19/11/2026 - 11:20

Nghệ sĩ Pháp gốc Việt tìm về "tuổi thơ chưa từng có" 

Giữa căn phòng mang đậm dấu ấn Á Đông tại Nhà Sinh viên Đông Nam Á ở Paris, hàng trăm bức ảnh cũ được đặt sát bên nhau: những gương mặt trẻ thơ, ảnh gia đình, giấy tờ, bưu thiếp đã ngả màu theo thời gian.

Phía sau những khuôn mặt không tên ấy là câu chuyện rất riêng của nghệ sĩ Pháp gốc Việt Olivier Dhénin Hữu - hành trình đi tìm một tuổi thơ mà ông chưa từng được biết đến.


Nghệ sĩ Olivier Dhénin Hữu giới thiệu với khách tham quan câu chuyện về ký ức gia đình và những gương mặt trẻ em đã trở thành chất liệu trung tâm của triển lãm.

Đó cũng là chủ đề của triển lãm “Tuổi thơ tôi chưa từng có” (L’Enfance que je n’ai jamais eue), khai mạc tối 18/11 tại Paris. Được phát triển sau thời gian Olivier Dhénin Hữu lưu trú sáng tác tại Villa Saigon của Viện Pháp tại Việt Nam, triển lãm không đơn thuần giới thiệu ảnh và tư liệu, mà đưa người xem bước vào những lớp ký ức đan xen giữa gia đình, lịch sử, Việt Nam trong quá khứ và Việt Nam của hôm nay.

Theo ghi nhận của phóng viên TTXVN tại triển lãm, ngay giữa không gian trưng bày là một “rừng” ảnh với những chân dung lớn nhỏ được đặt trong khung gỗ hoặc những tấm mica trong suốt. Người xem phải bước chậm giữa các gương mặt, nhìn thật gần vào những bức ảnh đã trải qua nhiều thập kỷ. Có những nhân vật được biết tên, nhưng cũng có rất nhiều trẻ em hoàn toàn vô danh.

Đối với Olivier Dhénin Hữu, chính những khoảng trống ấy lại mở ra không gian cho tưởng tượng. “Tuổi thơ mà tôi chưa từng có là một tuổi thơ tưởng tượng, là tuổi thơ mà tôi có thể đã có nếu mẹ tôi ở lại Việt Nam, nếu bà không rời Việt Nam vào năm 1958”, ông chia sẻ với phóng viên TTXVN. Nhưng nghệ sĩ cũng thừa nhận đó là một giả định không bao giờ có thể trở thành hiện thực bởi cha ông là người Pháp: nếu mẹ ông không rời Việt Nam, có lẽ chính ông cũng đã không được sinh ra. Từ nghịch lý ấy, những bức ảnh trở thành phương tiện để Olivier dựng nên một “tiểu sử song song” cho chính mình.

Triển lãm được triển khai qua nhiều lớp nội dung. Ở phần “Những đường nét của phong cảnh”, giấy tờ hộ tịch, album gia đình, bưu thiếp, tranh khắc và ảnh cũ hiện lên như những mảnh ghép của một ký ức đã lùi xa. Đến phần mang tên chính của triển lãm, những chân dung trẻ em lại trở thành trung tâm của câu chuyện.


Khách tham quan tìm hiểu các tác phẩm, tư liệu và ký họa trong không gian triển lãm, nơi hình ảnh và chữ viết cùng góp phần tái tạo những lớp ký ức về Việt Nam.

Một trong những phát hiện khiến Olivier đặc biệt chú ý là hai cậu bé trong những bức ảnh lưu trữ có gương mặt giống đến ngạc nhiên với hai thiếu niên ông gặp tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. “Cứ như thể họ đã đi xuyên qua thời gian”, nghệ sĩ nói.

Từ sự trùng hợp ấy, ông chụp những thiếu niên của hôm nay tại các địa điểm gắn với Sài Gòn xưa và ký ức của mẹ mình, như Vườn Bách thảo, Quận 1 hay Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh. Song song với đó là những hình ảnh được thực hiện tại Paris với một thiếu niên gốc Lào-Campuchia.

Một cậu bé ở Pháp, hai cậu bé ở Việt Nam. Những gương mặt của hiện tại được đặt bên những gương mặt của quá khứ, tạo nên một cuộc đối thoại vượt qua thời gian và khoảng cách địa lý.

Ở phần “Cuốn sổ vàng”, hình ảnh lại gặp chữ viết. Những đoạn văn, câu thơ được đặt bên các bức ảnh cũ, như một cách trao tiếng nói cho những gương mặt mà lịch sử đã không còn lưu giữ đầy đủ tên tuổi và câu chuyện.


Những chân dung trẻ em Việt Nam xưa được sắp đặt trong không gian triển lãm.

Nhưng điểm kết của hành trình ký ức lại nằm ngoài phòng triển lãm. Trong khu vườn, sắp đặt “Retours” (Những cuộc trở về) gồm ba tấm bia đá granit và một chiếc thuyền kim loại trên mặt nước. Ba tấm bia mang tên Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Vũng Tàu - những địa phương gắn với lịch sử gia đình Olivier - đặt bên các tên gọi cũ Sài Gòn, Tourane và Cap-Saint-Jacques. Theo nghệ sĩ, các phiến đá phải được ghép lại thì tên địa danh mới hiện lên trọn vẹn. Hình thức ấy gợi về những lớp lang lịch sử từng chia tách rồi lại nối liền.

Chiếc thuyền nhỏ giữa mặt nước cũng mang ý nghĩa đặc biệt. “Tôi đặt tên tác phẩm là ‘Những cuộc trở về’, ở số nhiều, bởi đã có rất nhiều người ra đi rồi trở lại quê hương, trong đó có những Việt kiều, và cả chính tôi - người đã khám phá lại đất nước này”, Olivier Dhénin Hữu cho biết.

Hành trình của triển lãm cũng sẽ tiếp tục bằng một cuộc “trở về” theo đúng nghĩa. Sau Paris, “Tuổi thơ tôi chưa từng có” dự kiến được giới thiệu tại Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 1-15/4/2027.

Với Olivier, lựa chọn này mang ý nghĩa đặc biệt bởi Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh - Dinh Gia Long trước đây - là nơi nhiều sự kiện lịch sử đã từng diễn ra. Ông mong muốn triển lãm có thể kết nối những tư liệu của quá khứ với Việt Nam hôm nay, đồng thời tạo thêm một nhịp cầu hữu nghị với nước Pháp.

“Hai đất nước đã có một lịch sử gắn bó lâu dài và cùng trải qua một thế kỷ XX rất khó khăn. Tôi nghĩ tình hữu nghị, sự hợp tác và nghệ thuật là những cách để chúng ta chia sẻ và tìm lại nhau quanh một lịch sử từng là lịch sử chung, dù có những thời điểm đau thương”, ông nói.


Chiếc thuyền kim loại trong sắp đặt “Retours” (Những cuộc trở về), biểu tượng cho hành trình ra đi và trở về của những người Việt xa xứ, đồng thời gợi lại chính hành trình Olivier Dhénin Hữu tìm về nguồn cội Việt Nam của mình.

Giữa những bức ảnh cũ và những gương mặt trẻ của hôm nay, điều Olivier muốn giữ lại cuối cùng không phải là nỗi mất mát. Ông nói: “Khi nhìn những người trẻ trong những bức ảnh của ngày hôm qua và hôm nay, chúng ta có thể thấy rằng sự sống vẫn luôn ở đó”.

Triển lãm “Tuổi thơ tôi chưa từng có” kéo dài tại Paris đến ngày 2/12.

Đức Hùng/TTXVN

Chia sẻ bài viết

Link gốc: https://baotintuc.vn/nghe-si-phap-goc-viet-tim-ve-tuoi-tho-chua-tung-co-post1...