Theo Trưởng đại diện UNICEF, Việt Nam đang thể hiện vai trò tiên phong với những cam kết  chính trị mạnh mẽ và hành động quyết liệt để bảo vệ những công dân nhỏ tuổi nhất của mình trên không gian mạng. 

Việc xây dựng "lá chắn" an toàn cho trẻ trên không gian mạng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý. (Ảnh: Vietnam+)

Kỷ nguyên số đang tái định hình sâu sắc cuộc sống của thế hệ trẻ khi mở ra những chân trời tri thức vô tận nhưng đồng thời cũng phơi bày những hiểm họa phi truyền thống đầy phức tạp.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, Trưởng đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam Silvia Danailov cho rằng, trong bối cảnh đó, Việt Nam đang thể hiện vai trò tiên phong với những cam kết chính trị mạnh mẽ và các hành động quyết liệt để bảo vệ những công dân nhỏ tuổi nhất của mình trên không gian mạng. 

Thiết lập hành lang pháp lý đồng bộ

Bà Silvia Danailov nhận định Việt Nam hoàn toàn có quyền tự hào về những thành tựu vượt bậc mà mình đã đạt được trong việc điều chỉnh, ban hành và thực thi các chính sách bảo vệ trẻ em trên không gian số.

Sự đánh giá cao này được xây dựng trên một hành trình nỗ lực bền bỉ và đầu tư bài bản của Chính phủ để nhanh chóng thiết lập một hành lang pháp lý đồng bộ. Minh chứng cụ thể nhất được UNICEF ghi nhận chính là các quy định về bảo vệ trẻ em trong các văn bản pháp lý nền tảng như Luật Trẻ em và Luật An ninh mạng, cùng với việc ban hành Chương trình quốc gia "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021-2025."

Không chỉ chú trọng hoàn thiện các quy định hiện hành, Việt Nam còn có tầm nhìn xa khi chủ động nhận diện và tìm cách điều chỉnh các rủi ro mới nổi từ sớm.

Trưởng Đại diện UNICEF cho rằng một tín hiệu tích cực là các nhà hoạch định chính sách Việt Nam đang thảo luận và xem xét những vấn đề liên quan đến việc sử dụng mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi.

Ảnh minh họa. (Nguồn: Vietnam+)

Điều này thể hiện sự quan tâm tới việc hoàn thiện các chính sách và khuôn khổ pháp lý nhằm đáp ứng những thách thức mới trong bối cảnh  công nghệ số phát triển nhanh chóng. 

Tầm nhìn chiến lược này không chỉ được hiện thực hóa ở cấp độ quốc gia mà còn được khẳng định mạnh mẽ trên trường quốc tế. Dấu mốc lịch sử diễn ra vào tháng 4/2026 khi Việt Nam chính thức trở thành quốc gia thứ hai trên toàn cầu phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, hay còn gọi là Công ước Hà Nội.

Việc phê chuẩn một công ước đa phương toàn cầu nhằm giải quyết triệt để nạn phát tán tài liệu xâm hại, bóc lột tình dục trực tuyến và hành vi mồi chài trẻ em qua mạng đã chứng minh vai trò tiên phong của Việt Nam, khẳng định trách nhiệm quốc tế sâu sắc trong việc thắt chặt vòng tay bảo vệ trẻ em trực tuyến. “UNICEF thực sự vui mừng và tự hào khi được đồng hành, sát cánh cùng Chính phủ Việt Nam trong nỗ lực này,” bà Silvia Danailov nhấn mạnh.

Khi tốc độ công nghệ vượt trước luật pháp

Song song với việc ghi nhận các bước tiến pháp lý, Trưởng Đại diện UNICEF cũng đưa ra những phân tích sâu sắc về các rào cản thực tiễn, coi đó là cơ sở để các nhà lập pháp tiếp tục hoàn thiện hệ thống bảo vệ. Thách thức lớn nhất được chỉ ra chính là sự phát triển với tốc độ chóng mặt của môi trường kỹ thuật số, khiến các quy định pháp luật luôn đứng trước áp lực phải liên tục cập nhật và thích ứng để không bị tụt lại phía sau.

Minh chứng cho mối lo ngại của UNICEF về quy mô của các hiểm họa trực tuyến, các số liệu thống kê toàn cầu và quốc gia đã phác họa một bức tranh thực tế đầy thách thức.

Theo ước tính từ Liên minh Toàn cầu 'WeProtect', có tới hơn 300 triệu trẻ em dưới 18 tuổi trên toàn thế giới phải chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nạn xâm hại và bóc lột tình dục trực tuyến chỉ trong vòng 12 tháng.

Tại Việt Nam, nghiên cứu thực tế mang tên “Ngăn chặn hành vi gây tổn hại” năm 2022 do các tổ chức như Mạng lưới toàn cầu nhằm chấm dứt tình trạng bóc lột tình dục trẻ em ECPAT, Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL) và UNICEF thực hiện chỉ ra rằng có đến 89% trẻ em trong độ tuổi từ 12-17 tuổi đang sử dụng internet thường xuyên. Đáng báo động hơn cả là việc có 2% trẻ em từ 15 đến 17 tuổi thừa nhận từng chia sẻ hình ảnh hoặc video nhạy cảm của chính mình trên không gian mạng để đổi lấy tiền hoặc quà tặng. 

Những số liệu này củng cố cho nhận định của Trưởng đại diện UNICEF: “Môi trường kỹ thuật số đang phát triển quá nhanh, và một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để theo kịp sự phát triển này. Cùng với những cơ hội mà công nghệ mang lại, trẻ em cũng đang phải đối mặt với nhiều rủi ro mới trên không gian mạng, từ bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ qua mạng đến các hình thức bóc lột và xâm hại ngày càng tinh vi."

Một minh chứng điển hình khác cho sự phức tạp của môi trường số tại Việt Nam chính là sự tồn tại của các nhóm đối tượng "giang hồ mạng" hay "idol mạng" lệch chuẩn. 

Bằng cách bắt tay nhau để xây dựng một "hệ sinh thái chú ý" và thực hiện bảo chứng chéo cho nhau, các đối tượng này đã sử dụng danh tiếng ảo để quảng cáo sản phẩm kém chất lượng, trục lợi bất chính hàng chục tỷ đồng và phô trương lối sống coi thường pháp luật.

Sự tung hô của đám đông ảo đối với các nội dung phản cảm, kích động bạo lực này vô tình bào mòn các chuẩn mực đạo đức, khiến một bộ phận thanh thiếu niên nhận thức sai lệch rằng sự hung hăng, ngông cuồng chính là bản lĩnh.

Chính vì vậy, chiến dịch quyết liệt dọn sạch không gian mạng vừa qua của lực lượng Công an Việt Nam đã khởi tố, bắt giữ hàng loạt đối tượng cộm cán như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Khánh Sky, Phạm Tuấn hay Cô giáo Hương đã trở thành một dẫn chứng thực tế mạnh mẽ nhất.

Đây là một diễn biến đáng chú ý trong bối cảnh UNICEF nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm các chính sách và quy định không chỉ dừng lại ở văn bản mà cần được triển khai hiệu quả trên thực tế. UNICEF cũng khuyến nghị tiếp tục tăng cường năng lực cho các cơ quan thực thi pháp luật và tư pháp để góp phần bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ trên môi trường trực tuyến.

Lộ trình chiến lược đa bên

Từ việc nhận diện sâu sắc các thách thức trên không gian mạng, Trưởng Đại diện UNICEF Silvia Danailov đề xuất một lộ trình chiến lược toàn diện giúp Việt Nam xây dựng một hệ sinh thái số an toàn, lành mạnh và nhân văn cho mọi trẻ em. Bà nhấn mạnh một số ưu tiên then chốt cần được thúc đẩy đồng thời để xây dựng môi trường số an toàn cho trẻ em. 

Đầu tiên, cần phải liên tục rà soát, thích ứng các luật và chính sách hiện hành để theo kịp tốc độ phát triển số. Khung pháp lý và chính sách cần được xây dựng đồng bộ, thống nhất và có sự phối hợp chặt chẽ. Các quy định pháp luật cần được thiết kế theo hướng vừa bảo vệ trẻ em trước các rủi ro, vừa giúp các em tiếp cận và hưởng lợi từ các cơ hội của kỷ nguyên số. Và điều then chốt chính là việc thực hiện hiệu quả các chính sách, quy định đó.

Thứ hai là tập trung vào việc nâng cao năng lực phòng ngừa đồng bộ. UNICEF nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trang bị cho chính trẻ em những kiến thức, kỹ năng và năng lực số cần thiết để các em tự xây dựng "hệ miễn dịch số" cho bản thân. Song song đó, cần định hướng kỹ năng cho phụ huynh, thầy cô giáo và liên tục đào tạo chuyên môn cho các lực lượng tư pháp, hành pháp để áp dụng hiệu quả các chính sách sẵn có.

Thứ ba là thắt chặt mối quan hệ hợp tác đa bên, đặc biệt là nâng cao trách nhiệm giải trình của các công ty  công nghệ và nền tảng số. Các nền tảng số và công ty công nghệ cần đặt quyền lợi và sự an toàn của trẻ em ở vị trí trung tâm trong thiết kế và vận hành sản phẩm, dịch vụ của mình. 

Việc áp dụng các biện pháp an toàn ngay từ khâu thiết kế, xây dựng cơ chế bảo vệ phù hợp với độ tuổi của trẻ em, thiết lập hệ thống báo cáo minh bạch và tăng cường quản lý rủi ro sẽ góp phần ngăn ngừa những tác hại tiềm ẩn trước khi chúng xảy ra. Bảo vệ trẻ em trực tuyến là trách nhiệm chung, không thể là nhiệm vụ riêng lẻ của bất kỳ ai; cần có những cơ chế phù hợp để các doanh nghiệp kỹ thuật số thực sự đóng góp và chịu trách nhiệm trong việc bảo vệ trẻ em.

Một nội dung quan trọng khác được bà Silvia Danailov nhấn mạnh là cần lắng nghe tiếng nói của trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời đặt các em vào trung tâm của các giải pháp liên quan đến môi trường số.

Những trải nghiệm và nhu cầu thực tế của trẻ em cần được xem xét đầy đủ trong quá trình xây dựng và triển khai chính sách nhằm bảo đảm trẻ em vừa được tận dụng các cơ hội do công nghệ mang lại, vừa được an toàn và bảo vệ trước các rủi ro trực tuyến.

Kiến tạo một môi trường trực tuyến an toàn cho thế hệ tương lai là một hành trình dài hạn và là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Với nền móng pháp lý vững chắc mà Việt Nam đã, đang xây dựng, cùng sự vào cuộc quyết liệt làm sạch không gian mạng của các lực lượng chức năng và sự đồng hành chặt chẽ của các tổ chức quốc tế như UNICEF, Việt Nam hoàn toàn có thể tự  tin kiến tạo một không gian số văn minh, nơi mọi trẻ em đều được học tập, vui chơi và vươn mình phát triển toàn diện trong sự an toàn./.

​Việt Đức (TTXVN/Vietnam+)