Những ngày giáp Tết Bính Ngọ, xóm nghề làm khô ở khu vực Thới Ninh, phường Thới An Đông, TP Cần Thơ rất nhộn nhịp. Dọc tuyến quốc lộ 91B, những giàn phơi khô óng ánh trong nắng, những sạp khô luôn đông khách tìm mua, mang hương vị đồng quê miền sông nước theo từng chuyến xe đi muôn phương.

Bà Bé Sáu bên sạp khô. 

Từ trung tâm TP Cần Thơ đi về hướng Ô Môn, đoạn gần cầu Thới Ninh, dễ dàng gặp những gian hàng bán khô san sát nhau, những con khô cá lóc đỏ au treo dọc dài nhìn rất đẹp mắt. Xóm khô cá lóc Thới Ninh với hơn 20 hộ chuyên làm và bán khô bước vào chính vụ Tết từ tháng 11 âm lịch, công suất lao động tăng gấp đôi ba lần so với ngày thường.

Từ sáng sớm, nhiều gia đình đã tất bật làm cá, xẻ khô, ướp gia vị. Ngoài khô cá lóc là chủ yếu, xóm khô còn có các loại khác như khô cá bổi (sặc rằn), khô cá chạch, khô cá sặc đồng... Không chỉ bán cho khách vãng lai, khô Thới Ninh còn theo đơn đặt hàng đi khắp các tỉnh, thậm chí “lên máy bay” ra nước ngoài, trở thành món quà quê đậm vị miền Tây.

Gia đình bà Đoàn Kim Hòa là một trong những hộ gắn bó lâu năm với nghề. Riêng trong đại gia đình bà đã có đến 7 hộ cùng làm khô. Bà Hòa cho biết: Bà theo nghề hơn 15 năm, từ những ngày đầu tuyến quốc lộ 91B vừa mở. “Hồi đó, bà con đem cá tươi, rau đồng ra bán thử cho khách qua đường, thấy bán được thì bán luôn. Sau đó xẻ khô, khô làm ra bán hết, từ một hộ rồi hai hộ, riết thành xóm nghề tới giờ”, bà Hòa nhớ lại.

Cũng như nhiều hộ khác, bà Hòa dựng một sạp nhỏ để trưng bày khô cá lóc, cạnh bên là giàn phơi khô. Ban ngày, bà vừa bán hàng, vừa canh nắng để trở cá. Nhờ giữ được chất lượng ổn định, khô cá lóc của bà được khách truyền tai nhau, lượng khách mối ngày càng nhiều. Hiện nay, cứ cách hai đến ba ngày, bà xẻ khoảng 300kg cá lóc; sau ba đến bốn ngày phơi nắng là có khô bán. Mỗi ký khô cá lóc có giá từ 170.000 đến 180.000 đồng. Cao điểm giáp Tết, sạp khô của bà Hòa cũng như nhiều bà con khác luôn “làm không kịp bán”.

Nguồn cá lóc làm khô được lấy ổn định từ các vựa cá ở Ô Môn, hoặc tỉnh Đồng Tháp, đều là cá sống. Theo bà con trong xóm nghề, cá tươi là yếu tố quyết định chất lượng khô. Cá sống xẻ liền nên con khô sẽ có màu đỏ đặc trưng, thớ cá săn chắc, ngon.

Bà Võ Thị Bé Sáu, một hộ làm khô lâu năm, chia sẻ: Nghề này có thể thuê nhân công làm cá, xẻ khô, nhưng khâu ướp gia vị thì mỗi nhà đều có “bí quyết” riêng. Nhưng công thức chung là phải ướp rượu trắng, ớt bột và gia vị theo tỷ lệ gia truyền để tạo nên hương vị đặc trưng. “Kỹ thuật chung là sau khi xẻ cá phải ướp đá liền, rồi đem phơi nắng. Sau khi phơi khô ban ngày, ban đêm vẫn tiếp tục để trong thùng đá hay tủ đông, tới khi phơi thật khô thì khô mới ngon, không bị bủng”, bà Sáu nói.

Nhờ làm đúng kỹ thuật, khô cá lóc Thới Ninh giữ được màu sắc tự nhiên, thịt cá trong, khi nướng dậy mùi thơm đặc trưng. Dịp Tết, có hộ bán gần cả trăm ký khô mỗi ngày, thu nhập khá, đủ trang trải chi tiêu và lo cho gia đình cái Tết tươm tất.

Không ồn ào như những làng nghề lớn, xóm khô Thới Ninh lặng lẽ góp nhịp rộn ràng cho mùa xuân đất Cần Thơ. Từ bàn tay cần mẫn của người dân ven đô, những con cá lóc đồng được nâng niu, gửi gắm để trở thành món ngon ngày Tết. Khô cá lóc Thới Ninh không chỉ là sản vật, mà còn mang theo câu chuyện về một xóm nghề, về sự chịu thương chịu khó của người miền Tây, và về hương vị đồng quê mộc mạc lan tỏa trong từng bữa cơm sum họp đầu năm.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH