Theo số liệu từ Bộ Y tế, năm 2023 cả nước ghi nhận 82 ca tử vong vì bệnh dại, năm 2024 con số này là 84 ca và năm 2025 gần 60 ca. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay đã có hơn 10 trường hợp tử vong vì bệnh dại. Trước diễn biến của bệnh những năm gần đây và thời tiết nắng nóng gay gắt hiện nay, BS.CKII Huỳnh Minh Trúc, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) TP Cần Thơ đã có những phân tích và khuyến cáo cộng đồng về cách xử trí khoa học khi bị chó, mèo cắn.

Cán bộ y tế CDC Cần Thơ tiêm ngừa vaccine phòng dại cho người dân bị chó cắn. Ảnh minh họa

Nhiều năm qua, ngành Y tế ghi nhận khu vực Cần Thơ và Hậu Giang (cũ) không có ca bệnh dại trên người. Năm 2021 và 2024, xuất hiện các ca tử vong tại Sóc Trăng (cũ), cùng số người đến tiêm ngừa dại trong quý I năm 2026 là hơn 5.600 lượt. Kết quả này cho thấy nguy cơ luôn tiềm ẩn.

Giải mã quan niệm dân gian “chó dại mùa nắng nóng”, BS.CKII Huỳnh Minh Trúc phân tích: “Về mặt y văn, chưa có bằng chứng khẳng định nắng nóng làm biến đổi virus dại hay tăng độc tính. Bản chất vấn đề nằm ở thời tiết nóng nực khiến chó, mèo dễ bị kích thích, bứt rứt và nóng nảy hơn bình thường. Ở trạng thái này, chúng dễ có phản ứng hung dữ, tấn công người dù chỉ bị trêu chọc nhẹ”.

Bác sĩ Trúc cũng lưu ý cần phân biệt rõ 2 khái niệm: nắng nóng làm tăng nguy cơ bị chó, mèo cắn (do tâm lý con vật) và con vật đó có thực sự mang mầm bệnh dại hay không. Có những trường hợp chó lành cắn người do bị kích động, nhưng bởi bệnh dại khi đã phát bệnh là tử vong gần như 100%, nên mọi vết cắn đều phải được xử lý như một nguy cơ nghiêm trọng"

Mặc dù có quy định bắt buộc tiêm phòng cho vật nuôi, thực tế tỷ lệ bao phủ vaccine trên đàn chó, mèo tại Cần Thơ hiện chỉ đạt khoảng 64,6%. Lãnh đạo CDC Cần Thơ nhấn mạnh: “Người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, cho rằng chó, mèo nhà nuôi hoặc trông hiền lành thì không có bệnh. Tuy nhiên, vaccine cho vật nuôi có thể không đạt hiệu quả 100% nếu quy trình bảo quản không chuẩn hoặc cơ thể con vật không tạo đủ miễn dịch. Do đó, việc tiêm phòng cho người sau khi bị cắn là bắt buộc”.

Hiện nay, đa số các trung tâm y tế khu vực tại Cần Thơ đều đã triển khai tiêm vaccine dại. Tuy nhiên, BS.CKII Huỳnh Minh Trúc đặc biệt lưu ý người dân về 2 hình thức tiêm chủng quan trọng. Tiêm vaccine chủ động: Vaccine không có tác dụng ngay lập tức mà thường cần từ 2-8 tuần để cơ thể sản sinh đủ kháng thể. Đây là phương án cho các trường hợp vết thương nhẹ hoặc tiêm nhắc lại để kích hoạt miễn dịch sẵn có.

Tiêm huyết thanh kháng dại: được chỉ định bắt buộc cho các trường hợp chưa từng tiêm phòng trước đó và vết thương nằm ở các vị trí đầu, mặt, cổ hoặc các vết thương phức tạp, sâu. Giải thích rõ hơn, bác sĩ Trúc cho biết, virus dại lây truyền theo đường thần kinh. Vết cắn càng gần trung ương thần kinh (đầu, mặt, cổ) thì virus di chuyển về não càng nhanh, nguy cơ phát bệnh và tử vong càng cao. Bác sĩ khuyến cáo các ca nguy cơ cao nên tiêm ngừa tại bệnh viện hoặc trung tâm chuyên khoa có đủ điều kiện cấp cứu sốc phản vệ.

BS.CKII Huỳnh Minh Trúc hướng dẫn chi tiết quy trình sơ cứu và theo dõi, khi không may bị chó, mèo cắn: Sơ cứu vết thương (bước tối quan trọng): Ngay sau khi bị cắn, phải rửa vết thương dưới vòi nước chảy mạnh liên tục ít nhất 15 phút với xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường. Sau đó, sát trùng kỹ bằng cồn 70 độ hoặc cồn i-ốt để làm giảm nồng độ virus tại vết thương.

Đến ngay cơ sở y tế: Không được tự ý điều trị bằng các bài thuốc dân gian, đắp lá hay lấy nọc. Bác sĩ chuyên khoa sẽ đánh giá tình trạng vết thương, vị trí cắn và tiền sử tiêm chủng để chỉ định phác đồ phù hợp.

10 ngày theo dõi: Nếu là chó, mèo nhà hoặc của hàng xóm, cần theo dõi sát con vật trong 10 ngày. Nếu sau 10 ngày thú cưng vẫn khỏe mạnh bình thường thì có thể yên tâm. Ngược lại, nếu con vật bỏ ăn, chảy nước dãi, liệt, kích động, sủa, kêu vô cớ hoặc chết trong vòng 10 ngày, người bị cắn đang ở tình trạng cực kỳ nguy hiểm và cần can thiệp y tế ngay lập tức.

Trường hợp bị chó, mèo hoang cắn rồi mất dấu, không thể theo dõi, người dân phải xử lý theo kịch bản nguy cơ cao nhất - tức là tiêm đầy đủ cả vaccine và huyết thanh theo phác đồ dại.

BS.CKII Huỳnh Minh Trúc nhắn nhủ: “Mỗi người dân hãy là một người nuôi thú cưng có trách nhiệm: Tiêm phòng đầy đủ, không thả rông, luôn rọ mõm cho vật nuôi. Đặc biệt, những người có nguy cơ cao như cán bộ thú y, người thường xuyên tiếp xúc với động vật nên chủ động tiêm ngừa dự phòng thay vì đợi bị cắn mới tiêm. Một phút lơ là, một vết cắn nhỏ có thể cướp đi mạng sống nếu chúng ta không xử trí đúng cách”.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG