Hiện nay, niên vụ mía 2009 – 2010 đang bước vào chính vụ sản xuất, nhưng 10 nhà máy đường trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chỉ hoạt động được 70% công suất và phải thay phiên nhau nghỉ “giải lao” vì thiếu mía nguyên liệu...

Nếu như mọi năm, về gần cuối vụ mới xuất hiện tình trạng tranh mua, tranh bán mía nguyên liệu, thì năm nay đã xuất hiện ngay từ đầu vụ. Các nhà máy đường nằm ngay trên vùng nguyên liệu nhưng vẫn luôn thiếu mía nguyên liệu để rồi bây giờ các nhà máy đường ở ĐBSCL phải thay phiên nhau tạm ngừng hoạt động trong 10 ngày vì thiếu mía nguyên liệu. Hiện nay, tại tỉnh Hậu Giang, Nhà máy đường Vị Thanh tạm nghỉ hoạt động trong 10 ngày sau đó dự kiến Nhà máy đường Phụng Hiệp cũng tạm nghỉ từ ngày 15 đến 25-11 tới. Theo thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh Hậu Giang, đến thời điểm này vùng mía nguyên liệu của toàn tỉnh được dự báo khoảng 1,2 triệu tấn đã được thu hoạch hơn 75%. Trong khi đó, các vùng mía nguyên liệu của tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, Bến Tre đang bước vào chính vụ và diện tích đã thu hoạch khoảng 30% nhưng 10 nhà máy lại thiếu nguyên liệu. Các nhà máy đang hoạt động theo kiểu ngắt quãng, chạy 3 ngày nghỉ 1 ngày hoặc chạy 2 ngày nghỉ 3 ngày và giải pháp thỏa thuận mỗi nhà máy ngưng chạy 10 ngày cũng đã thực hiện, nhưng vẫn không giải quyết được vấn nạn thiếu nguyên liệu.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu nguyên liệu mía năm nay xuất phát từ việc đã có một số nhà máy đường vào vụ sản xuất sớm với lý do là “ép mía chạy lũ”. Chính sự “xé rào” hoạt động sớm của một số nhà máy đường này không chỉ làm tổn thất lợi nhuận của nông dân hàng trăm tỉ đồng từ việc thu hoạch mía còn non, mà còn làm ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất của các công ty mía đường. Cũng chính từ dự báo sai dẫn đến vấn nạn giá mía nguyên liệu bị cạnh tranh và được đẩy giá lên cao ngất ngưỡng. Với giá hiện tại 800 đồng/kg mía 10 CCS (chữ đường) tại ruộng tưởng chừng người trồng mía năm nay thắng to nhưng không phải thế. Hiện tại, mía nguyên liệu đã nằm trong tay thương lái hơn 70% do các thương lái đầu cơ cách đây 2 tháng. Từ thực tế trên cho thấy, công tác tổ chức sản xuất, thống kê, dự báo thị trường, công tác quy hoạch, đầu tư vùng nguyên liệu... còn bỏ ngỏ. Chính từ đó thương lái nắm bắt cơ hội nên năm nay các nhà máy đường lại gặp khó.

Theo nhận định của lãnh đạo một số Công ty mía đường ở khu vực ĐBSCL: Giá mía năm nay rất cao nhưng chỉ có khoảng 40% người trồng mía là được hưởng lợi. Nhiều nơi mía đứng sừng sững trên rẫy nhưng đó là mía của thương lái và được mua cách đây 2 tháng. Nhiều nông dân sợ mía giảm giá từ việc thương lái phao tin “các nhà máy đường hợp lại để hạ giá mía”, thế là người dân thiếu thông tin đã bán sạch. Điều này cho thấy công tác thông tin, dự báo thị trường của các cơ quan quản lý nhà nước chưa thật sự đáp ứng yêu cầu của nông dân – vừa chính xác vừa hiệu quả.

Ông Thạch Nhiên, đang thu hoạch mía ở xã Kim Sơn, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh, nói: Tôi là người làm công cho thương lái, còn chủ mía ở đâu thì không biết. Nghe đâu chủ mía đã bán cho thương lái giá 600 đồng/kg cách đây 2 tháng rồi...

Tình trạng bán mía non cho thương lái không phải là chuyện hiếm và không chỉ xảy ra ở Trà Vinh mà còn có ở các tỉnh khác như Sóc Trăng, Hậu Giang, Bến Tre... Nơi ít thì khoảng 30%, nơi nhiều lên đến khoảng 70% nông dân đã bán ruộng mía cho thương lái cách đây từ 1- 3 tháng. Vì vậy, mặc dù trúng mùa, trúng giá nhưng người trồng mía không được hưởng lợi nhiều. Có lẽ đây cũng là bài học đắt giá cho việc một số địa phương dự báo sai, một số nhà máy đường còn bỏ ngỏ vùng nguyên liệu...

TRẦN PHONG