Tuyển sinh không đủ chỉ tiêu, công tác phân luồng học sinh sau phổ thông còn khó khăn, quản lý chồng chéo;… là những bất cập mà các cơ sở đào tạo giáo dục chuyên nghiệp (GDCN) đang đối mặt. Làm gì để nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả hoạt động hệ đào tạo này, là vấn đề được nhiều đại biểu "mổ xẻ" tại Hội nghị Tổng kết năm học 2015-2016, triển khai nhiệm vụ năm học 2016-2017 khối GDCN do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa tổ chức ngày 26-7.

Thiếu nguồn tuyển, khó phân luồng

Năm học 2015-2016, cả nước có 482 cơ sở đào tạo trung cấp chuyên nghiệp (TCCN); trong đó có 245 trường TCCN, 210 trường đại học, cao đẳng có đào tạo TCCN và 27 cơ sở khác có đào tạo bậc học này. Quy mô đào tạo trung bình 346.580 học sinh, giảm gần 60.310 học sinh so với năm học 2014-2015. Theo đánh giá của lãnh đạo Bộ GD&ĐT, năm học qua, GDCN đạt một số thành tựu đáng kể trong hoạt động đào tạo, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trung cấp trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, công tác tuyển sinh TCCN tiếp tục gặp nhiều khó khăn hơn so với các năm học trước. Năm 2015, cả nước có hơn 143 ngàn học sinh nhập học tại các cơ sở đào tạo TCCN, đạt 51%. Nhiều cơ sở giáo dục có đào tạo TCCN tuyển sinh không đủ chỉ tiêu; hơn 20 cơ sở không tuyển được học sinh.

Theo ông Phạm Như Nghệ, Phó Vụ trưởng Vụ GDCN, Bộ GD&ĐT, để nâng cao hiệu quả tuyển sinh, phân luồng, hướng nghiệp, ngành tăng cường tuyên truyền, xây dựng chương trình đào tạo tích hợp các môn văn hóa với các môn học cơ sở và chuyên môn, kết hợp dạy chương trình giáo dục thường xuyên phổ thông với đào tạo TCCN… Có 30.907 học sinh tốt nghiệp THCS vào học TCCN năm 2015 (tăng hơn 10.000 học sinh so với năm 2014). Tuy nhiên, ông Phạm Như Nghệ cho rằng, công tác phân luồng học sinh sau THCS vào học tại các cơ sở còn hạn chế, chưa được chú trọng đúng mức; thiếu các chính sách, cơ chế và sự phối hợp tốt giữa các cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và địa phương để khuyến khích người học tốt nghiệp THCS vào học ở các cơ sở GDCN…

Giờ học thực hành của học sinh Trường Trung cấp Miền Tây TP Cần Thơ.

Thiếu nguồn tuyển, khó khăn trong phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS là trăn trở của nhiều đại biểu tham dự hội nghị. Ông Thái Văn Tài, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Đắk Lắk, cho biết: "Năm 2015, các trường TCCN tuyển được 50,23% so với tổng chỉ tiêu đề ra (trong đó có 18% học sinh tốt nghiệp THCS, số còn lại học sinh tốt nghiệp sau THPT)". Ông Nguyễn Văn Hồng, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP Cần Thơ, nói: "Cần Thơ có 15 cơ sở đào tạo nhưng tuyển sinh TCCN rất khó khăn. Mỗi trường tuyển chỉ khoảng 100-200 học sinh; nhất là các trường trung cấp có đào tạo y dược hiện khó tuyển sinh. Theo đại diện lãnh đạo Sở GD&ĐT TP Hải Phòng, hiện nay xã hội còn xem trọng bằng cấp nên học sinh chuộng vào đại học, cao đẳng hơn TCCN, dẫn đến tình trạng hệ GDCN khó tuyển sinh; phân luồng học sinh chưa đạt hiệu quả.

Một khía cạnh khác nhiều đại biểu tham dự hội nghị "mổ xẻ" là hệ GDCN chịu sự quản lý của 3 đơn vị là: ngành GD&ĐT; ngành Lao động - Thương binh và Xã hội; UBND các tỉnh, thành. Nhiều kiến nghị nên đưa về ngành giáo dục quản lý; do chưa thống nhất cơ quan quản lý nên các trường rất lúng túng…

Tìm cách gỡ khó

Tại hội nghị, nhiều đại biểu hiến kế để nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả hoạt động hệ GDCN. Ông Ngô Văn Hợi, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ninh, nói: Năm 2015, một số trường tuyển được học sinh chủ yếu nhờ liên kết đào tạo với các doanh nghiệp; số còn lại rất khó tuyển sinh. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là các trường chịu sự quản lý của 3 đơn vị nhà nước, nên "gom" về một mối là ngành giáo dục để dễ quản lý và đúng chức năng hơn. Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Văn Hồng, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP Cần Thơ, kiến nghị: "Bộ GD&ĐT cần có ý kiến với Chính phủ thống nhất cơ quan quản lý hệ GDCN về Bộ GD&ĐT, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả hoạt động hệ đào tạo này".

Bên cạnh đó, thời gian qua, dù ngành giáo dục nỗ lực thực hiện phân luồng học sinh sau tốt nghiệp phổ thông nhưng khó thể đạt chỉ tiêu đề ra. Theo ông Thái Văn Tài, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Đắk Lắk, theo quy định, phải đạt 30% học sinh sau tốt nghiệp THCS vào học hệ GDCN, nhưng cơ chế phân luồng chưa mạnh mẽ như: Giao các trường TCCN làm tốt việc tư vấn tuyển sinh và liên kết đào tạo với các đơn vị; phân cấp quản lý rõ ràng; giải quyết tốt bài toán đầu ra của học sinh tốt nghiệp TCCN. Đại diện 2 Sở GD&ĐT TP Hải Phòng và tỉnh Vĩnh Phúc cho rằng: Hiện tình trạng sinh viên đại học, thậm chí thạc sĩ không tìm được việc làm sau khi ra trường đáng báo động. Tuy vậy, tâm lý xã hội còn trọng bằng cấp và chọn học đại học, cao đẳng trước khi chọn trung cấp, nghề. Vì thế, bộ ngành trung ương và địa phương cần xác định cụ thể, chính xác cơ cấu ngành nghề đào tạo; có trung tâm dự báo nhân lực để các trường đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội; gắn đào tạo với giải quyết việc làm…, mới mong có chuyển biến trong đào tạo hệ GDCN.

Thời gian qua, rất nhiều hội nghị, hội thảo đề cập tìm giải pháp vực dậy hệ GDCN, nhưng vẫn chưa có chuyển biến tích cực, trong khi GDCN là bậc học rất quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Tại hội nghị này, nhiều đại biểu cho rằng, nên chăng có chính sách khuyến khích, động viên học sinh giỏi vào học TCCN, thông qua việc tuyên dương các học sinh giỏi, xuất sắc, thủ khoa của hệ TCCN; đồng thời quy hoạch, đào tạo bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo phục vụ hệ GDCN… Qua đó nâng cao hơn nữa chất lượng bậc học này, làm cơ sở thu hút nguồn tuyển, góp phần phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THPT hiệu quả.

Bài, ảnh: B.KIÊN