Dưới tán dừa nước rợp bóng ven sông Cái Ba Đình và các vùng phụ cận, thuộc xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau, có một loài thủy sản tự nhiên được ví như “ngọc trong lòng đất”, đó là con vọp. Vọp Ba Đình là món quà của thiên nhiên, góp phần làm phong phú thêm văn hóa ẩm thực và đời sống kinh tế của người dân địa phương.

Ông Liêm bắt vọp dưới tán lá dừa nước.

Vọp là loài nhuyễn thể có hình dáng tương tự nghêu, sò nhưng lớn hơn, sinh trưởng dưới những bãi bồi, lớp đất bùn, những nơi gần các cửa sông đổ ra biển. Tại vùng Vĩnh Lộc, qua các nghiên cứu khoa học kết luận, đây là loài vọp Polymesoda erosa. Bãi vọp được phát hiện cách đây hơn 10 năm trước có diện tích rộng khoảng 70-80ha, với trữ lượng rất lớn. Đây là nguồn lợi thủy sản bản địa mang lại thu nhập cho cộng đồng dân cư địa phương. Cơ quan chức năng tỉnh Bạc Liêu trước đây (nay là tỉnh Cà Mau) đã tiến hành nhiều chuyến khảo sát, đề tài nghiên cứu khoa học về bãi vọp tại xã Vĩnh Lộc.

Ông Đặng Văn Nhỏ, người dân cố cựu ở ấp Bến Bào, xã Vĩnh Lộc, cho biết: Thật ra, nông dân địa phương đã phát hiện và khai thác vọp từ rất lâu đời, chủ yếu để làm thức ăn trong gia đình hay bán với số lượng nhỏ lẻ. Nhưng từ khi các cơ quan chức năng vào cuộc nghiên cứu, vọp Ba Đình trở thành thương hiệu, có sức lan tỏa rộng rãi.

Vọp hấp gừng trên bàn tiệc ngày Tết của người dân xã Vĩnh Lộc.

Theo ông Đặng Văn Nhỏ, vọp Ba Đình có đặc điểm đặc trưng là con lớn, thịt chắc, thơm và vị ngọt đặc trưng. Với vọp có trọng lượng lớn, có thể đạt 20-30 con/kg, thấp nhất cũng khoảng 40-50 con/kg. Vọp được ví như “ngọc trong lòng đất”, dưới tán lá dừa nước của vùng Vĩnh Lộc. Lúc trước, hầu như người lớn, trẻ nhỏ ở địa phương đều có thể bắt đi “săn ngọc”.

Những ngày đầu Xuân Bính Ngọ, chúng tôi có theo chân ông Nguyễn Thanh Liêm, nông dân ấp Bến Bào, xã Vĩnh Lộc, để đi bắt vọp dưới tán lá dừa nước. Ông Liêm giải thích, vọp sống dưới đất sình, nên khi nước ròng trơ đáy, bàn chân bám sình đi, quan sát có tăm nước xì lên là có vọp dưới đó. Khi nước lên cao, với kỹ năng lâu năm, người ta chỉ cần nhìn tăm nước để bắt vọp. Có chỗ nếu “trúng đậm” có thể bắt dính cả chục con vọp là chuyện bình thường. Nếu trúng, một buổi bắt vọp có thể kiếm được 4-5kg. Theo chân ông Liêm chừng hơn 2 tiếng đồng hồ, đã có thu hoạch là bao vọp nặng gần 3kg với những con vọp to, mập mạp.

Vọp Ba Đình có thể chế biến thành nhiều món ngon. Đơn giản nhất là chỉ cần cho nước vào và luộc, khi vọp “há miệng” là chín; cầu kỳ hơn thì luộc sả, nghĩa là cho nước, sả, nêm nếm gia vị vào để luộc vọp. Nhưng cũng có nhiều món điệu nghệ hơn. Chúng tôi được gia đình ông Liêm đãi món vọp nướng mỡ hành rất đậm đà, với hương vị hòa quyện, thịt vọp ngọt, dai. Món cháo vọp cũng là “món ngon mùi nhớ” của người dân Vĩnh Lộc. Cháo trắng nấu nhừ, nêm nếm gia vị, cho thịt vọp sống vừa cạy vào, thêm rau mùi, gừng, khi ăn có thêm rau đắng đất, cải xanh và có thêm trứng gà ta thì chén cháo sẽ tuyệt vời hơn rất nhiều.

Đi dọc các tuyến đường về xã Vĩnh Lộc, không khó bắt gặp những điểm bán vọp ven đường, với giá dao động khoảng 30.000 đồng/kg. Vọp Ba Đình ngày càng khẳng định thương hiệu, trở thành món ngon trên các bàn tiệc, là món quà mang hương vị sông nước Cà Mau. Để bảo tồn và phát triển bãi vọp địa phương, chính quyền xã Vĩnh Lộc vận động bà con không nên khai thác ồ ạt, tận diệt mà chỉ nên bắt các con vọp lớn, giúp vọp tiếp tục sinh sôi và phát triển.

Quả vậy, để nguồn lợi này tồn tại bền vững, việc khai thác hợp lý, việc gìn giữ môi trường sinh trưởng và nâng cao ý thức cộng đồng là điều hết sức cần thiết. Khi được bảo tồn đúng cách, vọp Ba Đình sẽ mãi là “ngọc quý” trong lòng đất, góp phần nuôi dưỡng đời sống và bản sắc của người dân Cà Mau hôm nay và mai sau.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH