Sau khi Thủ tướng Chính phủ có quyết định mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo vụ đông xuân 2013-2014 ở ĐBSCL từ ngày 15-3-2014 đến hết ngày 30-4-2014, giá lúa gạo tại TP Cần Thơ và nhiều tỉnh vùng ĐBSCL tăng nhẹ trở lại trong những ngày gần đây. Hoạt động thu mua lúa gạo của tiểu thương và doanh nghiệp cũng tăng cường đáng kể so với trước, tạo thuận lợi cho việc tiêu thụ lúa của nông dân...

Giá lúa gạo tăng

Gần đây, nông dân đã thuận lợi hơn trong tiêu thụ lúa gạo do hoạt động thu mua được tăng cường. Trong ảnh: Thu mua lúa gạo tại Xí nghiệp Chế biến Lương thực Cái Răng thuộc Công ty Lương thực Sông Hậu tại TP Cần Thơ.

Khoảng 3-4 ngày sau khi có chủ trương mua tạm trữ, giá lúa, gạo đã tăng trở lại từ 100-250 đồng/kg so với trước. Giá lúa tươi Jasmine 85 tại TP Cần Thơ và nhiều tỉnh vùng ĐBSCL (như: Hậu Giang, Vĩnh Long, An Giang…) từ mức 4.900-5.000 đồng/kg tăng lên 5.000- 5.200 đồng/kg; lúa Jasmine 85 đã phơi hoặc sấy khô khoảng 6.400 đồng/kg. Tương tự, trước đó giá lúa IR50404 tươi tại TP Cần Thơ và nhiều tỉnh vùng ĐBSCL chỉ từ 4.200-4.300 đồng/kg, nhưng đến ngày 18 và 19-3-2014 đã tăng lên 4.400-4.500 đồng/kg; riêng lúa đã phơi, sấy khô từ 5.100-5.200 đồng/kg. Trong khi đó, nhiều loại lúa hạt dài đã phơi, sấy khô đang có giá 5.400-5.500 đồng/kg. Đến ngày 18-3, giá gạo lứt nguyên liệu hạt dài làm thành gạo 5% được nhiều doanh nghiệp thu mua ở mức 7.500-7.600 đồng/kg; gạo lứt IR50404 loại đẹp có giá tới 6.800-6.850 đồng/kg, trong khi trước đó chỉ có giá 6.600 đồng/kg…

Giá lúa gạo tăng trở lại mấy ngày qua được giới kinh doanh và nhiều nông dân cho là nhờ chủ trương thực hiện mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo trong vụ đông xuân 2013-2014 của Chính phủ. Các hoạt động thu mua lúa gạo của các tiểu thương và doanh nghiệp được đẩy mạnh hơn so với trước. Theo đánh giá của nhiều nông dân, giá lúa tuy chưa tăng nhiều nhưng có ý nghĩa rất lớn trong việc giúp nông dân dễ dàng tiêu thụ khi nhiều địa phương bước vào vụ thu hoạch rộ lúa đông xuân 2013-2014. Không chỉ đẩy mạnh hoạt động thu mua lúa gạo, nhiều tiểu thương kinh doanh lúa gạo còn mạnh dạn đặt tiền cọc cho nông dân trước ngày thu hoạch lúa. Ông Trần Văn Ngô ngụ xã Thạnh Tiến, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ, cho biết: “Cách nay 1-2 tuần, nhiều thương lái đặt tiền cọc mua lúa tươi trong dân rồi chấp nhận bỏ hẳn tiền cọc do thấy giá lúa giảm mạnh vì nếu đến thu mua sẽ càng lỗ nặng. Tuy nhiên, sau khi Thủ tướng Chính phủ quyết định mua tạm trữ, tình trạng này không còn xảy ra”. Ông Lê Văn Hôn ngụ ấp Tân Lợi, xã Thạnh Lộc, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ, cho biết: “Nông dân muốn bán lúa tươi cho thương lái thường phải kêu trước ít nhất vài ngày, thậm chí vài tuần để họ chuẩn bị phương tiện thu mua ngay trong ngày cắt lúa. Cách đây hơn 1 tuần, tôi rất lo lắng khi 7 công lúa gieo sạ giống Jasmine sắp tới thu hoạch nhưng khó kêu bán. Dù giá lúa tươi Jasmine khi đó tuột xuống chỉ còn 4.800- 4.900 đồng/kg. Tuy nhiên, ngay sau khi Chính phủ có chủ trương mua tạm trữ, tôi và nhiều hộ dân ở đây đã kêu bán lúa tươi Jasmine được 5.000 đồng/kg và đã nhận ngay được tiền cọc từ thương lái, dù tới ngày 20-3 mới cắt lúa…”. Theo ông Lê Văn Hôn, do còn nợ tiền phân bón và thuốc bảo vệ thực vật của các cửa hàng vật tư nông nghiệp nên ông buộc phải bán lúa ngay sau thu hoạch chứ không dám phơi khô để lại chờ giá…

Cần đẩy mạnh hoạt động thu mua

Theo Bộ Công thương, đến ngày 10-3-2014, các doanh nghiệp trong nước đã xuất khẩu được 753.000 tấn gạo, đạt trị giá (FOB): 322,6 triệu USD, giá FOB xuất khẩu bình quân 428,72 USD/tấn. Dự kiến xuất khẩu gạo trong tháng 3-2014 khoảng 500.000-550.000 tấn, nâng tổng lượng gạo xuất khẩu trong quý 1-2014 đạt khoảng 1,2 triệu tấn và cả năm 2014 ước đạt 6,5-7 triệu tấn. Nhìn chung, tình hình xuất khẩu gạo của nước ta trong những tháng đầu năm 2014 gặp nhiều cạnh tranh gay gắt do nhiều nước xuất khẩu gạo trên thế giới (như Thái Lan) đẩy mạnh bán ra để giảm lượng hàng tồn kho, làm ảnh hưởng đến giá xuất khẩu gạo. Trong khi đó, nhu cầu nhập khẩu gạo tại nhiều nước chưa rõ ràng. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại TP Cần Thơ cũng cho biết, dù xuất khẩu gạo đi các thị trường tập trung còn chậm nhưng nhờ hoạt động xuất khẩu gạo tiểu ngạch được đẩy mạnh đã góp phần đáng kể trong việc giữ giá lúa trong 2 tháng đầu năm 2014 ở mức tương đối cao so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, giá lúa tại ĐBSCL khó tránh khỏi đà sụt giảm khi nhiều địa phương trong vùng bước vào vụ thu hoạch rộ làm nguồn cung lúa gạo hàng hóa tăng mạnh, nhất là gần đây khi nhiều nông dân có xu hướng muốn bán lúa tươi ngay tại ruộng, còn năng lực thu mua của doanh nghiệp thì có hạn.

Ngày 15-3-2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 373a/QĐ-TTg  về mua tạm trữ lúa, gạo vụ đông xuân 2013-2014. Theo đó, Chính phủ quyết định  mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo vụ đông xuân 2013-2014 ở ĐBSCL, loại lúa, gạo mua tạm trữ gồm: lúa, gạo thường và lúa, gạo thơm. Thời hạn mua tạm trữ từ ngày 15-3 đến hết ngày 30-4-2014. Hiệp hội Lương thực Việt Nam tổ chức phân giao cho các thương nhân trực tiếp sở hữu kho chứa lúa, gạo đúng quy chuẩn theo quy định thực hiện mua số lúa, gạo tạm trữ trên; đồng thời phối hợp với UBND các tỉnh, thành vùng ĐBSCL trong việc phân bổ chỉ tiêu mua tạm trữ và chỉ đạo, hướng dẫn việc tổ chức mua tạm trữ. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chỉ đạo một số ngân hàng thương mại cho vay mua tạm trữ lúa, gạo trong thời gian tối đa 6 tháng kể từ ngày 20-3 đến hết ngày 20-9-2014; mức lãi cho vay tối đa 7%/năm. Ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% lãi suất tiền vay mua lúa, gạo tạm trữ với thời gian hỗ trợ lãi suất tối đa là 4 tháng kể từ ngày 20-3 đến hết ngày 20-7-2014.

Theo đánh giá của nhiều tiểu thương kinh doanh lúa gạo, chính những khó khăn của thị trường xuất khẩu buộc không ít doanh nghiệp thận trọng thu mua lúa gạo trong dân. Từ đó làm cho hoạt động thu mua không được đẩy mạnh tương ứng để đáp ứng trước yêu cầu lượng lúa hàng hóa tăng cao. Ngoài ra, cũng không loại trừ yếu tố về năng lực về tài chính, phương tiện thu mua lúa gạo của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế ảnh hưởng đến tốc độ thu mua. Hiện nay, Chính phủ đã có chủ trương hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp tạm trữ lúa gạo. Đây là điều kiện để khuyến khích doanh nghiệp có thể đẩy mạnh thu mua. Song, trên thực tế tốc độ thực hiện thu mua lúa, gạo của nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng được sự mong đợi của nhiều người. Bà Nguyễn Thị Hồng Ánh, ngụ xã Trường Thành, huyện Thới Lai, TP Cần Thơ là chủ một chiếc ghe 22 tấn, chuyên đi thu mua lúa về xay gạo lứt bán cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo. Theo bà Ánh hồi đầu vụ, giá lúa IR50404 ở mức 4.600 đồng/kg, xay gạo ra bán được 7.100 đồng thì tính ra có lời. Song, sau đó các doanh nghiệp đã đồng loạt hạ giá thu mua gạo lứt IR50404 xuống chỉ còn 6.600 đồng/kg, trong khi đó rất nhiều bà con “năn nỉ” bà phải thu mua lúa với mức giá bằng hồi đầu vụ như đã thỏa thuận bỏ tiền cọc. Kết quả, sau 3 chuyến đi thu mua lúa về bán cho doanh nghiệp, bà đã bị lỗ hơn 20 triệu đồng. Bà Ánh cho biết: “Tôi rất mừng khi Chính phủ có chủ trương mua tạm trữ và giá lúa đã tăng trở lại, tạo điều kiện cho tôi có thể hỗ trợ mua lúa của nông dân với giá cao và có hy vọng gỡ lại vốn. Nhưng, tôi thấy tốc độ thu mua gạo của nhiều doanh nghiệp vẫn còn chậm nên đã chưa thúc đẩy giá tăng lên nhiều. Thậm chí, sau khi tăng giá thu mua gạo có doanh nghiệp còn hạ giá trở lại làm cho tiểu thương chưa thật an tâm đẩy mạnh thu mua lúa trong dân. Đơn cử, vào ngày 18-3, giá gạo lứt IR50404 loại đẹp được nhiều doanh nghiệp mua tới 6.850 đồng/kg, nhưng sang ngày 19-3, doanh nghiệp đã hạ xuống còn 6.700-6.800 đồng/kg”. Theo nhiều nông dân tại TP Cần Thơ, do tốc độ thu mua lúa tươi của tiểu thương và doanh nghiệp còn chậm nên giá lúa tươi tăng chậm so với giá lúa khô. Vì vậy, nhiều nông dân có xu hướng chuyển từ bán lúa tươi sang phơi lúa khô. Nhưng nông dân lo là không biết tới đây việc tiêu thụ lúa khô có thuận lợi? Ông Nguyễn Văn Ngộ ở phường Thuận Hưng, quận Thốt Nốt, kiến nghị: “Các doanh nghiệp được giao chỉ tiêu mua tạm trữ lúa, gạo cần nhanh chóng đẩy mạnh hoạt động thu mua; Đồng thời, công khai địa điểm và giá thu mua để người dân nắm và có thể đem lúa đến bán trực tiếp cho doanh nghiệp”.

Những ngày tới, nhiều địa phương vùng ĐBSCL tiếp tục thu hoạch rộ vụ lúa đông xuân 2013-2014. Vấn đề cấp thiết hiện nay là những người trong cuộc và các bên liên quan phải nhanh chóng tổ chức thực hiện chủ trương thu mua tạm trữ của Chính phủ sao cho có hiệu quả để người trồng lúa có lợi nhất. Đông xuân là vụ cho năng suất, chất lượng lúa gạo tốt nhất trong năm. Do vậy, các doanh nghiệp cũng cần quan tâm nhiều đến việc tạm trữ và dự trữ lúa, chờ thời điểm thuận lợi về giá để tiêu thụ, qua đó góp phần nâng cao giá trị hạt gạo nước ta.

Bài, ảnh: Khánh Trung