ĐBSCL đang vào vụ thu hoạch rộ lúa đông xuân 2011-2012, vụ sản xuất chính trong năm, với năng suất khá cao. Tuy nhiên, nông dân chưa kịp mừng vì trúng mùa thì phải đối mặt với nỗi lo lúa rớt giá, tiêu thụ cầm chừng.

Hiện nhiều nông dân ở ĐBSCL trữ lúa tại nhà, chờ giá nhích lên.

Đến các vùng đang bắt đầu thu hoạch lúa đông xuân ở TP Cần Thơ, Đồng Tháp, Kiên Giang, Tiền Giang, Trà Vinh... chúng tôi bắt gặp hình ảnh nông dân phơi lúa, chất đống ngoài sân, trong nhà vì giá xuống thấp, chưa bán được, lái chỉ thu mua cầm chừng. Đang cùng vợ đổ đống lúa hơn 4 tấn vừa thu hoạch xong ra phơi, nông dân Nguyễn Văn Hai ở xã Tân An, huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh, lo lắng: “Lúa trúng hơn năm trước nhưng giá thì rớt nhanh quá, dân ở đây lo lắm. Hiện lúa IR50404 phơi khô ở vùng này chỉ còn 5.000-5.200 đồng/kg; lúa ướt có 4.000-4.100 đồng/kg nhưng thương lái chưa chịu mua”. Đang chỉ huy thu hoạch gần xong 1,5 ha lúa chất lượng cao bằng máy gặt đập liên hợp, anh Huỳnh Long Hương ở xã Tân Sơn, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh, cho biết: “Năm nay lúa trúng lắm, đạt gần 9 tấn/ha, cao hơn năm trước 1 tấn/ha. Thương lái bây giờ không chịu mua lúa ướt tại ruộng nữa, mình phải đem về phơi khô!”.

Tại các địa phương ở ĐBSCL, hiện lúa IR 50404 tươi chỉ còn 4.000-4.300 đồng/kg, lúa khô giảm xuống mức 5.000-5.300 đồng/kg; thấp hơn từ 2.200-2.700 đồng/kg so với thời điểm đầu vụ thu hoạch lúa hè thu năm 2011. Trong khi đó, giá các loại lúa hạt dài giá 5.500-5.600 đồng/kg, lúa chất lượng cao 6.400-6.500 đồng/kg (lúa khô). Đặc biệt, rất nhiều nông dân phản ánh, mối lo ngại là hiện nay, thương lái không chịu thu mua lúa IR50404 hoặc mua rất nhỏ giọt. Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL, nói: “Lo nhất là lúa IR 50404, nhưng nếu thương lái chịu mua thì đỡ. Mấy ngày qua, tôi đi khảo sát tại các địa phương nhận thấy lúa rất trúng mùa. Nhưng chứng kiến cảnh các ghe, tàu thu mua lúa treo bảng “Lúa 504 không mua” hoặc “Lúa 504 khỏi kêu” mà sốt ruột. Vụ đông xuân này, ĐBSCL xuống giống 1,55 triệu ha lúa. Trong số này, tỷ lệ sử dụng các giống chất lượng thấp khoảng 30% - nhiều nhất là giống IR50404, cá biệt có một số địa phương lên đến 50-60%”.

Đến thời điểm này, toàn vùng ĐBSCL thu hoạch khoảng 600.000ha lúa. Đầu vụ đông xuân đến nay, tình trạng rớt giá, tiêu thụ chậm đang rất lo ngại và khả năng tồn động rất lớn, bất lợi cho nông dân. Ông Trần Trung Hiền, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Trà Vinh, cho biết: “Vào giữa tháng 3, toàn tỉnh sẽ thu hoạch dứt điểm 58.200ha lúa đông xuân, trong đó tỷ lệ sử dụng giống IR50404 hơn 40%. Phần lớn nông dân đều có nhu cầu bán lúa ngay khi thu hoạch. Vì vậy, các đơn vị, doanh nghiệp nên sớm có biện pháp thu mua tạm trữ để nông dân an tâm sản xuất, tránh tình trạng thương lái thừa cơ hội ép giá người trồng lúa”. Ông Trần Quang Củi, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Kiên Giang (địa phương có sản lượng lúa 3,9 triệu tấn/năm, cao nhất ĐBSCL), đề xuất: Sớm triển khai việc thu mua tạm trữ nhằm đảm bảo lợi ích cho người nông dân.

Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL, phân tích: “Vì đầu ra xuất khẩu gạo hơi chậm; đặc biệt thị trường xuất khẩu gạo chất lượng thấp của Việt Nam bị cạnh tranh gay gắt, nên các doanh nghiệp đang chần chừ thu mua lúa gạo. Bây giờ, giải pháp tốt nhất là sớm mua tạm trữ. Nếu không thì tình trạng tồn đọng số lượng lớn lúa hàng hóa trong dân không tránh khỏi. Trong khi đó, người dân dự trữ lúa không đảm bảo, nguy cơ bị ẩm mốc, rớt phẩm cấp rất lớn. Nhưng trước nhu cầu trang trải cuộc sống, áp lực trả tiền nợ phân bón, thuốc trừ sâu và đầu tư cho vụ sau... thì nhiều nông dân không đợi được phải chấp nhận bán lúa ra với giá thấp. Do vậy nếu chần chừ, người chịu thiệt vẫn là nông dân...”.

Bài, ảnh: THANH HUY