Vợ chồng anh Nguyễn Văn Hữu ở đường Phạm Ngũ Lão, phường An Hòa, quận Ninh Kiều, hơn 4 năm qua vất vả ngược xuôi đăng ký khai sinh cho con.

Thực hiện Nghị định 158/2005/NĐ-CP về đăng ký, quản lý hộ tịch và Thông tư 01/2008/TT-BTP hướng dẫn thực hiện, việc đăng ký khai sinh của người dân trên địa bàn thành phố đã thông thoáng, dễ dàng. Tuy nhiên, thời gian qua, tại một số địa phương, công tác giải quyết đăng ký khai sinh còn rườm rà, thiếu sự phối hợp, nên người dân vẫn gặp không ít khó khăn.

* Đăng ký khai sinh đối với trẻ bị bỏ rơi: Nhiêu khê!

Hơn 4 năm qua, anh Nguyễn Văn Hữu, ở đường Phạm Ngũ Lão, phường An Hòa (quận Ninh Kiều), không nhớ nổi đã đến UBND phường An Hòa, UBND quận Ninh Kiều và Sở Tư pháp TP Cần Thơ bao nhiêu lần để đề nghị giải quyết đăng ký khai sinh cho con trai là Nguyễn Hữu Duy (anh Hữu nhặt được vào năm 2004). Anh Hữu than, do hoàn cảnh khó khăn, gia đình anh phải tha phương buôn bán kiếm sống, khi thì Cà Mau, lúc lại Vĩnh Long, rày đây mai đó, nên rất khó khăn mỗi khi đi lại để làm giấy tờ.

Theo hướng dẫn của UBND phường An Hòa và hướng dẫn của một số người dân sống trong khu vực, anh Hữu đã lập hồ sơ, gồm: giấy xác nhận của nhân chứng (5 người làm chứng) tại thời điểm nhặt được “con trai” và người dân sinh sống cạnh nhà anh Hữu; giấy xác nhận của Trưởng khu vực 3, phường An Hòa về việc nhặt được đứa trẻ và lập thủ tục khai sinh. Thế nhưng, UBND phường An Hòa vẫn cho rằng chưa đủ thủ tục, nên từ chối giải quyết.

Với suy nghĩ trẻ em (dù sinh ra hay nhặt được) đều được quyền làm giấy khai sinh, để được đến trường, được khám chữa bệnh miễn phí, anh Hữu không nản lòng. Đầu tháng 5-2008, anh Hữu quyết định viết “Đơn cứu xét” gửi đến Sở Tư pháp trình bày sự việc, mong có hướng giải quyết. Ngay sau khi nhận đơn của anh Hữu, ngày 21-5-2008, Giám đốc Sở Tư pháp đã có văn bản gửi UBND phường An Hòa. Công văn nêu rõ: “Đề nghị UBND phường An Hòa thẩm tra, xác minh lại tính đúng đắn trong lời khai của các nhân chứng trong hồ sơ đăng ký khai sinh của gia đình ông Hữu. Nếu có cơ sở xác định ông Nguyễn Văn Hữu nhặt được đứa bé trai bị bỏ rơi vào năm 2004 và nuôi từ đó đến nay tại địa phương, nhân dân khu vực biết rõ, không có sự gian dối, thì UBND phường lập thủ tục đề nghị Đài Phát thanh - Truyền hình đăng tin thông báo miễn phí 3 lần trong 3 ngày liên tiếp về đứa trẻ bị bỏ rơi để tìm cha mẹ đẻ. Sau khi đăng tin xong, nếu không có ai nhận bé Duy là con, thì UBND phường An Hòa thực hiện đăng ký khai sinh cho bé Duy. Sở Tư pháp đề nghị UBND phường An Hòa quan tâm tạo mọi điều kiện để đứa trẻ được đăng ký khai sinh”.

Theo UBND phường An Hòa, khi nhận công văn của Sở Tư pháp, UBND phường An Hòa đã tổ chức xác minh, tiến hành lập thủ tục đăng tin trên Đài Phát thanh - Truyền hình. Thế nhưng, anh Hữu cho biết: “Từ khi Sở Tư pháp có ý kiến đến nay đã gần 3 tháng nhưng việc đăng ký khai sinh cho con tôi vẫn chưa thấy UBND phường trả lời có được hay không. Năm học mới đã cận kề, tôi mong chính quyền quan tâm, giúp đỡ cấp giấy khai sinh để bé Duy đủ điều kiện đến trường”. Hôm rồi, bé Duy bị bệnh phải lên tận TP Hồ Chí Minh điều trị, do không có giấy khai sinh, nên không được phường cấp thẻ khám chữa bệnh miễn phí, gia đình phải chạy vạy vay mượn tiền để lo. Cuộc sống gia đình anh Hữu khó khăn, vì thế càng khó khăn thêm...

Theo quy định, việc giải quyết đăng ký khai sinh cho trẻ bị bỏ rơi bắt buộc phải có người “làm chứng”, nhằm tránh việc tranh chấp, khiếu kiện phát sinh, nên thời gian thường kéo dài hơn việc cấp khai sinh trong trường hợp bình thường. Tuy nhiên, việc hơn 4 năm qua, hồ sơ đăng ký khai sinh cho cháu Duy chưa được UBND phường An Hòa giải quyết là quá chậm trễ, gây thiệt thòi cho đứa trẻ. Trả lời vấn đề này, bà Phạm Hồng Thắm, Chủ tịch UBND phường An Hòa, cho biết: “Việc khai sinh cho cháu Duy chậm trễ cũng có một phần trách nhiệm của cán bộ tư pháp phường An Hòa. UBND phường đã kiểm điểm, chấn chỉnh cán bộ này. Hiện nay, phường đã hoàn tất thủ tục đăng tin, khi gia đình anh Hữu liên hệ, UBND phường sẽ cấp đồng thời giấy khai sinh và thẻ khám chữa bệnh cho cháu Duy”.

* Khai sinh theo tạm trú: Gian nan!

Tháng 6-2008, Bộ Tư pháp ban hành Thông tư 01/2008/TT-BTP cho phép khai sinh cho trẻ tại nơi người mẹ tạm trú. Quy định này đã tạo điều kiện để mọi đứa trẻ sinh ra đều được đăng ký khai sinh. Tuy nhiên, tại TP Cần Thơ, do việc đăng ký tạm trú vẫn còn rườm rà nên thời gian, thủ tục khai sinh theo “hướng mở” này vẫn còn gian nan.

Chị Trần Thị Phước (hiện trú tại phường Hưng Thạnh, quận Cái Răng) lập gia đình, có một đứa con năm nay 4 tuổi. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, gia đình chị bán nhà (ở phường An Cư), đến quận Cái Răng ở nhờ đi bán vé số. Hay tin Nhà nước cho phép khai sinh cho con tại nơi tạm trú, chị đến UBND phường nhờ hướng dẫn thủ tục đăng ký tạm trú. Chị Phước đến công an khu vực, công an phường đề nghị hướng dẫn thủ tục. Theo đó, chị Phước phải có giấy bảo lãnh của người cho ở nhờ, phải quy về phường An Cư xác nhận thời gian tạm trú trước đây. Tuy nhiên, do cán bộ công an hướng dẫn thủ tục không đầy đủ, nên chị Phước phải tới lui nhiều lần để bổ sung giấy tờ, mất cả tuần chờ đợi mới xong thủ tục tạm trú. Chị Phước nói: “Thủ tục khai sinh chỉ mất mấy tiếng đồng hồ, đi một lần là xong, nhưng thủ tục đăng ký tạm trú còn kéo dài, mất nhiều thời gian. Tôi mong ngành công an rút ngắn thời gian đăng ký tạm trú, tạo điều kiện hơn nữa cho người dân”.

Mặc dù được đăng ký khai sinh tại nơi người mẹ tạm trú, nhưng hiện nay do nhiều người dân không được giải quyết tạm trú (cũng không có hộ khẩu) nên nhiều đứa trẻ sinh ra vẫn không được cấp giấy khai sinh. Chị Nguyễn Thị Mười, nhà ở ấp Mỹ Phước, xã Mỹ Khánh (huyện Phong Điền), đã cư trú tại đây từ hơn 5 năm nay nhưng do trước khi chuyển đến chị đã sinh sống tại nhiều nơi, lại không có hộ khẩu gốc ở nơi nào cả, nên không được cấp sổ tạm trú. Con gái chị Mười, nay đã 2 tuổi, vẫn chưa khai sinh được. Chị Mười lo lắng: “Mai mốt đến tuổi đi học, chắc phải đem con về An Giang gửi nhờ trong sổ hộ khẩu của người thân, để cháu được cấp khai sinh. Mẹ một nơi con một nẻo, thương lắm nhưng đành chịu vì ở đây đăng ký khai sinh không được, làm sao cháu đến trường!”.

Câu chuyện khai sinh tại nơi người mẹ tạm trú xem ra còn nhiều rào cản, bởi thủ tục tạm trú còn nhiều khó khăn. Theo báo cáo của công an các địa phương, hiện nay trên toàn địa bàn TP Cần Thơ có gần 1.000 hộ dân không có hộ khẩu nhưng cũng chưa được giải quyết đăng ký tạm trú vì không đủ điều kiện. Con cái họ sinh ra, lớn lên, ai quan tâm thì “gửi” nhờ trong sổ hộ khẩu ông bà, họ hàng để được cấp giấy khai sinh. Gia đình nào thiếu quan tâm, các cháu không được cấp giấy khai sinh, không đủ thủ tục để nhập học...

Tại xã Đông Hiệp, do cán bộ ngán ngại, nên nhiều trường hợp cha mẹ tạm trú tại địa bàn xã nhưng con cái vẫn phải “ngược” về nơi người mẹ thường trú để đăng ký khai sinh. Chị Nguyễn Thị Chín, người dân tạm trú tại ấp Thới Hữu, cho biết: “Vợ chồng tôi từ huyện Thốt Nốt qua đây tạm trú làm ăn, tôi muốn đăng ký khai sinh cho con tại xã Đông Hiệp nhưng cán bộ nói là về Thốt Nốt đăng ký vì địa bàn gần”. Ông Hồ Trí Thức, cán bộ tư pháp hộ tịch xã Đông Hiệp, thừa nhận: “Theo quy định, việc đăng ký khai sinh tại nơi tạm trú, cán bộ tư pháp phải vào sổ sách, ra thông báo gửi về địa phương người mẹ thường trú về việc khai sinh cho trẻ... thêm nhiều việc cho cán bộ. Do vậy, một số trường hợp đến đăng ký khai sinh, xã hướng dẫn về địa phương “gốc” để đăng ký”. Vì cách làm này, nhiều người dân trong xã vẫn chưa thực hiện được quyền khai sinh cho trẻ tại nơi người mẹ tạm trú.

***

Khai sinh là quyền lợi của trẻ khi trẻ được sinh ra. Giấy khai sinh là “gốc” để giải quyết cấp các giấy tờ khác, tạo điều kiện để trẻ được học hành, khám chữa bệnh... Thiết nghĩ, ngành chức năng cần quan tâm chỉ đạo các địa phương thực hiện tốt vấn đề này, để mọi trẻ em sinh ra đều được cấp giấy khai sinh theo quy định của pháp luật.

Bài, ảnh: NGUYỄN THANH