sang quốc gia này.

Ngoài ra, dù Philippines đã hủy bỏ kế hoạch mua gạo được đưa ra hồi đầu năm như đã nêu ở trên, nhưng quốc gia này đang chuẩn bị nhập khẩu đến 1,5 triệu tấn, trong đó, có 500.000 tấn được giao cho khu vực tư nhân. Ông Năng cho biết thêm: "Còn Indonesia, dù đang nỗ lực tự túc lương thực, nhưng thế nào từ cuối tháng 6-2016 và trong quí 3 này sẽ có nhập, số lượng không dưới một vài triệu tấn".

Tuy nhiên, theo dự báo của ông Năng, giá xuất khẩu gạo thế giới năm 2016 sẽ không tăng. Bởi trong năm 2016, mặc dù dự kiến xuất khẩu của Ấn Độ chỉ đạt 8 triệu tấn, giảm 2 triệu tấn so với năm ngoái, nhưng quốc gia này chịu sự tác động của El Nino rất nhẹ nên nguồn cung vẫn dồi dào. Còn Thái Lan, sản lượng gạo năm nay có thể giảm đến 3 triệu tấn do khô hạn, nhưng tồn kho từ chương trình trợ giá trước đây còn lớn, cho nên nó kéo giá gạo của Thái Lan xuống. Ông Năng dự báo: "Trong số năm nước xuất khẩu lớn (Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan và Mỹ), Thái Lan và Ấn Độ sản lượng gạo vẫn dồi dào, cho nên giá sẽ không tăng".

Tuy nhiên, theo ông Năng, việc tiêu thụ lúa, gạo của Việt Nam trong năm 2016 sẽ tiếp tục thuận lợi; vì thế "những nơi thuận lợi về nguồn nước, có thể sản xuất được, thì cứ sản xuất tối đa vì khả năng tiêu thụ năm nay sẽ tốt" - ông Năng nhấn mạnh.

Huỳnh Văn