* Ghi chép: Đình Khôi

Mỗi ngày, khi màn đêm buông xuống, họ lại vận vào người bộ đồ bảo hộ lao động của công nhân vệ sinh, bắt đầu công việc thu gom rác thải từ các khu phố chợ đến nhà dân. Những công nhân này có những điểm chung: theo nghề của cha mẹ, phải nghỉ học sớm do hoàn cảnh gia đình khó khăn, nhưng cuộc sống càng vất vả càng làm họ thêm ý chí vươn lên. Nhiều người khó ngờ khi biết trong số những công nhân vệ sinh đường phố ấy, có người sắp lấy được bằng đại học thứ hai.

Lê Thị Thanh Mai vừa làm công nhân vệ sinh ở Cty. CTĐT, vừa tham gia công tác địa phương.

1. Mười sáu năm trước, sau khi tốt nghiệp Trường THCS An Hòa 2, Lê Thị Thanh Mai (SN 1977, ở phường An Hòa, quận Ninh Kiều), gác lại mong muốn mặc chiếc áo dài trắng tinh khôi vào trường THPT như bao bạn gái cùng trang lứa, mà phải ngày ngày theo mẹ làm việc quét, dọn rác thải trên tuyến đường Nguyễn Văn Cừ. Thanh Mai bộc bạch: “Ba tôi vừa nghỉ hưu, bao nhiêu tiền dành dụm của gia đình đem hùn vốn làm ăn, nhưng do chẳng có kinh nghiệm làm kinh tế nên bị mất hết vốn liếng. Ba tôi bị bệnh cao huyết áp, cú sốc này làm ông bị tai biến nằm một chỗ, mình mẹ phải lo tiền thuốc cho ba và nuôi ba anh chị em tôi ăn học. Nhìn mẹ lao động vất vả, tinh thần suy sụp, tôi quyết định nghỉ học phụ mẹ kéo rác để mẹ nhẹ gánh nặng và anh, chị tôi được học hết THPT. Tôi nhớ, mẹ tôi đã khóc hết nước mắt, không cho tôi bỏ học, tôi hứa với mẹ sẽ cố học bổ túc để lấy được bằng tốt nghiệp trung học. Tuy nhiên, do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên việc học của tôi thường xuyên bị gián đoạn, mãi đến năm 2002, tôi mới có được bằng tốt nghiệp bổ túc trung học. Lúc này, anh, chị tôi đã có việc làm ổn định, gia đình tôi đã bớt khó khăn”.

Đến nay, nhiều người dân ở khu vực I, phường An Hòa vẫn còn nhớ cô bé Thanh Mai dáng mảnh khảnh, nước da màu bánh mật, gương mặt duyên ngầm nhờ đôi mắt sáng và chiếc mũi thẳng, ngày ngày cùng bà Nguyễn Thị Luân quét dọn rác thải. Mai phụ việc với mẹ được ba năm thì người cha bất hạnh qua đời, năm sau mẹ của Mai cũng đến tuổi nghỉ hưu. Thời điểm này, công tác dọn dẹp vệ sinh ở các hẻm và tuyến đường nhỏ do chính quyền cơ sở quản lý (còn gọi là thu gom rác dân lập), UBND phường An Hòa giải quyết cho Mai được hợp đồng thay chỗ của bà Luân. Chị Phạm Hồng Thắm, cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ TP Cần Thơ (khi đó là Bí thư Đoàn phường An Hòa), nói: “Gia đình Thanh Mai có truyền thống cách mạng, Mai sống rất tự tin, ngoài thời gian theo mẹ kéo rác, em gắn bó với chính quyền địa phương qua hoạt động đoàn thể, được bầu làm Phó Bí thư, rồi Bí thư Đoàn phường. Năm 20 tuổi, Thanh Mai đã vinh dự đứng vào hàng ngũ Đảng”. Lúc này, UBND TP Cần Thơ (cũ) quyết định giao công tác dọp dẹp vệ sinh môi trường ở khu dân cư cho Công ty Công trình đô thị (Cty. CTĐT) thành phố quản lý, Thanh Mai là đảng viên trẻ tuổi nhất Cty. CTĐT.

Thanh Mai hiện là công nhân Tổ 3 (tổ quét rác đêm) của Xí nghiệp Môi trường thuộc Cty. CTĐT. Mỗi ngày, từ 21 giờ đêm đến 2 giờ sáng, Mai cùng 2 chị công nhân quét rác suốt tuyến đường Trần Phú và khu vực quanh công viên nước. Nhưng đến 8 giờ sáng, Thanh Mai hòa nhịp vào cuộc sống đời thường: đi chợ lo bữa cơm cho mẹ và các cháu, đến cơ quan hoặc UBND phường để tham gia các buổi hội họp hoặc công tác xã hội. Hôm tôi gặp Thanh Mai, là ngày cuối tuần giữa tháng 4-2009, cô tham gia hiến máu nhân đạo tại Cty. CTĐT vừa xong, vội vàng về UBND phường An Hòa để giúp phường hoàn thành hồ sơ Tổng điều tra dân số và nhà ở 2009. Chị Nguyễn Xuân Phương, Chủ tịch Công đoàn Xí nghiệp Môi trường nói: “Dạo này, Thanh Mai phấn khởi lắm vì vừa đậu tốt nghiệp Đại học tại chức ngành Luật kinh tế”. Tôi hỏi bí quyết nào giúp Mai làm tốt được nhiều việc vậy? Mai tươi cười, dẫn câu thơ trong bài “Khuyên thanh niên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Không có việc gì khó - Chỉ sợ lòng không bền- Đào núi và lấp biển - Quyết chí ắt làm nên”. Quả con nhà nòi có khác!

Nguyễn Văn Hưng luôn được cơ quan bình chọn lao động tiên tiến vì vừa làm tốt việc cơ quan, vừa học giỏi.

2. Năm 1997, vợ chồng ông Nguyễn Văn Láng và bà Cao Thị Xinh, công nhân kéo rác ở phường An Hội đến tuổi nghỉ hưu thì Nguyễn Văn Hưng (SN 1979), con trai duy nhất của ông Láng và bà Xinh xin vào làm việc và được Cty. CTĐT ký hợp đồng dài hạn. Hưng cho biết: “Ba năm trước tôi theo người bà con xuống Cà Mau làm thuê, khi được tin nhắn của mẹ cho hay được làm công nhân vệ sinh, tôi mừng đến chảy nước mắt, vì có việc làm ổn định, tôi sẽ thực hiện ước mơ học hành đến nơi, đến chốn”.

Hưng làm công nhân tổ 8, tổ lấy rác trong các hộ dân ở phường An Hội. Phần Hưng phụ trách lấy rác cho 310 hộ tại khu vực 1, 2 và 3. Mức lương 2 triệu đồng/tháng của Hưng không đủ nuôi ba miệng ăn nên phải làm thêm nhiều việc. Thế nhưng, Hưng vẫn kiên trì thực hiện ước mơ trau dồi tri thức. Từ trình độ học vấn lớp 6 khi nhận việc, nay Hưng đã học xong chương trình trung cấp ngành Hạch toán - Kế toán của Trường Trung học dân lập Bách nghệ Cần Thơ, với kết quả tốt nghiệp đạt loại khá giỏi. Ông Nguyễn Hữu Kim Sơn, Giám đốc Xí nghiệp Môi trường kiêm Chủ tịch Công đoàn Cty. CTĐT, nhận xét: “Hưng luôn được bình chọn lao động tiên tiến vì vừa làm tốt việc cơ quan, vừa học giỏi. Điều đáng khen ở chàng thanh niên trẻ này là đức tính kiên trì chịu khó và biết quý trọng thời gian. Công đoàn công ty có quỹ tương trợ (mỗi CB.CNV góp vào quỹ 100.000 đồng, chỉ trả lại khi rời công ty), để giúp những công nhân có hoàn cảnh khó khăn như Hưng được vay xoay vòng, mỗi lần 2.000.000 đồng, mỗi tháng trả 200.000 đồng, đáo hạn được vay tiếp”.

Hưng cùng ba mẹ ở trong căn nhà cây tôn cũ nát cuối xóm Chòm Mã (khu vực 1, phường An Hội). Đây là căn nhà của bà ngoại Hưng để lại, rộng chưa tới 50 m2. Mẹ Hưng và 3 người em gái đều có chồng nghèo nên mỗi người chia nhau một góc nhà để nương náu. Chỗ của gia đình Hưng, mọi vật dụng từ chiếc giường, bàn ăn cơm, cái bếp ga mini, chiếc rổ đựng chén,... được sắp xếp theo kiểu tiết kiệm từng centimet. Dì Hai của Hưng nói: “Ba năm qua, mẹ Hưng lại mắc bệnh nan y. Hưng có hiếu lắm, mỗi ngày 24 giờ đêm mới xong việc, nhưng về nhà là kê ghế bố nằm sát bên mẹ, giành chăm sóc mẹ để ba nó được ngủ yên”. Cuộc sống khắc nghiệt là vậy, nhưng Hưng luôn giữ tinh thần lạc quan, yêu đời. Hưng tâm sự: Bản thân sẽ quyết tâm, cố gắng học hành nâng cao kiến thức và rèn luyện đạo đức để trở thành người hữu dụng phục vụ cho xã hội và giúp đỡ gia đình.

Nguyễn Thế Hải đang làm nhiệm vụ lấy rác ở các khu chợ, người đã phấn đấu để có bằng đại học thứ hai. Ảnh: M.NGUYỆT

3. Nguyễn Thế Hải (SN 1982), công nhân tổ 2 của Xí nghiệp Môi trường, có nụ cười rất hiền và vóc dáng của một võ sĩ, bởi thời học phổ thông Hải rất mê Judo và đã anh đạt đẳng cấp đai đen môn võ đòn thế này. Cả gia đình Hải đều là nhân viên của Cty. CTĐT. Ba Hải là Nguyễn Thế Khương, Phó Giám đốc Xí nghiệp Môi trường, mẹ và vợ là nhân viên Xí nghiệp Công viên Cây xanh. Hải làm công nhân vệ sinh từ năm 2001, khi đã có trong tay mảnh bằng tốt nghiệp THPT. Hải cho biết: “Sau khi thi rớt đại học, tôi thuyết phục ba cho tôi được theo nghề ba, làm công nhân vệ sinh để tự nuôi sống bản thân và có chi phí học đại học mà không ảnh hưởng đến kinh tế gia đình. Được ba tôi chấp nhận, tôi đã nỗ lực làm việc và học tập để ba tôi không bị điều tiếng. Hiện nay, tôi đã hoàn tất luận văn tốt nghiệp ngành Xây dựng của Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh do Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ liên kết đào tạo hệ từ xa, đồng thời, đang học năm thứ hai ngành Quản trị kinh doanh”.

Công việc của Hải là gom thu rác thải trong 6 khu chợ và các tuyến đường nội ô quận Ninh Kiều để đưa lên xe ép rác. Nói nghe thì dễ, nhưng chứng kiến cảnh xe ép rác vừa dừng lại là Hải nhảy xuống, đi như chạy vào chợ, liên tục vác những chiếc cần xé rác to đùng đựng đầy rác đổ lên xe, hoặc khi lấy rác tại các điểm tập kết bên đường, Hải phải gồng lưng bưng các thùng rác công cộng nặng nề đổ lên xe,... mới cảm nhận được nỗi nhọc nhằn của người công nhân này. Anh Hồng Văn Lượm, tổ trưởng tổ 2 cho biết: Công việc này chỉ thực hiện từ 18 giờ đến 23 giờ, để các xe ép rác kịp đưa rác về bãi rác Tân Long (Phụng Hiệp, Hậu Giang) trong đêm, không làm ảnh hưởng môi trường và mỹ quan đô thị. Phục vụ cho 10 xe lấy rác, tổ chỉ có 17 nam công nhân nên người có sức khỏe tốt phải choàng gánh cho người yếu, Hải thường nhận đứng một xe và làm ở khu chợ hoặc tuyến đường có lượng rác thải nhiều như khu vực chợ Cần Thơ, khu Trung tâm thương mại Cái Khế. Ngoài ra, Hải còn tích cực nhận việc an táng cho các xác chết vô thừa nhận, do các bệnh viện hoặc công an thông báo cho công ty.

Từ tinh thần lao động cần cù, vượt khó, sau bốn năm công tác (năm 2005), Nguyễn Thế Hải đã vinh dự đứng vào hàng ngũ Đảng. Mong muốn của chàng trai sắp có hai bằng đại học này cũng đầy tính nhân văn, Hải bộc bạch: “Mong bà con mình loại bỏ được thói quen xả rác bừa bãi, để khi trời đã xế chiều đường phố Cần Thơ cũng sạch sẽ như buổi ban mai, có như vậy mới chứng tỏ xã hội đã tôn trọng thành quả lao động của công nhân vệ sinh”. Hiện nay, Hải đang dồn sức học bằng đại học thứ hai và học tiếng Anh. Hải tâm sự: Trong đợt học tập tư tưởng Hồ Chí Minh, cơ quan tôi đề ra phong trào trong các buổi họp chi bộ, đảng viên thay nhau kể mẩu chuyện về tấm gương đạo đức của Bác, tôi tâm đắc câu chuyện vào thời gian bôn ba tìm đường cứu nước ở hải ngoại, điều kiện đầy khó khăn và nguy hiểm, Bác vẫn tự học và học tốt được nhiều ngoại ngữ. Câu chuyện này, là động lực giúp tôi kiên trì học tiếng Anh. Thế hệ của chúng tôi thế hệ trẻ hội nhập quốc tế. Tôi cố học tập nâng cao trình độ mọi mặt để bản thân không bị lạc hậu với sự phát triển của xã hội.

* * *

Thật đẹp những tâm gương tuổi trẻ vươn lên từ gian khó, các bạn đã vào đời mưu sinh bằng công việc vất vả, có tính độc hại, và trong mắt nhiều người có khi chưa được xem trọng. Thế nhưng, bằng ý thức vượt khó, các bạn đã khẳng định được giá trị bản thân. Việc tiếp thu tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã giúp các bạn nâng nhận thức lên tầm cao mới, tương xứng với đà phát triển của đất nước. Mong sao sức lan tỏa của những gương sáng từ các bạn sẽ động viên, cổ vũ nhiều hơn nữa cho phong trào tự chủ lập thân, vươn lên lập nghiệp trong giới trẻ hôm nay.