Bài , ảnh: MỸ THANH

Học viện Nông nghiệp Việt Nam vừa tổ chức hội thảo trực tuyến tham vấn chính sách phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Tại đây, các vấn đề nóng của tam nông được các chuyên gia, nhà quản lý tập trung bàn thảo: phát triển nông nghiệp, nông thôn trong nền kinh tế số; nhận diện các nút thắt và khuyến nghị chính sách phát triển kinh tế tập thể; đổi mới chính sách đất đai. Ðặc biệt, phát huy vai trò chủ thể của nông dân thông qua xây dựng và phát triển đội ngũ nông dân mới, nông dân văn minh được đặt lên hàng đầu.

Trồng dưa lưới ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt của Israel tại tỉnh Hậu Giang.

Bước chuyển

Theo Học viện Nông nghiệp Việt Nam, thực tế 36 năm đổi mới (từ năm 1986 đến nay), nông nghiệp Việt Nam luôn duy trì ở mức tăng trưởng trung bình khoảng 3,5%/năm, mức cao ở khu vực châu Á nói chung và khu vực Ðông Nam Á nói riêng. Sau thời kỳ thiếu ăn phải nhập khẩu lương thực, từ năm 1989, Việt Nam không những đảm bảo được an ninh lương thực mà còn trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới. Kim ngạch xuất nhập khẩu toàn ngành Nông nghiệp tăng mạnh, nếu năm 1986 mới chỉ đạt 486,2 triệu USD thì năm 2020 đã lên tới 41,2 tỉ USD, thặng dư thương mại đạt 9,5-10 tỉ USD.

Trong tiến trình đổi mới lĩnh vực nông nghiệp, Việt Nam đã hình thành và hoàn thiện nhiều mô hình tổ chức sản xuất và quản lý mới theo hướng cung cầu hàng hóa; các doanh nghiệp nông nghiệp phát triển theo hướng đa thành phần: doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Cơ cấu nội ngành Nông nghiệp chuyển dịch theo hướng phát huy lợi thế, phù hợp với nhu cầu thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu; khoa học kỹ thuật phục vụ nông nghiệp đã đáp ứng khá đầy đủ các yêu cầu của nền nông nghiệp hàng hóa xuất khẩu; các khâu tưới tiêu, làm đất, phân bón, bảo quản sau thu hoạch ngày càng được cơ giới hóa đồng bộ...

GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đánh giá: Sau gần 15 năm thực hiện, Nghị quyết TW 7 khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đã tạo nên diện mạo mới cả về chất và lượng cho tam nông. Tuy nhiên, nông nghiệp, nông thôn, nông dân nước ta còn nhiều vấn đề cần đang đặt ra, nhất là trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, tác động sâu rộng của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4, biến đổi khí hậu, đòi hỏi phải có sự điều chỉnh chiến lược mang tầm vĩ mô để phát triển bền vững.

Ðại hội XIII của Ðảng tiếp tục thực hiện chủ trương cơ cấu lại ngành Nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới theo hướng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh. Ðiểm mới nổi bật của Ðại hội XIII là xác định mối quan hệ giữa nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh bằng các biện pháp cụ thể như cơ chế chính sách phát triển, ưu tiên khoa học công nghệ, gắn nông nghiệp với công nghiệp và thị trường…. Ðây là tiền đề vững chắc để tạo đà cho "tam nông" bứt phá.

Phát huy vai trò chủ thể

Trên thực tế, dù có những bước phát triển vượt bậc nhưng nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta vẫn tồn tại nhiều bất cập: chuỗi liên kết còn lỏng lẻo; ứng dụng khoa học và công nghệ còn hạn chế; chưa sẵn sàng để số hóa toàn diện… Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng, đối với việc sản xuất nông nghiệp, các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị, kinh tế tập thể tiếp tục được duy trì, phát triển và nhân rộng. Tuy nhiên, Nhà nước cần đảm bảo sự nhất quán, đồng bộ trong hệ thống văn bản pháp luật: thống nhất xem hợp tác xã (HTX) như một loại hình doanh nghiệp và hoạt động bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp, trong doanh nghiệp có HTX và trong HTX có doanh nghiệp… Ngoài ra, Nhà nước giao quyền tự quyết cho các HTX, đơn cử việc cung cấp dịch vụ, sản phẩm cho thị trường để HTX quyết định, miễn là đảm bảo thỏa mãn hết nhu cầu của thành viên; không quy định HTX như một công cụ phục vụ cho công tác quản lý nhà nước dưới bất kỳ hình thức nào, nếu có chỉ nên dừng lại ở mức độ khuyến khích…

Giải quyết nút thắt về các chính sách hỗ trợ nông dân và các vấn đề liên quan đến đất đai, theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Thanh Nam, trong giai đoạn tới, các chính sách nên tập trung hỗ trợ trực tiếp cho người nông dân. Ðơn cử, người dân tiếp tục sản xuất nông nghiệp thì chính sách hỗ trợ như thế nào, chuyển đổi nghề phi nông nghiệp, dịch vụ ở nông thôn thì đòi hỏi chính sách ra sao… Ðể tháo gỡ nút thắt về đất đai, cần hình thành thị trường chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp một cách minh bạch hoặc có thể thành lập trung tâm giao dịch quyền sử dụng đất nông nghiệp để nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp có thể trao đổi, chuyển nhượng.

TS Dương Nam Hà, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, khẳng định: Trong bối cảnh mới, vai trò chủ thể của nông dân trong phát triển tam nông đặt ra bức thiết hơn bao giờ hết. Người nông dân mới vẫn là lực lượng lao động nòng cốt trong khu vực nông thôn, có kiến thức và kỹ năng về kinh tế - quản lý - công nghệ - kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp. Ðồng thời, có tinh thần sáng tạo và ý chí vươn lên để đảm bảo sự phát triển bền vững chung của quốc gia và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của chính mình với chất lượng sống ngày càng được cải thiện một cách toàn diện hơn trong bối cảnh của sự thay đổi về kinh tế - xã hội - môi trường và công nghệ.