Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang cảnh báo về sự gia tăng của bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) tuýp 2, căn bệnh nguy hiểm nhất trong các bệnh ĐTĐ. Làm thế nào để giúp bệnh nhân mắc ĐTĐ tuýp 2 ngăn ngừa được biến chứng, duy trì chất lượng cuộc sống? Thạc sĩ, bác sĩ Diệp Thị Thanh Bình, Chủ tịch Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam, cho biết:

Hiện nay, ở nước ta ĐTĐ chiếm tỷ lệ 7,5% dân số, trong đó ĐTĐ tuýp 2 chiếm khoảng 90-95% trong tổng số bệnh nhân bị ĐTĐ. Trước đây bệnh này thường gặp ở lứa tuổi trên 40, nhưng gần đây đã xuất hiện ngày càng nhiều ở lứa tuổi 30, thậm chí cả lứa tuổi thanh thiếu niên. Do đời sống công nghiệp nên người dân ở các thành phố lớn mắc ĐTĐ tuýp 2 nhiều hơn. Khác với bất kỳ căn bệnh nào, người mắc ĐTĐ tuýp 2 cần phải hiểu thấu đáo về vai trò của insulin trong cơ thể là nguyên nhân gây bệnh, thì mới kiên trì điều trị bệnh.

* Đặc điểm của ĐTĐ tuýp 2?

- ĐTĐ có các loại: ĐTĐ tuýp 1, ĐTĐ tuýp 2, ĐTĐ do thai kỳ, ĐTĐ thứ phát. Không như ĐTĐ tuýp 1 là do tuyến tụy không tiết ra insulin cho nhu cầu cơ thể. ĐTĐ tuýp 2 có hai cơ chế bệnh sinh, liên hệ mật thiết với nhau, đó là sự đề kháng insulin và rối loạn trong sự tiết insulin; liên quan đến việc duy trì sự cân bằng và ổn định của mức đường huyết (glucose máu). Tức gồm 3 yếu tố là sự tiết insulin, sự chuyển nạp insulin vào các tế bào của cơ thể để chuyển hóa glucose và sự ức chế sản xuất insulin từ gan và ruột.

Sự đề kháng insulin là một trong những nguyên nhân quan trọng gây bệnh ĐTĐ tuýp 2. Sự đề kháng insulin tăng lên khi cơ thể bị mập phì, nhất là mập phì kiểu nam (bụng mỡ) hoặc do ảnh hưởng của yếu tố di truyền. Yếu tố môi trường, ăn uống, lối sống kém vận động cũng là những nguyên nhân quan trọng gây tăng sự đề kháng insulin. Để dễ hiểu về sự đề kháng insulin ở các mô trong cơ thể, ta có thể hình dung như sau: Insulin muốn vào trong tế bào để tham gia quá trình chuyển hóa glucose thì phải đi qua màng tế bào. Lượng insulin cần để qua màng tế bào phụ thuộc vào độ nhạy cảm của màng tế bào với insulin. Khi cơ thể có sự đề kháng insulin, độ nhạy của màng tế bào với insulin giảm đi, nên cần phải có một lượng insulin nhiều hơn bình thường mới đi qua màng tế bào được.

Thạc sĩ, bác sĩ Diệp Thị Thanh Bình, Chủ tịch Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam hướng dẫn kinh nghiệm điều trị bệnh ĐTĐ tuýp 2, tại BVĐK TP Cần Thơ.

Sự giảm tiết insulin là hậu quả của tình trạng đề kháng insulin ở bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2. Do lượng insulin cần cho nhu cầu chuyển hóa của cơ thể ngày càng tăng lên, tụy sẽ phải sản xuất nhiều insulin để tương ứng, dần dần chức năng này ở tụy sẽ bị suy giảm, dẫn đến biến chứng, nếu bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2 không phát hiện kịp thời.

* Các biểu hiện lâm sàng của ĐTĐ tuýp 2?

- ĐTĐ tuýp 2 có những triệu chứng rất rõ rệt như ăn nhiều, uống nhiều, gầy nhiều, tiểu nhiều, sút cân, mệt mỏi, tê tay chân. Bệnh nhân bị bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2 thường có những biểu hiện mờ nhạt rất khó xác định.Trong đa số các trường hợp, triệu chứng thường âm ỉ, không rõ ràng. Bệnh có thể xuất hiện từ rất lâu nhưng bệnh nhân lại không thể nhận biết được. ĐTĐ tuýp 2 thường được phát hiện trong các trường hợp sau: Xét nghiệm máu trong kiểm tra sức khỏe tổng quát định kỳ. Bệnh nhân nhập viện vì một bệnh lý nào đó, như nhiễm trùng da kéo dài; phụ nữ bị ngứa vùng âm hộ do nhiễm candida; nam đi khám bất lực,… được chỉ định thử đường huyết và phát hiện bệnh. Do ĐTĐ tuýp 2 thường xuất hiện âm ỉ, có những bệnh nhân lúc phát hiện ra thì bệnh đã có những biến chứng.

* Những đối tượng nào dễ mắc ĐTĐ tuýp 2?

- Những đối tượng sau có nguy cơ cao: người béo phì, bụng to, ít vận động, uống rượu bia nhiều và thường xuyên, hút thuốc lá, khẩu phần ăn nhiều mỡ ít chất xơ, hút thuốc lá, tiền sử có rối loạn lipid/máu, tiền sử gia đình có người bị ĐTĐ tuýp 2, đã bị ĐTĐ thai kỳ, từng bị bất dung nạp glucose, tiền sử có bệnh lý tim mạch, tiền sử bị cao huyết áp, sanh con nhẹ cân hay thừa cân.

* Cách tầm soát để phát hiện ĐTĐ tuýp 2?

- Để tầm soát và phát hiện ĐTĐ tuýp 2, người ta dựa vào các xét nghiệm đường huyết sau: xét nghiệm đường huyết lúc đói, xét nghiệm HbA1C, nghiệm pháp dung nạp gluco. Người trên 30 tuổi nên tầm soát ĐTĐ tuýp 2 mỗi năm/lần.

* Tình trạng tiền tiểu đường là gì? Có liên quan đến ĐTĐ tuýp 2?

- Tiền tiểu đường là tình trạng rối loạn chuyển hóa xảy ra khi đường huyết tăng trên mức bình thường, nhưng dưới mức để chẩn đoán là bệnh ĐTĐ tuýp 2. Tiền tiểu đường bao gồm tình trạng suy đường huyết lúc đói hay bất dung nạp glucose. Điều trị tiền tiểu đường bằng cách thay đổi lối sống lành mạnh, có lợi cho sức khỏe như dinh dưỡng hợp lý, thường xuyên tập thể dục, không hút thuốc lá, ăn nhiều chất xơ trong bữa ăn và uống ít rượu thì giảm 90% nguy cơ bị bệnh ĐTĐ tuýp 2.

* ĐTĐ tuýp 2 phải điều trị như thế nào?

- Mục đích điều trị ĐTĐ tuýp 2 là đưa đường huyết về mức sinh lý bình thường, bảo tồn tế bào bê-ta tụy, phòng ngừa hoặc trì hoãn biến chứng.

Các phương pháp điều trị: Dinh dưỡng trị liệu, vận động trị liệu và dược trị liệu: thuốc hạ đường huyết uống hay tiêm insulin.

* Những biến chứng của ĐTĐ tuýp 2?

- Người bị ĐTĐ tuýp 2 nếu không điều trị kịp thời, lâu ngày có thể bị các biến chứng ảnh hưởng lên mắt, thận và các mạch máu lớn, làm tăng tỷ lệ bệnh động mạch vành, đột quỵ và bệnh lý mạch máu ngoại vi như: Mắt: bệnh lý võng mạc không hay có tăng sinh mạch máu, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, bệnh lý dây thần kinh thị giác... Bệnh lý tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu đối với bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2. Đó là các bệnh: động mạch vành, thiếu máu cơ tim, suy tim… Bệnh thận thường xuất hiện trên bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2 ở giai đoạn muộn và mức nguy hiểm nhất là suy thận.

Ngoài ra, tình trạng thường gặp nhất là loét chân, chiếm khoảng 15% trong số bệnh nhân và kéo dài suốt cuộc đời các bệnh nhân bị ĐTĐ tuýp 2. Trong đó, có tới 85% trường hợp bị đoạn chi. Hiện nay WHO đã khuyến cáo cứ 30 giây trên thế giới có một người bị đoạn chi, trong đó đa số là vì ĐTĐ tuýp 2.

* Cách phòng ngừa biến chứng mạn tính?

- Vấn đề then chốt để phòng ngừa biến chứng lâu dài trên bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2 là duy trì đường huyết và ổn định huyết áp trong giới hạn cho phép. Bệnh nhân phải khám và làm một số xét nghiệm theo định kỳ để phát hiện các biến chứng trong giai đoạn sớm. Tóm lại: Cách phòng ngừa, điều trị và phòng ngừa biến chứng ĐTĐ tuýp 2 tốt nhất là chẩn đoán sớm và điều trị tích cực tại cơ sở y tế chuyên khoa ngay từ đầu, tránh tình trạng điều trị lan man qua nhiều nơi, uống thuốc không theo chỉ định của bác sĩ.

* Xin cảm ơn bác sĩ!

MINH NGUYỆT (thực hiện)