Trước áp lực của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, TP Cần Thơ đang đối mặt với lượng chất thải rắn sinh hoạt gia tăng từng ngày, trong khi hạ tầng thu gom, vận chuyển chưa được đầu tư đồng bộ. Trước tình hình đó, thành phố đang nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp quyết liệt để giải quyết triệt để lượng rác thải này.

Tập trung xử lý

Ông La Trọng Kỳ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, cho biết: “Ngay sau khi hợp nhất, TP Cần Thơ nhanh chóng rà soát, lựa chọn tiếp tục áp dụng các nghị quyết, quyết định của các địa phương cũ để đảm bảo tính đồng bộ pháp lý về thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Qua đó, UBND thành phố đã ban hành kịp thời Quyết định số 3291/QĐ-UBND quy định mức giá tối đa dịch vụ thu gom; Quyết định số 18/2025/QĐ-UBND về định mức kinh tế - kỹ thuật dịch vụ thu gom, xử lý rác. Đồng thời, phát động các phong trào bảo vệ môi trường lan tỏa rộng khắp qua các mô hình thiết thực như “Tôn giáo với môi trường xanh”, “6 không 6 có”, “Ủ phân compost từ rác thải sinh hoạt”…”.

Toàn thành phố hiện có tổng khối lượng rác sinh hoạt được thu gom và xử lý hằng ngày từ 1.200 - 1.712,95 tấn. Điểm sáng là tỷ lệ thu gom và xử lý ở khu vực đô thị đạt 96,76%, hoàn thành tốt kế hoạch đề ra. Công tác phân loại rác tại nguồn cũng đang được hướng dẫn phân thành 3 nhóm cơ bản: chất thải tái chế, chất thải thực phẩm và chất thải khác.

Về năng lực xử lý hiện tại, thành phố đang vận hành đa dạng các nhà máy, như: Nhà máy đốt rác phát điện EB Cần Thơ xử lý khoảng 529,57 tấn/ngày; Nhà máy đốt rác phát điện Hậu Giang xử lý 160 tấn/ngày; Nhà máy xử lý chất thải rắn Sóc Trăng ủ phân compost từ rác với công suất 320 tấn/ngày; Nhà máy đốt rác Minh Thông xử lý 148,35 tấn/ngày. Đặc biệt, dự án thu gom rác tự động trên sông do Hà Lan tài trợ đã vớt được 194 tấn rác trôi nổi, góp phần bảo vệ cảnh quan sông nước. Về mặt tài chính, riêng năm 2025, ngân sách thành phố đã chi hơn 600 tỉ đồng cho hoạt động bảo vệ môi trường, hỗ trợ duy trì 444 tổ vệ sinh môi trường nông thôn với mức 900.000 đồng/tổ/tháng…

Hệ thống điều hành xử lý đốt rác phát điện tại Nhà máy đốt rác phát điện EB Cần Thơ. Ảnh: HÀ VĂN

Bên cạnh đó, Sở NN&MT TP Cần Thơ còn yêu cầu các xã, phường tăng cường thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt, dịch vụ công ích thu gom rác tại địa phương; tham mưu UBND thành phố phát động phong trào thi đua thực hiện cuộc vận động toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, giảm thiểu phát sinh, thực hành phân loại, thu gom, xử lý rác thải vì một Việt Nam sáng - xanh - sạch - đẹp… Sở NN&MT thành phố cũng đang thực hiện thủ tục để đầu tư xây dựng Trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt tại phường Tân An (TP Cần Thơ); lấy và phân tích tro bay tồn đọng tại Nhà máy đốt rác phát điện EB Cần Thơ để xác định tính nguy hại; khảo sát thực tế, xin chủ trương xử lý chất thải tồn đọng tại khu chôn lấp chất thải rắn quận Ô Môn (cũ) để tạo quỹ đất sạch kêu gọi nhà đầu tư…

Đầu tư thêm nhà máy xử lý rác

Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, bên cạnh những kết quả tích cực, công tác quản lý chất thải rắn trên địa bàn TP Cần Thơ vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Toàn thành phố hiện vẫn còn 29 bãi rác lộ thiên (quy mô nhỏ) đang hoạt động, chủ yếu tại khu vực Sóc Trăng, tổng lượng rác tồn đọng lên tới 100.000 tấn. Đáng lo ngại hơn, thành phố có 5 bãi chôn lấp cũ đã ngưng hoạt động nhưng tồn đọng khối lượng lớn chất thải rắn, như: Bãi rác số 8 (quận Cái Răng cũ) tồn khoảng 400.000 tấn; bãi rác Đông Thắng tồn 700.000 tấn và bãi rác Tân Long tồn hơn 1,28 triệu tấn. Lượng rác chôn lấp lâu năm kết hợp nền đất yếu tiềm ẩn nguy cơ sạt lở và rò rỉ nước thải, gây ô nhiễm nghiêm trọng, nhất là vào mùa mưa.

Bênh cạnh đó, địa bàn TP Cần Thơ rộng, nhưng chỉ có 3 trạm trung chuyển chất thải rắn đang vận hành phù hợp với quy hoạch (tại Cái Khế, Ô Môn và phường Long Tuyền). Việc thiếu trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt buộc thành phố phải sử dụng tới 15 điểm tập kết tạm thời, nằm rải rác dưới gầm cầu, lề đường khu dân cư, gây mất mỹ quan đô thị và bức xúc trong dư luận. Song song đó, đội ngũ cán bộ môi trường cấp xã còn ít, một công chức thường phải kiêm nhiệm cả địa chính, xây dựng và môi trường; đồng thời, sau hợp nhất hệ thống dữ liệu về chất thải mới chỉ dừng ở mức cộng gộp cơ học, chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu số liên thông và đồng bộ. Các văn bản hướng dẫn từ Trung ương về định mức kinh tế kỹ thuật thu gom, xử lý rác chậm ban hành cũng gây khó khăn rất lớn cho công tác đấu thầu dịch vụ...

Lãnh đạo TP Cần Thơ tham quan, khảo sát quy trình đốt rác phát điện tại Nhà máy đốt rác phát điện EB Cần Thơ.

Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Thời gian tới thành phố sẽ ưu tiên nguồn vốn đầu tư công trung hạn để đẩy nhanh tiến độ xây dựng, nâng cấp các trạm trung chuyển rác khép kín, hiện đại. Cụ thể vừa đưa vào hoạt động trạm Long Tuyền với quy mô 95 tấn/ngày, đêm và đầu tư trạm Tân An với sức chứa lên tới 480 tấn/ngày, đêm, nhằm tiến tới xóa bỏ hoàn toàn các điểm tập kết rác tạm bợ trên đường phố. Thành phố cũng sẽ bố trí ngân sách để xây dựng đề án tổng thể nhằm giải quyết ô nhiễm, cải tạo, đóng cửa và phục hồi sinh thái đối với các bãi rác lộ thiên, bãi chôn lấp rác lâu năm, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nước rỉ rác. UBND thành phố đang kêu gọi đầu tư dự án Nhà máy xử lý rác Cần Thơ số 2 tại Thới Lai với công suất 400 tấn/ngày và Nhà máy phát điện từ rác tại Mỹ Hương với công suất 800 tấn/ngày; bố trí kinh phí xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số đồng bộ từ cấp xã đến thành phố, đồng thời khẩn trương hoàn thiện và trình ban hành nghị quyết về xây dựng Cần Thơ xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển bền vững giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn 2035…”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN