Theo nhận định, từ nay đến hết tháng 4-2026, khô, hạn, thiếu nước, xâm nhập mặn (XNM) ở ĐBSCL tiếp tục diễn ra, đe dọa sinh hoạt, sản xuất của người dân, nhất là ở các địa phương ven biển. Các ngành, các cấp trên địa bàn TP Cần Thơ cũng như khu vực ĐBSCL đang triển khai quyết liệt nhiều giải pháp ứng phó khô hạn, XNM...

Tích cực trữ nước cho sản xuất

PGS.TS Nguyễn Nghĩa Hùng, Phó Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, cho biết, tại ĐBSCL, XNM tăng cao theo kỳ triều cường đầu tháng 2 âm lịch, mặn 4g/l xâm nhập vào sâu khoảng 35-48km tại các cửa sông. Các địa phương ven biển chủ động vận hành hợp lý các công trình kiểm soát mặn, nhằm hạn chế XNM. Từ cuối tháng 3, XNM có xu thế giảm dần trên các cửa sông, cần tranh thủ tích trữ nước vào các ngày từ ngày 25 đến 28-3 và từ ngày 7 đến 14-4. Khoảng thời gian này, thủy triều xuống thấp, mặn hạn chế xâm nhập tại các cửa sông.

Người dân khu vực ven biển tại TP Cần Thơ tập trung lấy nước sạch tại điểm cung cấp nước mới của thành phố phục vụ ứng phó khô hạn, XNM.

Theo đó, nguồn nước cơ bản đảm bảo cấp nước đủ diện tích theo kế hoạch sản xuất của các địa phương. Tuy nhiên, dòng chảy mùa kiệt có thể tăng hay giảm bất thường từng thời đoạn, phụ thuộc vào sự vận hành thủy điện trên lưu vực. Vì vậy, để đảm bảo an toàn cho sản xuất, các địa phương cần chủ động các giải pháp ứng phó hạn mặn phù hợp với điều kiện của vùng. Trong đó, vùng thượng ĐBSCL nguồn nước đủ; các vùng núi cao Tịnh Biên, Tri Tôn cần chủ động tích nước và sử dụng nước tiết kiệm. Vùng giữa ĐBSCL (trong đó có một phần diện tích của TP Cần Thơ) nguồn nước đảm bảo sản xuất theo kế hoạch. Tuy nhiên, ở khu vực giáp ranh mặn - lợ cần chủ động tích trữ nước, đảm bảo đủ nước phục vụ sản xuất vụ đông xuân. Vùng ven biển ĐBSCL, các hệ thống thủy lợi như vùng Gò Công, cù lao Bảo và cù lao An Hóa (tỉnh Vĩnh Long), vùng ven biển thuộc hệ thống Nam Măng Thít (tỉnh Vĩnh Long) và hệ thống Long Phú - Tiếp Nhật (TP Cần Thơ) cần chủ động kiểm soát mặn, tích trữ nước và sử dụng nước tiết kiệm, đặc biệt là tại các vùng cây ăn trái thuộc Châu Thành, Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc - Mỏ Cày Nam (tỉnh Vĩnh Long); vùng Kế Sách (TP Cần Thơ) cần đảm bảo nguồn nước cho sản xuất…

Theo Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, tích nước ở các thủy điện phía thượng nguồn thuộc Trung Quốc, ở các thủy điện khu vực hạ lưu sông Mekong cao hơn so với cùng kỳ các năm trước. Vận hành hợp lý các hồ chứa này sẽ góp phần thuận lợi cho sản xuất trên đồng bằng trong năm dự báo. Ngược lại, vận hành tích nước bất thường có thể gây ra các tác động bất lợi. Vì vậy các địa phương vùng ĐBSCL cần theo dõi cập nhật dự báo nguồn nước, chủ động các biện pháp trữ nước khi cần để ổn định sản xuất…

Tăng cường thích ứng

Trước tình hình khô hạn, XNM diễn biến ngày càng tăng, phức tạp, TP Cần Thơ khẩn trương triển khai các giải pháp cấp bách nhằm đảm bảo nguồn nước sinh hoạt cho người dân nông thôn, đồng thời đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đạt 85% vào năm 2030 (hiện nay, tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt 82,74%, vượt 0,08% so với kế hoạch đề ra). Trong đó, tập trung giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu nước tại các xã vùng sâu, vùng xa thuộc các địa bàn ven biển như các xã, phường Cù Lao Dung, Trần Đề, Vĩnh Châu...

Qua đó, TP Cần Thơ đã mở 37 điểm lấy nước miễn phí, với các bồn chứa có dung tích từ 10.000 lít trở lên để phục vụ các hộ dân sống phân tán, khu vực chưa có mạng lưới cấp nước tập trung. Bên cạnh đó, để đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn, UBND thành phố đã chấp thuận cho Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn thành phố thực hiện khoan bổ sung từ 1-2 giếng mới tại mỗi trạm cấp nước đang bị quá tải hoặc hư hỏng. Các trạm cấp nước cũng được bố trí nhân sự kỹ thuật trực 24/24 để kịp thời xử lý sự cố và phối hợp với ngành điện ưu tiên nguồn năng lượng ổn định cho công tác vận hành các trạm.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, về dài hạn, TP Cần Thơ xác định chuyển dịch mạnh mẽ từ khai thác nước ngầm sang khai thác nước mặt nhằm bảo vệ tài nguyên đất và hạn chế sụt lún. Trong kế hoạch trung hạn 2026-2030, TP Cần Thơ dự kiến triển khai các dự án xây dựng công trình khai thác, xử lý nước mặt quy mô lớn, với công suất từ 20.000 m³/ngày đêm trở lên tại các địa bàn nông thôn. Ngoài nguồn vốn ngân sách, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn sẽ huy động nguồn vốn tự chủ để nâng cấp, cải tạo và mở rộng mạng lưới đường ống cấp nước có đường kính lên tới D1200mm, đồng thời đầu tư hệ thống giám sát khai thác và quan trắc chất lượng nước hiện đại. Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn TP Cần Thơ cam kết nâng cao chất lượng nước cấp đạt Quy chuẩn của Bộ Y tế, đảm bảo áp lực và tính liên tục trong mọi tình huống biến đổi khí hậu, khô hạn, thiên tai. Bên cạnh đó, áp dụng các chính sách miễn, giảm chi phí lắp đặt, dẫn nước sạch cho các hộ gia đình chính sách, hộ nghèo, cận nghèo…

Theo ông Nguyễn Thế Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn TP Cần Thơ, hiện ngành nông nghiệp thành phố tiếp tục triển khai kế hoạch giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch theo từng năm, hướng tới mục tiêu đạt tỷ lệ 85% hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch vào năm 2030. Cụ thể, trong năm 2026, thành phố phấn đấu đạt tỷ lệ 83,13% hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch. Để hiện thực mục tiêu này, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn xây dựng lộ trình thực hiện theo từng quý, đồng thời tập trung cải thiện và đảm bảo chất lượng nước phục vụ người dân, nhất là trong mùa khô hạn, XNM…

Bài, ảnh: HÀ VĂN