Tại buổi làm việc với các tỉnh ĐBSCL ngày 5-4 tại TP Cần Thơ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, Chính phủ luôn quan tâm đến sự phát triển của vùng ĐBSCL. Trong những năm qua, nhiều công trình giao thông được xây dựng, bộ mặt ĐBSCL có sự thay đổi lớn. Nhiều địa phương trong vùng năng động, sáng tạo, quyết liệt. Vấn đề quan trọng là các địa phương không được chủ quan, phải có ý chí mạnh mẽ hơn, có tầm nhìn, giải pháp tốt hơn để đưa vùng bị ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu (BĐKH) phát triển…

Vùng ĐBSCL không ngừng nỗ lực kết nối, quảng bá hàng hóa địa phương với những đối tác (Trong ảnh: Hoạt động quảng bá hàng hóa tại Hội nghị kết nối cung cầu giữa TP Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành, tổ chức tại Bến Tre năm 2018). 

Tạo lực đẩy từ liên kết vùng

Vùng ĐBSCL gồm 13 tỉnh, thành phố, với hơn 2,4 triệu ha đất canh tác nông nghiệp; gần 700.000ha đất nuôi trồng thủy sản; hằng năm cung cấp khoảng 55% sản lượng gạo (trong đó đóng góp 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước), hơn 70% sản  lượng trái cây, hơn 60% sản lượng thủy sản của cả nước. Tác động của BĐKH  đến nền kinh tế của vùng; đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp- ngành phát triển chủ lực của vùng.

Nghị quyết 120/NQ-CP ngày 17-11-2017 của Chính phủ về phát triển bền vững ĐBSCL và thích ứng với BĐKH (Nghị quyết 120) đề ra mục tiêu xây dựng nông nghiệp, nông thôn vùng ĐBSCL phát triển toàn diện, bền vững, thích ứng cao với BĐKH; sản xuất các ngành đạt năng suất, chất lượng, giá trị và khả năng cạnh tranh cao; cơ cấu kinh tế và tổ chức sản xuất hợp lý; hạ tầng kinh tế- xã hội từng bước hiện đại; thu nhập và đời sống của người dân ngày càng nâng cao; tài nguyên thiên nhiên được sử dụng hiệu quả; môi trường được bảo vệ và cải thiện...

Đánh giá về sự phát triển của ĐBSCL, đồng chí Đinh Tiến Dũng, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhận định, tốc độ phát triển kinh tế toàn vùng ĐBSCL khởi sắc, 3 năm trở lại đây đạt mức tăng rất cao. Đặc biệt, năm 2018 bình quân tăng GDP của toàn vùng là 7,31%, cao hơn bình quân chung của cả nước. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của vùng rất tích cực theo hướng giảm dần khu vực nông nghiệp, tăng dần khu vực công nghiệp dịch vụ. Môi trường đầu tư kinh doanh luôn được quan tâm và cải thiện, đặc biệt PCI (năng lực cạnh tranh cấp tỉnh) năm 2018 top 5 địa phương dẫn đầu thì ĐBSCL có 3 đơn vị: Đồng Tháp, Long An, Bến Tre. Vùng cũng đã hình thành được vùng sản xuất tập trung và phát huy được lợi thế sản phẩm của từng địa phương.

Về đào tạo nguồn nhân lực, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận xét, ĐBSCL đã có sự cải thiện mạnh mẽ từ cấp tiểu học đến đại học. Đặc biệt, Trường Đại học Cần Thơ là một trong những trường đại học tốt nhất trong hệ thống trường đại học tại Việt Nam. Đây không chỉ là cơ sở phục vụ đào tạo cho vùng ĐBSCL mà còn cho cả nước và khu vực.

Tuy nhiên, để ĐBSCL phát triển mạnh mẽ hơn, vẫn còn những "điểm nghẽn" cần giải tỏa. Ông Võ Thành Thống, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ nêu vấn đề: Việc đầu tư phát triển giao thông ở ĐBSCL chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế-  xã hội của vùng. Nhu cầu về đổi mới mô hình, công nghệ, hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp của Cần Thơ cũng như ĐBSCL cũng là vấn đề bức xúc. Chủ tịch UBND TP Cần Thơ kiến nghị, Chính phủ cần có quy hoạch cho cả vùng, việc quy hoạch sẽ giải tỏa được nhu cầu liên kết vùng đang thực hiện không hiệu quả. Cần xử lý các tuyến giao thông, đặc biệt là tuyến cao tốc Trung Lương- Mỹ Thuận, để sớm hoàn thành; đẩy mạnh thực hiện dự án tuyến đường sắt cao tốc TP Hồ Chí Minh- Cần Thơ... Nhu cầu phát triển văn hóa tinh thần của người dân ở khu vực ĐBSCL cũng là vấn đề cần quan tâm để tạo sự phát triển đồng bộ, hài hòa, bền vững giữa kinh tế và văn hóa, xã hội.

Nói đến vấn đề liên kết vùng, Bí thư Tỉnh ủy Kiên Giang Nguyễn Thanh Nghị cho rằng, Chính phủ cần xây dựng những quy hoạch cụ thể, làm rõ cơ chế điều phối vùng. Bí thư Tỉnh ủy An Giang Võ Thị Ánh Xuân kiến nghị, Chính phủ cần có tính toán chiến lược hơn trong chuyển đổi cơ cấu kinh tế một cách hợp lý, không dựa nhiều vào nông nghiệp như hiện nay, dần chuyển sang các lĩnh vực khác có hiệu quả, có giá trị tăng cao. Chính phủ cần đầu tư cho nông nghiệp một cách căn cơ, bài bản, trong đó xây dựng chính sách riêng thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Đồng thời, cần có chiến lược đầu tư để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Nhấn mạnh liên kết vùng và tiểu vùng ĐBSCL, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ, không có nơi nào có điều kiện liên kết vùng tốt như ĐBSCL. Cần phải tổ chức lại để phát huy sức mạnh của từng địa phương. Cần kết nối vùng ĐBSCL với TP Hồ Chí Minh để cùng hỗ trợ nhau phát triển. Các địa phương cũng cần có quy hoạch tốt với tầm nhìn xa, tận dụng các nguồn xã hội hóa để phát triển. Thủ tướng cho rằng, việc liên kết vùng cần có một Phó Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, đây là phương pháp tổ chức, tạo đòn bẩy để vùng ĐBSCL phát triển. Bên cạnh đó, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, tạo sự đồng thuận trong  nhân dân cũng là trách nhiệm của các địa phương. Các bộ, ngành cần quan tâm đến nguồn lực cho các địa phương để phát triển mạnh mẽ hơn…

Quyết liệt đưa ĐBSCL phát triển

Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể khẳng định, đoạn cao tốc Trung Lương- Mỹ Thuận đang triển khai thi công và sẽ phấn đấu thông tuyến sớm nhất, vào năm 2020. Sau khi xong tuyến này, Bộ tiếp tục triển khai tuyến Cần Thơ- Cà Mau. Đối với dự án cầu Mỹ Thuận 2, Bộ sẽ tập trung chỉ đạo triển khai, phấn đấu khởi công xây dựng trong quý III năm 2019, dự kiến hoàn thành năm 2023. Cùng đó, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành và địa phương khẩn trương kêu gọi các nguồn vốn đầu tư, từng bước hoàn chỉnh tuyến vành đai 3, vành đai 4 TP Hồ Chí Minh để kết nối TP Hồ Chí Minh, miền Đông Nam bộ với vùng ĐBSCL.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà cho biết, đến nay đã có kế hoạch bố trí vốn khoảng 18.000 tỉ đồng để triển khai các chương trình, dự án, nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 120. Các bộ, ngành địa phương trong vùng ĐBSCL đã bước đầu đề xuất, xây dựng, triển khai các dự án ưu tiên, có quy mô vùng, có tính lan tỏa và bảo đảm tính bền vững. Theo Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng, thời gian qua, Thủ tướng, Phó Thủ tướng có nhiều cuộc làm việc nhằm tháo gỡ khó khăn cho các địa phương của vùng, thậm chí có địa phương Thủ tướng làm việc tới 3 lần. Ngay trong tháng 4 này, Thường trực Chính phủ sẽ họp xem xét về dự thảo Nghị định về thanh toán cho nhà đầu tư để Nghị định sớm được ban hành; Nghị định hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Quy hoạch cũng sẽ sớm được xem xét nhằm tháo gỡ cho các địa phương. Bộ trưởng cũng đề nghị các tỉnh cần tập trung mạnh mẽ cải cách hành chính.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo, trong các đột phá mà vùng ĐBSCL cần thực hiện, đột phá về hạ tầng là quan trọng nhất. Hạ tầng không chỉ giao thông mà còn bao gồm hạ tầng xã hội, đặc biệt hạ tầng số. Từ những kiến nghị mà Bộ Giao thông Vận tải nêu ra về các công trình giao thông của khu vực ĐBSCL, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sẽ giải quyết đầy đủ các điều kiện về cơ chế chính sách, kinh phí và yêu cầu tổ chức thực hiện nghiêm túc, đáp ứng nguyện vọng của 20 triệu dân ĐBSCL- một trong những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi BĐKH.

Bài, ảnh: Nam Hương