Theo đánh giá của các chuyên gia, lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN&PTNT) chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu (BĐKH). Nhận thức các vấn đề này, Chính phủ, Bộ NN&PTNT đã chủ động xây dựng và thực hiện các kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH cho các giai đoạn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Bộ NN&PTNT đang xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó BĐKH của ngành NN&PTNT giai đoạn 2016-2020, tầm nhìn 2050. Mới đây, Bộ NN&PTNT tổ chức hội nghị tham vấn vùng ĐBSCL để tập hợp ý kiến của các địa phương, các chuyên gia nhằm triển khai kế hoạch hành động sát thực tế.

* Chủ động ứng phó

Nhận thức được các tác động nghiêm trọng của BĐKH đến ngành NN&PTNT, năm 2007, Bộ NN&PTNT thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình hành động thích ứng với BĐKH. Bên cạnh đó, ban hành các văn bản chỉ đạo, như: Khung kế hoạch hành động thích ứng với BĐKH giai đoạn 2008-2020; Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH giai đoạn 2011-2015, tầm nhìn đến 2050; Chỉ thị về lồng ghép BĐKH giai đoạn 2011-2015; Đề án giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp, nông thôn đến 2020… Qua thực hiện Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH giai đoạn 2011-2015, các hoạt động chủ yếu được thực hiện từ nguồn kinh phí thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó BĐKH với tổng số 22 nhiệm vụ, tổng kinh phí là 48 tỉ đồng. Trong đó tập trung vào đánh giá tác động của BĐKH, nước biển dâng và đề xuất giải pháp ứng phó cho các lĩnh vực; xây dựng các mô hình thích ứng với BĐKH. Tuy vậy, trong quá trình thực hiện kế hoạch hành động giai đoạn 2011-2015 bộc lộ nhiều hạn chế. Bà Phạm Thị Dung, Văn phòng Ban Chỉ đạo Chương trình hành động thích ứng với BĐKH, cho biết: Quá trình xây dựng kế hoạch hành động vừa qua chưa xem xét đầy đủ các khía cạnh kinh tế, xã hội, sự tham gia của người dân; đặc biệt là đối tượng dễ bị tổn thương, vai trò của giới… Kế hoạch đã đưa ra Danh mục các Dự án ưu tiên, tuy nhiên danh mục khá tham vọng và dàn trải, chưa xem xét tính khả thi về tài chính, năng lực thực hiện, trình độ khoa học và công nghệ… Việc thực hiện kế hoạch hành động còn thiếu cơ chế điều phối chung một cách hiệu quả; các nguồn lực còn hạn chế so với yêu cầu thực tế.

Thời gian qua, ngành nông nghiệp TP Cần Thơ xây dựng nhiều mô hình sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu. (Trong ảnh: Mô hình rau an toàn của Hợp tác xã Rau an toàn Long Tuyền, quận Bình Thủy).

Từ kết quả thực tế, Bộ NN&PTNT xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó BĐKH của ngành NN&PTNT giai đoạn 2016-2020, tầm nhìn 2050 với định hướng chung phải phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về ứng phó với BĐKH. Các hành động đóng góp tích cực vào quá trình thực hiện Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Đồng thời cập nhật và phù hợp với xu hướng phát triển chung của quốc tế để tận dụng các cơ hội tiếp cận và tiếp nhận sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế. Tăng cường sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Xây dựng hệ thống giám sát đánh giá và thực hiện cơ chế giám sát đánh giá hiệu quả và toàn diện ngay từ quá trình xây dựng.

* Liên kết ứng phó với BĐKH

Để Kế hoạch hành động ứng phó BĐKH của ngành NN&PTNT giai đoạn 2016-2020, tầm nhìn 2050 sâu sát thực tế và dễ triển khai, Bộ NN&PTNT tiến hành tham vấn ý kiến các bộ, ngành liên quan, chuyên gia, địa phương, tổ chức phi chính phủ nhằm hoàn thiện Kế hoạch hành động cho giai đoạn tới. Dự kiến Kế hoạch sẽ hoàn chỉnh vào tháng 12-2015. Hội nghị tham vấn vùng ĐBSCL mới đây tổ chức tại TP Cần Thơ, các chuyên gia, quản lý nhà nước, các tổ chức phi chính phủ, các chuyên gia, nhà quản lý cho rằng, để giảm thiểu tác động tiêu cực của BĐKH cần giải quyết đồng bộ cả 3 vấn đề. Đó là nhận thức và sự tham gia của cộng đồng; chính sách hỗ trợ và đầu tư Trung ương; năng lực quản lý và triển khai của địa phương. Xây dựng chương trình ứng phó với BĐKH phải mang tính tổng hợp, bền vững và liên vùng.

Đại diện Sở NN&PTNT tỉnh Kiên Giang đề xuất: Trong thời gian tới, Chính phủ cần thành lập cơ quan chuyên trách chỉ đạo về ứng phó với BĐKH và liên kết vùng ĐBSCL. Đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp một cách cụ thể, rõ ràng từ Trung ương đến địa phương, có cơ quan đầu mối để quản lý tập trung, hiệu quả. Cần thiết lập mạng lưới trao đổi thông tin trong ứng phó với BĐKH; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và chính quyền các cấp. Chính phủ tăng cường đầu tư ngân sách, ưu tiên triển khai các dự án, công trình trọng điểm về BĐKH cấp bách mang tính liên vùng, liên ngành. Quan tâm đầu tư nghiên cứu, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên ngành; trong đó có cơ sở dữ liệu về khí hậu, thời tiết, thủy văn, địa hình, đất đai… của vùng ĐBSCL. Còn ông Nguyễn Văn Ngân, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Bến Tre, kiến nghị: "Trung ương hỗ trợ về mặt tài chính và kỹ thuật của các tổ chức quốc tế để giúp địa phương trong việc ứng phó BĐKH và phòng tránh thiên tai. Có cơ chế, chính sách phù hợp và kịp thời để địa phương chủ động phòng chống và khắc phục hậu quả của hạn hán, xâm nhập mặn".

Về khía cạnh giảm nghèo và bình đẳng giới trong ứng phó BĐKH, bà Nguyễn Thị Yến, Quản lý chương trình BĐKH – Care International Việt Nam, cho rằng: Xây dựng kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH cần quan tâm và xem xét nhiều hơn đến thúc đẩy và lồng ghép các can thiệp dựa vào cộng đồng, hướng đến phụ nữ và nhóm đối tượng nghèo. Các chiến lược, chương trình và hoạt động về BĐKH phải được xây dựng và thực hiện với sự tham gia đầy đủ của nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương; đặc biệt là phụ nữ. Chính thức khẳng định vai trò Hội Liên hiệp phụ nữ tham gia vào công tác lập kế hoạch ứng phó với BĐKH và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội các cấp.

Bài, ảnh: L. Mẫn