Thời gian qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, thị trường lao động cũng thay đổi không ngừng để phù hợp và đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực. Nhu cầu tuyển dụng ngày càng đa dạng, phong phú với nhiều ngành nghề, người lao động càng có cơ hội việc làm. Tuy nhiên, trong cơ chế thị trường sức lao động, để có được việc làm, người lao động phải xác lập mục tiêu và rèn kỹ năng tư duy nghề nghiệp...

* Đa dạng nhu cầu...

Bạn Nguyễn Ngọc Hân, ở Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang có ngoại hình khá đẹp, gương mặt dễ nhìn, vui vẻ nhận giấy giới thiệu của Trung tâm Giới thiệu việc làm Thanh niên TP Cần Thơ vào làm nhân viên bán hàng cho siêu thị sách ở quận Ninh Kiều để đến gặp nhà tuyển dụng. Siêu thị mới hoạt động, nhà đầu tư đang có nhu cầu tuyển dụng nhân viên cho nhiều vị trí, nên Hân rất hy vọng mình được dự tuyển phỏng vấn đợt này. Vừa tốt nghiệp cử nhân Anh văn, Trường Đại học Tây Đô, Ngọc Hân đi tìm việc làm với mong muốn được ứng dụng và trải nghiệm kiến thức đã học vào công việc.

Nhân viên bán hàng, một trong những nghề có nhu cầu tuyển khá nhiều hiện nay (Trong ảnh: Nhân viên bán hàng của Công ty TNHH TM-DV Viễn thông Ninh Kiều đang giới thiệu sản phẩm cho khách hàng).

Bạn Văn Thành, ở quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ, tốt nghiệp Trung cấp Cơ khí năm 2006, nhưng không tìm được việc làm phù hợp với ngành nghề đã học nên phải làm nhân viên kiểm tra chất lượng sản phẩm cho doanh nghiệp chế biến đồ hộp ở Kiên Giang cho đến nay. Dù đã quen việc và thu nhập ổn định nhưng Thành vẫn muốn có cơ hội làm việc trong ngành cơ khí để phát huy kiến thức đã học. Thành đến các Trung tâm Giới thiệu việc làm (GTVL) ở Cần Thơ tìm việc và được giới thiệu dự tuyển chức danh công nhân kỹ thuật cơ khí cho Công ty Hải Bình ở quận Bình Thủy. Thành cho biết: “Làm nghề mình thích là tôi vui rồi và nghĩ mình sẽ sớm thích nghi và hòa nhập với nơi làm việc mới”.

Hơn một năm gặp lại, bạn Bá Trình, ở quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ (tốt nghiệp đại học ngành Xây dựng) đã chững chạc, trưởng thành hơn rất nhiều lúc mới bỡ ngỡ đi tìm việc. Trình đang làm việc ở Công ty xây dựng với vị trí nhân viên giám sát các công trình trên địa bàn thành phố, thu nhập khoảng 3,5 triệu đồng/tháng. Trình cho biết: “Lúc trước, khi em chọn học ngành này, gia đình đều cho rằng không phù hợp. Em cũng phân vân lắm nhưng cuối cùng em vẫn theo nghề này. Vì đúng nghề nên em làm việc thoải mái lắm, mới vào nhưng đã được lãnh đạo tín nhiệm giao việc”.

Theo các Trung tâm GTVL ở thành phố, thời gian qua, nhu cầu tuyển dụng khá đa dạng, đủ các ngành nghề, các chức danh, tùy theo loại hình hoạt động của doanh nghiệp. Từ đầu năm 2010 đến nay, các vị trí “đắt” nhất là nhân viên kế toán (kế toán trưởng, kế toán kho, kế toán công nợ...), nhân viên kỹ thuật (xây dựng, cơ khí, thiết kế, cầu đường...), nhân viên kinh doanh, bán hàng, giám sát (công trình, kinh doanh, bán hàng...). So với các năm trước, nhu cầu tuyển dụng lao động thời vụ, bán thời gian giảm rất nhiều, do đa số các dịch vụ sử dụng lực lượng lao động đã có kinh nghiệm.

Hiện nay, nhu cầu tuyển lao động các chức danh bậc cao cho các công ty TNHH, có vốn đầu tư nước ngoài, như: Giám đốc chi nhánh, nhân sự, điều hành kinh doanh... với điều kiện làm việc và mức lương hấp dẫn khá nhiều. Tuy nhiên, đây là những ứng viên có kinh nghiệm, năng lực và nhất là chịu được áp lực chức vụ, công việc, luôn tỉnh táo và động não đề xuất với lãnh đạo những kế hoạch, chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, không nhiều ứng viên đáp ứng được đầy đủ tiêu chuẩn cho các chức danh này và thường là sự dịch chuyển ứng viên từ đơn vị này sang đơn vị khác. Nơi nào có chính sách đãi ngộ và môi trường làm việc chuyên nghiệp hơn thì sẽ thu hút người tài. Đây cũng là cách cạnh tranh công bằng trong cơ chế thị trường sức lao động.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, tình trạng thiếu lao động phổ thông vẫn chưa được cải thiện đáng kể. Cung - cầu lao động chênh lệch khá lớn, nhất là lao động ngành may mặc, chế biến thủy sản, chế biến thực phẩm...Theo lãnh đạo các doanh nghiệp và ngành chức năng, lâu nay đã phát sinh và tồn tại sự phân bố lao động phổ thông không đồng đều ở các ngành nghề, tập trung ngành nghề này nhưng hụt hẫng ở ngành nghề khác; thích làm nhân viên bán hàng, tiếp thị, giới thiệu sản phẩm, nghề tự do... hơn là làm việc trong phân xưởng, gò bó giờ giấc, kỷ luật lao động...

* Cần xác lập mục tiêu và tư duy nghề nghiệp

Như thông lệ, hàng năm, rất nhiều học sinh, sinh viên tốt nghiệp có nhu cầu tìm việc làm và đã có việc làm ổn định. Với các phương tiện chuyên nghiệp, hiện đại, người lao động dễ dàng tiếp cận các thông tin tuyển dụng, chọn lựa việc làm phù hợp. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một nghịch lý là, sinh viên “kêu” khó tìm việc làm, trong khi các doanh nghiệp cứ rao tuyển nhân sự và “ca cẩm” không tuyển được. Một đơn vị kinh doanh ở thành phố cần tuyển chọn 20 nhân viên bán hàng, rao tuyển và nhận hồ sơ qua các trung tâm GTVL và hẹn ngày phỏng vấn. Hơn 1 tháng qua, đơn vị này vẫn chưa tuyển đủ nhân sự. Một số người dự tuyển bỏ hồ sơ không dự phỏng vấn, số khác không chấp nhận mức lương thử việc, đề nghị mức cao hơn. Cán bộ nhân sự của đơn vị này bức xúc: “Khi phỏng vấn, hầu hết ứng viên đều không trình bày được mục tiêu việc làm, không hiểu và không hình dung sẽ làm gì khi được tuyển dụng...”.

Theo Trung tâm GTVL Thanh niên TP Cần Thơ, hàng tháng, trung tâm tuyển ứng viên cho nhiều vị trí, chức danh. Bên cạnh yêu cầu không thể thiếu tiêu chuẩn về trình độ ngoại ngữ, tin học là người lao động phải có mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng. Trong thời điểm cạnh tranh việc làm hiện nay, chính tâm lý ngại xa, ngại khó, chê lương thấp, chỉ thích làm gần nhà, làm giờ hành chánh để đi học thêm... đã làm vuột mất cơ hội việc làm ở một bộ phận người lao động. Ông Nguyễn Văn An, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ, cho biết: Mỗi ngày, có nhiều sinh viên mới tốt nghiệp các ngành đến tìm việc, nhưng thiếu sự năng nổ, hăng hái, nên khi được giới thiệu, mức độ hài lòng của doanh nghiệp không cao. Càng nhiều cơ hội việc làm thì lao động càng bộc lộ nhiều hạn chế, mục tiêu nghề nghiệp rất mơ hồ, không xác định mình cần gì, muốn gì.

Để trang bị kiến thức và kỹ năng tìm việc cho những sinh viên năm cuối, hạn chế tình trạng phỏng vấn không đạt yêu cầu, Trung tâm GTVL TP Cần Thơ vừa tổ chức lớp trang bị kiến thức về pháp luật lao động và kỹ năng tìm việc cho gần 2.000 sinh viên Trường Đại học Tây Đô. Trong quý III-2010, Trung tâm tiếp nhận 215 doanh nghiệp đăng ký tuyển dụng lao động. Trong tổng số 857 lao động đăng ký tìm việc, trung tâm đã cung ứng 326 lao động, trong đó có 231 lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật. Ông Cao Văn Thông, Trưởng phòng Giao dịch việc làm, Trung tâm GTVL TP Cần Thơ, cho biết: “Điều cần thiết là lao động trẻ phải xác định được mình muốn làm nghề gì phù hợp với khả năng, phải xác định mục tiêu nghề nghiệp trước khi xin việc làm”. Do không xác định mục tiêu nghề nghiệp, nên nhiều sinh viên đã chọn ngành học, bậc học không phù hợp với khả năng, sở thích; khi đi xin việc lại không đủ lý lẽ để thuyết phục nhà tuyển dụng và rất dễ chán nản, bỏ việc. Thiết nghĩ, nhà trường, gia đình và các đoàn thể xã hội nên giúp lao động trẻ định hướng mục tiêu nghề nghiệp từ khi còn học phổ thông.

Hiện nay, với rất nhiều nhu cầu tuyển dụng, người lao động có thể tìm cho mình việc làm phù hợp trình độ, khả năng để vừa có thu nhập, vừa phát huy năng lực, tay nghề. Tuy nhiên, muốn được hưởng những ưu đãi về việc làm, thu nhập và vị trí tương xứng, ngay từ đầu, người lao động phải khẳng định năng lực, biết vận dụng những kiến thức đã học để làm việc đạt hiệu quả. Về phía doanh nghiệp cũng nên quan tâm tạo môi trường làm việc thoải mái, sử dụng nhân viên chuyên nghiệp và áp dụng các chính sách đãi ngộ, đảm bảo đời sống nhân viên để người lao động có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Bài, ảnh: ANH PHƯƠNG