Hàng trăm công nhân lao động xưởng chế biến bột cá của Công ty TNHH Đại Tây Dương (khu Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp huyện Thốt Nốt) làm việc trong môi trường ô nhiễm nhưng không được trang bị đầy đủ bảo hộ lao động. Ảnh: ANH DŨNG

Thời gian qua, loại hình doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước trên địa bàn TP Cần Thơ phát triển mạnh. Sự ra đời của các doanh nghiệp này đã góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế của thành phố và giải quyết việc làm cho hàng chục ngàn lao động trên địa bàn. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp đó, vẫn còn nhiều doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước cố tình vi phạm pháp luật lao động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của công nhân lao động (CNLĐ).

Coi thường pháp luật lao động

Mới đây, đoàn kiểm tra liên ngành của thành phố kiểm tra việc chấp hành pháp luật lao động tại Công ty TNHH Đại Tây Dương, ở Khu Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp huyện Thốt Nốt. Qua kiểm tra, đoàn phát hiện công ty này sử dụng trên 6.400 CNLĐ nhưng chỉ ký hợp đồng lao động và mua bảo hiểm xã hội (BHXH) cho 1.300 CNLĐ. Công ty chưa đăng ký sử dụng lao động và thang bảng lương với cơ quan chức năng, chưa tổ chức huấn luyện an toàn vệ sinh lao động, chưa tổ chức khám sức khỏe để kịp thời phát hiện bệnh nghề nghiệp cho CNLĐ; sa thải CNLĐ không đúng trình tự và quy định của Bộ luật Lao động.

Anh Nguyễn Thanh Vũ, công nhân làm việc tại lò hơi, bức xúc nói: “Tôi làm việc tại đây đã gần hai năm rồi, nhưng chưa được ký hợp đồng lao động, không được mua BHXH, không được huấn luyện an toàn lao động làm việc tại lò hơi và không được trang bị nút chống ồn. Rất mong muốn công ty thực hiện đúng luật lao động để đảm bảo quyền lợi và sức khỏe cho chúng tôi”. Ở xưởng chế biến bột cá của Công ty TNHH Đại Tây Dương có hàng trăm CNLĐ phải ngồi làm việc trên nền xưởng lênh láng máu cá, mỡ cá nhầy nhụa bốc mùi hôi... nhưng chẳng có CNLĐ nào được trang bị bảo hộ lao động. Chị Phùng Thị Nga, một công nhân đang làm việc tại xưởng, nói: “Chúng tôi làm việc trong môi trường ô nhiễm như thế này, nhưng công ty không tổ chức khám bệnh cho chúng tôi. Gần đây, nhiều chị em sau giờ làm việc đều bị ngứa, viêm mũi, ho, nhức đầu... không biết có phải do môi trường làm việc hay không, chúng tôi rất lo lắng!”. Ông Doãn Quốc Hội, Phó Giám đốc phụ trách nhân sự Công ty TNHH Đại Tây Dương, giải thích: “Việc Công ty chưa mua BHXH cho hơn 5.100 CNLĐ là do nhiều CNLĐ không muốn mua BHXH và nhiều CNLĐ đang trong thời gian thử việc. Các vấn đề khác thực hiện chưa tốt là do công ty mới thành lập, chưa thực hiện được!”.

Doanh nghiệp tư nhân Minh Đoàn, ở phường Trà Nóc, quận Bình Thủy hoạt động trong lĩnh vực bốc xếp vận tải, thành lập từ năm 2001, đang sử dụng trên 110 CNLĐ. Nhưng qua kiểm tra của ngành chức năng, chỉ có 8 CNLĐ được đóng BHXH. Tuy nhiên, từ đầu năm 2008 đến nay 8 CNLĐ này cũng không được Doanh nghiệp tiếp tục đóng BHXH, vì vậy số tiền nợ BHXH của 8 lao động lên đến trên 15 triệu đồng. Bà Đỗ Thị Thu Trang, kế toán Doanh nghiệp tư nhân Minh Đoàn, giải thích: “Do CNLĐ làm việc không ổn định, thường xuyên nghỉ việc, nên chúng tôi chỉ thực hiện đóng BHXH đối với những CNLĐ là cán bộ văn phòng và tổ trưởng các bộ phận. Từ đầu năm đến nay, doanh nghiệp nợ BHXH của CNLĐ là do doanh nghiệp đang gặp khó khăn về tài chính!”. Không chỉ thế, từ khi đi vào hoạt động đến nay, Doanh nghiệp tư nhân Minh Đoàn chưa lần nào tổ chức khám sức khỏe định kỳ và thực hiện huấn luyện an toàn lao động cho CNLĐ. Về vấn đề này, bà Đỗ Thị Thu Trang cho rằng: “Do chúng tôi chưa nắm được quy định của Luật Lao động, nên chưa thực hiện được”.

Ông Phan Thông Huấn, Ủy viên Thường vụ, Trưởng Ban Chính sách - Kinh tế Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ, cho biết: “Qua kiểm tra của các cơ quan chức năng cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp khu vực ngoài Nhà nước tham gia đóng BHXH cho CNLĐ rất thấp, thậm chí một số doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động cũng không đóng BHXH cho CNLĐ. Khi đoàn kiểm tra liên ngành thành phố đến kiểm tra, các chủ doanh nghiệp lấy lý do là lao động đang trong thời gian thử việc và lao động thời vụ”.

Không chấp hành nghiêm pháp luật lao động, một số doanh nghiệp còn có thái độ né tránh mỗi khi biết cơ quan chức năng đến kiểm tra. Ngày 19-8-2008, Đoàn Kiểm tra liên ngành thành phố gồm đại diện Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Liên đoàn Lao động, Bảo hiểm xã hội, Sở Y tế... đến kiểm tra việc chấp hành pháp luật lao động tại Công ty TNHH Nhựa Khang Thịnh, ở Khu Công nghiệp Trà Nóc. Các thành viên trong đoàn cho biết kế hoạch kiểm tra đã gửi cho công ty này từ đầu tháng 8-2008. Thế nhưng, sáng ngày 19-8-2008, đoàn Kiểm tra đến, công ty này “cửa đóng, then cài”, chỉ có một bảo vệ canh gác ở cổng. Khi đoàn Kiểm tra hỏi, bảo vệ của công ty này trả lời: “Máy móc hỏng liên tục, công ty nghỉ việc cả tuần nay rồi”. Đoàn kiểm tra yêu cầu gọi điện thoại cho giám đốc công ty đến để làm việc, thì bảo vệ trả lời: “Không biết số điện thoại của giám đốc!”. Đoàn Kiểm tra phải ra về.

Hôm chúng tôi cùng cán bộ BHXH quận Bình Thủy đến Doanh nghiệp tư nhân Tiến Phát để kiểm tra việc đóng BHXH của doanh nghiệp. Một nữ nhân viên của doanh nghiệp cho biết: “Doanh nghiệp đã ngưng hoạt động hơn nửa tháng nay rồi, giám đốc hôm nay đi vắng”. Tuy nhiên, theo quan sát của chúng tôi, trái với những gì cô nhân viên này đã nói, tại các xưởng sản xuất của doanh nghiệp vẫn hoạt động bình thường!(?). Một công nhân đang đóng bao tại xưởng chế biến thức ăn gia súc, thú nhận: “Lâu nay chúng tôi vẫn làm việc bình thường, không nghỉ ngày nào cả”.

Bà Phan Thị Bình, Giám đốc BHXH quận Bình Thủy, cho biết: “Công ty TNHH nhựa Khang Thịnh hoạt động trước năm 2005, chuyên chế biến các sản phẩm nhựa, bao bì. Công ty này sử dụng khoảng 30 CNLĐ, thế nhưng, hơn 3 năm qua doanh nghiệp chưa đóng BHXH cho bất kỳ lao động nào, dù cán bộ BHXH quận đã nhiều lần đến nhắc nhở và hướng dẫn doanh nghiệp đóng BHXH cho CNLĐ. Còn Doanh nghiệp tư nhân Tiến Phát hoạt động từ năm 2005, chuyên chế biến phụ phẩm cá ba sa, thức ăn gia súc. Mấy năm trước doanh nghiệp này có tham gia đóng BHXH cho 14 CNLĐ. Từ cuối năm 2007 đến nay, doanh nghiệp ngưng đóng BHXH cho CNLĐ, hiện tại còn nợ BHXH của CNLĐ trên 31 triệu đồng”. Phải chăng, vì những lý do đó mà hai doanh nghiệp này đã... trốn tránh cơ quan chức năng(?).

Cần xử phạt nghiêm minh

Hiện nay, ở TP Cần Thơ có trên 5.000 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, chủ yếu là doanh nghiệp và cơ sở sản xuất thuộc khu vực ngoài nhà nước. Theo khảo sát của cơ quan chức năng, đa số doanh nghiệp này đều có vi phạm pháp luật lao động, chủ yếu là không nộp đầy đủ BHXH bắt buộc cho CNLĐ, không quan tâm huấn luyện an toàn lao động, không tổ chức khám sức khỏe để phát hiện bệnh nghề nghiệp, không cải thiện môi trường làm việc cho CNLĐ... Theo ông Phan Thông Huấn, Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Chính sách - Kinh tế Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ, nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do các chủ doanh nghiệp chưa có ý thức chấp hành pháp luật lao động và công tác kiểm tra của các cơ quan chức năng còn hạn chế. Mặt khác, tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp này vẫn chưa phát huy tốt vai trò trong việc đấu tranh để đòi quyền lợi cho CNLĐ. Ông Phan Thông Huấn bức xúc: “Với số lượng trên 5.000 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất như hiện nay, nhưng mỗi năm đoàn kiểm tra liên ngành thành phố chỉ kiểm tra được 35-40 doanh nghiệp thì phải mất hàng chục năm mới kiểm tra được khắp lượt. Vì thế, việc chấp hành pháp luật trong các doanh nghiệp hiện nay rất hạn chế!”.

Có thể thấy một nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước vi phạm pháp luật lao động như hiện nay là do chưa có biện pháp xử lý nghiêm đối những trường hợp vi phạm. Thông thường, khi phát hiện doanh nghiệp vi phạm, việc xử lý của các cơ quan chức năng chủ yếu dừng lại ở việc... hướng dẫn và kiến nghị doanh nghiệp khắc phục. Mặt khác, mức xử phạt các doanh nghiệp vi phạm pháp luật lao động như hiện nay là không đủ sức răn đe, nên dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật lao động trong các doanh nghiệp kéo dài.

Ông Trần Vinh Quang, Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, cho biết: “Mặc dù số doanh nghiệp vi phạm bị phát hiện rất nhiều, nhưng từ năm 2006 đến nay thành phố chỉ ra quyết định xử phạt 3 doanh nghiệp vi phạm trong việc chấp hành pháp luật lao động. Cả 3 doanh nghiệp đều không chấp hành nộp phạt”. Điển hình như Công ty TNHH sản xuất kinh doanh đá Granite Tài Phong, ở quận Cái Răng. Năm 2007, qua 3 lần kiểm tra, phúc tra việc chấp hành pháp luật lao động, đoàn kiểm tra liên ngành đã hướng dẫn và kiến nghị công ty này khắc phục những sai phạm trong thực hiện pháp luật lao động, nhưng công ty đã không chấp hành, nên đoàn kiểm tra liên ngành thành phố đã kiến nghị các cơ quan chức năng ra 8 quyết định xử phạt, với số tiền trên 54,5 triệu đồng. Đáng nói là, dù công ty này không chấp hành nộp phạt, nhưng vẫn đang hoạt động bình thường (?).

Thiết nghĩ, việc thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn, nhằm giải quyết công ăn việc làm cho lao động và thúc đẩy sự phát triển của thành phố là cần thiết. Song, cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chức năng của thành phố cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức để các chủ doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật lao động; tăng cường công tác kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động trong các doanh nghiệp. Đồng thời, tăng cường vai trò quản lý của chính quyền cấp quận, huyện và có biện pháp xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm để hạn chế tình trạng doanh nghiệp vi phạm pháp luật lao động diễn ra tràn lan như hiện nay.

 HOÀNG DUNG