Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định Tòa án có thẩm quyền công nhận hòa giải thành ở cấp cơ sở theo thủ tục việc dân sự. Quy định này đã tạo cơ sở pháp lý để Tòa án tiến hành giải quyết yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án của đương sự một cách nhanh gọn, kịp thời.

Buổi hòa giải giữa các đương sự, do Trung tâm Hòa giải, đối thoại tại TAND quận Thốt Nốt tổ chức. 

Bà Nguyễn Kim Thụy là người đại diện ủy quyền của bà Huỳnh Thị Mậu (ở phường Thạnh Hòa, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ) vừa hoàn thành thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án. Bà Thụy kể: “Trước đó, bà Mậu có phát sinh tranh chấp quyền sử dụng đất với một số hộ dân lân cận. Vụ việc được Hội đồng Tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai của UBND phường hòa giải không thành. Sau đó, bà Mậu khởi kiện đến TAND quận Thốt Nốt xem xét, giải quyết theo quy định. Ở buổi hòa giải tại Trung tâm Hòa giải, đối thoại tại TAND quận Thốt Nốt, các bên đã thỏa thuận, thương lượng thống nhất với nhau về hướng giải quyết vụ việc”.

Để đảm bảo những thỏa thuận được thực hiện trên thực tế, bà Mậu thực hiện thêm thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án. Đến nay, giữa các bên đã tự nguyện thực hiện xong theo tinh thần nội dung của quyết định công nhận kết quả hòa giải thành. Bà Thụy nói: “Các bên đạt được sự thỏa thuận khi giải quyết tranh chấp thì nên thực hiện thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, để có căn cứ pháp lý, đảm bảo cho việc thi hành sau này”.   

Điều 416 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định: “Kết quả vụ việc ngoài Tòa án được Tòa án xem xét ra quyết định công nhận là kết quả hòa giải thành vụ việc xảy ra giữa cơ quan, tổ chức, cá nhân do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền có nhiệm vụ hòa giải đã hòa giải thành theo quy định của pháp luật về hòa giải”. Theo bà Hoàng Ngọc Hạnh, Chánh án TAND quận Thốt Nốt, tất cả những vụ việc dân sự đã được hòa giải theo quy định của pháp luật về hòa giải (như kết quả hòa giải theo quy định của Luật Hòa giải cơ sở, Luật Thương mại, Luật Đất đai, Bộ luật Lao động, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…) nếu muốn được Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành thì người yêu cầu làm đơn yêu cầu gửi Tòa án có thẩm quyền xem xét công nhận. Chủ thể có quyền yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành là các bên có quyền và lợi ích liên quan đến kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án.

Tuy nhiên, không phải kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án nào cũng được Tòa án công nhận. Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định chặt chẽ các điều kiện, thủ tục để Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, nhằm tránh việc công nhận kết quả hòa giải thành có sai sót, ngăn ngừa việc hòa giải không đúng pháp luật.

Theo quy định, các vụ việc dân sự đã được hòa giải thành nếu có đủ các điều kiện sau đây sẽ được Tòa án ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành: Các bên tham gia thỏa thuận hòa giải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự; là người có quyền, nghĩa vụ đối với nội dung thỏa thuận hòa giải. Trong trường hợp nội dung thỏa thuận hòa giải thành liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người thứ ba thì phải được người thứ ba đồng ý. Một hoặc cả hai bên có đơn yêu cầu Tòa án công nhận. Nội dung thỏa thuận hòa giải thành của các bên là hoàn toàn tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc người thứ ba.

Về thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, bà Hoàng Ngọc Hạnh, Chánh án TAND quận Thốt Nốt, cho biết: “Người có yêu cầu nộp đơn yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án trực tiếp tại Tòa án hoặc qua bưu điện hoặc gửi trực tuyến. Sau khi tiếp nhận đơn, Tòa án ghi vào sổ nhận đơn. Trong thời hạn 3 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đơn yêu cầu và tài liệu chứng cứ kèm theo, Chánh án Tòa án phân công Thẩm phán giải quyết đơn yêu cầu. Việc xem xét công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án do một Thẩm phán giải quyết. Trường hợp đơn yêu cầu chưa ghi đầy đủ nội dung theo quy định thì Thẩm phán yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu. Nếu người yêu cầu thực hiện đầy đủ thì Thẩm phán tiến hành thủ tục thụ lý việc dân sự. Nếu quá thời hạn mà người yêu cầu không sửa đổi, bổ sung thì trả lại đơn yêu cầu và tài liệu chứng cứ kèm theo cho họ. Sau khi tiếp nhận đơn yêu cầu, nếu đủ điều kiện thụ lý, thẩm phán phải ra thông báo về việc nộp lệ phí. Trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, người có yêu cầu phải tiến hành việc nộp lệ phí tại cơ quan Thi hành án, trừ trường hợp người có yêu cầu là người được miễn hoặc không phải nộp theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí...”.

Tòa án có thẩm quyền ra quyết định công nhận là Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người yêu cầu cư trú, làm việc. Quyết định công nhận hay không công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở của Tòa án có hiệu lực thi hành ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Quyết định công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án được thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự.

Bài, ảnh: Chấn Hưng