(TTXVN)- Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 9, ngày 15-6, các đại biểu Quốc hội làm việc tại hội trường, thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi).

Qua thảo luận, nhiều ý kiến tán thành với sự cần thiết sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi), nhằm tiếp tục t hể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, trong đó xác định yêu cầu đổi mới tổ chức phiên tòa xét xử, xác định rõ hơn vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng; đẩy mạnh và coi việc nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa là khâu đột phá của hoạt động xét xử; tạo điều kiện cho các đương sự chủ động thu thập chứng cứ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị ban soạn thảo cần rà soát, nghiên cứu, chỉ sửa đổi, bổ sung các vấn đề thật sự cần thiết, làm rõ lý do của việc sửa đổi, bổ sung; khắc phục được những bất cập, tồn tại, hạn chế của các quy định hiện hành, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn xét xử các loại án dân sự hiện nay ở nước ta. Vấn đề nào không thật sự cần thiết thì sẽ không sửa để tránh gây khó khăn cho tòa án và người dân trong thực thi pháp luật.

Trong hoạt động tố tụng dân sự, Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp, trong đó có nội dung kiểm sát hoạt động xét xử của Tòa án. Tuy nhiên, phạm vi kiểm sát hoạt động xét xử đối với tất cả các vụ việc hay đối với một số loại vụ việc có tính chất đặc thù và phương thức kiểm sát hoạt động xét xử thông qua hồ sơ hay trực tiếp tham gia phiên tòa, phiên họp, vẫn còn hai loại ý kiến. Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, trong tố tụng dân sự, Viện Kiểm sát nhân dân không phải là cơ quan công tố mà chỉ thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát hoạt động tư pháp. Do đó, trong tố tụng dân sự Viện Kiểm sát nhân dân không phải là cơ quan tiến hành tố tụng mà là cơ quan tham gia tố tụng.

Trái với quan điểm này, tại phiên thảo luận sáng 15-6, nhiều đại biểu tán thành với quan điểm Viện Kiểm sát là cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng dân sự. Các đại biểu phân tích việc phán quyết của tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa. Do đó, nếu Viện Kiểm sát không tham gia phiên tòa thì sẽ không thực hiện tốt được quyền kiểm sát của mình. Việc kiểm sát trực tiếp tại phiên tòa là hiệu quả nhất, nếu chỉ nghiên cứu hồ sơ bản án, Viện Kiểm sát sẽ rất khó phát hiện được vi phạm. Do đó nếu hạn chế sự tham gia của Viện Kiểm sát thì sẽ không đảm bảo được chất lượng kiểm sát trong lĩnh vực này.

Tại phiên họp, các đại biểu cũng đã thảo luận, cho ý kiến cụ thể về các nội dung áp dụng án lệ trong xét xử án dân sự ; việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không gắn liền với việc khởi kiện; quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (Điều 4 dự thảo)...

Quy định tại khoản 2, Điều 4 dự thảo Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi) quy định : “Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng” tiếp tục là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội cho ý kiến tại phiên thảo luận chiều nay. Vấn đề này qua thảo luận vẫn tồn tại hai luồng quan điểm trái ngược.

Nhiều ý kiến tán thành với quy định tại khoản 2, Điều 4; coi đây là một điểm mới đáng ghi nhận của dự thảo Bộ luật. Quy định này hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp 2013, không mâu thuẫn với quy định trong xét xử thẩm phán, hội thẩm độc lập chỉ tuân theo pháp luật. Đồng thời đây là quy định rất cần thiết trong điều kiện kinh tế - xã hội phát triển như hiện nay, khi đất nước đang xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, vì thế không thể từ chối giải quyết vụ việc của dân chỉ vì không có điều khoản quy định của pháp luật. Tòa án là biểu tượng công lý, người dân đến đề nghị giải quyết vụ việc mà lại bị từ chối, thì sẽ rất khó khăn.

Trái với quan điểm trên là lấy ý kiến đề nghị không nên bổ sung quy định nguyên tắc Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự vì lý do không có điều luật để áp dụng tại Điều 4 dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi) vì không có điều luật thì Tòa án không có căn cứ để xét xử. Án lệ chưa phải là một nguồn luật chính thức. Việc áp dụng nguyên tắc tương tự và theo lẽ công bằng sẽ dẫn đến tình trạng tùy tiện.

Theo đại biểu, quy định này không phù hợp với Hiến pháp, với quy định tòa án xết xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật và mâu thuẫn với ngay dự thảo Bộ luật về việc đảm bảo pháp chế XHCN.

Làm rõ hơn nội dung này, Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao Trương Hòa Bình cho biết: Đây là nội dung gắn với dự thảo Bộ Luật dân sự (sửa đổi). Cơ sở để đặt ra quy định này là do Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của nhân dân. Việc gì người dân yêu cầu chính đáng sẽ phải giải quyết. Bên cạnh đó, Việt Nam đã tham gia Công ước quốc tế về các quyền dân sự, trong đó Công ước đã quy định những quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Nếu có vi phạm mà luật pháp chưa quy định thì phải quyết định, bảo đảm quyền của người dân. Nhiều nước cũng có quy định về nội dung này và đây chính là điểm mạnh, tiến bộ trong việc sửa luật lần này. Giải đáp những băn khoăn mà nhiều đại biểu Quốc hội đặt ra tại phiên thảo luận về việc sẽ có sự lợi dụng quy định này, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao cho biết sẽ tiến hành nghiên cứu, trong đó lưu ý tới việc Tòa án ngoài việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền, lợi ích con người, quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức, phải bảo vệ quyền lợi ích của đất nước. Vì vậy những việc lợi dụng để khởi kiện xâm phạm chế độ xã hội chủ nghĩa, tòa án nhất định phải từ chối đồng thời nghiêm trị nếu có hành vi vi phạm trái pháp luật, làm ảnh hưởng đến chế độ chính trị.

Cũng trong phiên thảo luận, Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao và Bộ trưởng Tư pháp cũng giải thích, cho ý kiến thêm về áp dụng án lệ trong xét xử án dân sự; về bảo đảm quyền tranh tụng trong tố tụng dân sự...