Những tháng đầu năm 2014, tình hình xuất khẩu các hàng chủ lực của TP Cần Thơ gặp nhiều khó khăn khiến kim ngạch xuất khẩu của thành phố sụt giảm đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Nhiều khả năng, thành phố khó đạt 1,65 tỉ USD cho tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ như mục tiêu đã đề ra trong năm 2014 .

Thời gian qua, nuôi và xuất khẩu cá tra tại TP Cần Thơ và cả ĐBSCL gặp nhiều khó khăn do cung vượt cầu, giá sụt giảm mạnh. Trong ảnh: Thu hoạch cá tra tại quận Ô Môn, TP Cần Thơ.

Theo Sở Công thương TP Cần Thơ, tổng kim ngạch xuất khẩu và dịch vụ thu ngoại tệ 9 tháng đầu năm 2014 ước thực hiện 918,83 triệu USD, đạt 55,69% kế hoạch, giảm 8,87% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu hàng hóa 803,39 triệu USD, đạt 51,83% kế hoạch năm, giảm 10,3% so với cùng kỳ; dịch vụ thu ngoại tệ là 115,44 triệu USD, đạt 115,44% kế hoạch năm, tăng 2,2% so với cùng kỳ. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa giảm chủ yếu do tình hình xuất khẩu các mặt hàng chủ lực tại thành phố, nhất là mặt hàng gạo và thủy sản gặp nhiều khó khăn. Dự báo, những tháng cuối năm 2014, kinh tế thế giới có sự phục hồi tích cực hơn, nhu cầu nhập khẩu của các nước tăng, góp phần tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu. Tuy nhiên, hàng hóa xuất khẩu của nước ta sẽ tiếp tục phải chịu nhiều sức ép về giá đối với mặt hàng gạo do có nhiều sự cạnh tranh. Đối với mặt hàng thủy sản, sẽ tiếp tục chịu tác động từ các vụ áp thuế chống bán phá giá và các rào cản thương mại từ các nước nhập khẩu. Sở Công thương thành phố dự báo tổng kim ngạch xuất khẩu và dịch vụ thu ngoại tệ năm 2014 ước đạt 1.500 triệu USD, đạt 91% kế hoạch năm. Trong đó, xuất khẩu hàng hóa là 1.370 triệu USD, đạt 84% kế hoạch năm; dịch vụ thu ngoại tệ là 130 triệu USD, đạt 130% kế hoạch, tăng 9,5% so với năm 2013.

Những năm gần đây, nhu cầu nhập khẩu nhiều loại hàng hóa, nhất là các loại hàng nông- thủy sản tại nhiều nước sụt giảm mạnh do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu đã làm sức tiêu thụ giảm. Hơn nữa, nhiều nước nhập khẩu cũng tăng cường năng lực sản xuất hàng trong nước và dựng lên nhiều rào cản kỹ thuật, rào cản thương mại để hạn chế nhập khẩu và nhằm bảo vệ sức khỏe cho người dân nước mình. Trước tình hình đó, xuất khẩu nhiều loại hàng hóa của TP Cần Thơ bị ảnh hưởng nặng. Tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ thu ngoại tệ của thành phố trong năm 2014 khó “về đích” theo kế hoạch đề ra từ đầu năm là có thể lý giải do ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khách quan của thị trường thế giới. Vấn đề đặt ra là cần làm gì để có sự chủ động hơn trong nâng cao giá trị kim ngạch xuất khẩu, tránh lặp lại “kịch bản” này trong các năm tới?

Kim ngạch xuất khẩu và dịch vụ tại thành phố chủ yếu dựa 2 mặt hàng chủ lực là gạo và thủy sản. Bên cạnh đó cũng có nhiều loại hàng hóa khác như: may mặc, nông sản chế biến, dược phẩm, thủ công mỹ nghệ, da thuộc, sắt thép và các sản phẩm từ sắt thép… Song, các mặt hàng này còn chiếm tỉ trọng khá khiêm tốn trong giá trị kim ngạch xuất khẩu, với giá trị xuất khẩu mỗi ngành hàng mang lại hằng năm chỉ từ một vài triệu đến vài chục triệu USD Mỹ. Nhiều ý kiến cho rằng, đã đến lúc TP Cần Thơ cần đổi mới cơ cấu xuất khẩu gắn với việc nâng cao chất lượng giá trị thương hiệu sản phẩm, giảm xuất khẩu theo kiểu dạng thô. Việc tập trung cho xuất khẩu gạo và thủy sản, vốn là các mặt hàng thế mạnh trong sản xuất nông nghiệp của vùng ĐBSCL rất cần thiết nhằm phát triển sản xuất và giúp nông dân thuận lợi trong tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, xuất khẩu gạo cần hướng đến việc giảm xuất khẩu tiểu ngạch để tránh rủi ro và hạn chế xuất gạo thô, thay vào đó là tăng cường chế biến, phát triển đa dạng các phẩm xuất khẩu được chế biến từ gạo. Xuất khẩu thủy sản cũng cần được đổi mới, không nên chỉ tập trung nhiều vào mặt hàng philê đông lạnh như hiện nay. Đặc biệt, thành phố cần tính toán, đầu tư phát triển thêm các mặt hàng xuất khẩu chủ lực mới có thể giúp mang lại giá trị gia tăng cao và bền vững hơn . Đơn cử, các mặt hàng dược phẩm, sản phẩm cơ khí, điện tử, công nghệ thông tin…và những mặt hàng có hàm lượng đầu tư “chất xám” cao, ít tác động xấu đến nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Kim ngạch xuất khẩu của thành phố giảm trong bối cảnh tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước vẫn tăng trong 9 tháng đầu năm 2014. Điều này đòi hỏi thành phố phải nhanh chóng có kế hoạch điều chỉnh, đổi mới cơ cấu hàng xuất khẩu. Mới đây, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Quang Hoài Nam có buổi làm việc với Sở Công thương cùng một số sở, ngành hữu quan thành phố nhằm rà soát, đánh giá tiến độ thực hiện chỉ tiêu kế hoạch xuất khẩu và dịch vụ thu ngoại tệ năm 2014. Tại cuộc họp này, đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh: Nếu thành phố cứ tập trung, dựa mãi vào gạo và cá tra sẽ khó bền vững và khó tạo đột phá trong tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu. Không thể tăng cường sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng này mãi, nhất là khi thị trường tiêu thụ có giới hạn và đang chịu nhiều sự bó buộc và cạnh tranh. Ngành công thương thành phố cần xem xét, tính toán lại cơ cấu hàng xuất khẩu trong thời gian tới. đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu: Sở Công thương cử cán bộ theo dõi chặt tình hình xuất khẩu, nhất là đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thành phố để kịp thời tháo gỡ khó khăn. Đồng thời, nắm chắc tình hình hoạt động của các doanh nghiệp trên địa bàn, liên hệ chặt với Bộ Công thương và các Hiệp hội ngành hàng để kịp thời nắm bắt thông tin và các cơ hội xuất khẩu mới. Qua đó có giải pháp mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu hiệu quả. Tới đây công tác xúc tiến thương mại tại thành phố cũng cần đổi mới, không xúc tiến chung chung mà cần có kế hoạch xuất khẩu từng mặt hàng cụ thể, thị trường cụ thể, có sự tham gia của doanh nghiệp và cơ sở sản xuất kinh doanh cụ thể…

Bài, ảnh: Khánh Trung