Cửa biển Mỹ Thanh thuộc địa bàn xã Vĩnh Hải, TP Cần Thơ, là vùng sinh thái ven biển giàu nguồn lợi thủy sản và là nơi mưu sinh của hàng trăm hộ dân. Để bảo vệ “nguồn vốn” tự nhiên này, chính quyền và lực lượng chức năng địa phương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từng bước ngăn chặn tình trạng khai thác thủy sản bằng xung điện mang tính “tận diệt”.

Ngăn chặn nguy cơ làm cạn kiệt nguồn lợi

Cửa biển Mỹ Thanh - nơi dòng nước ngọt hòa vào vùng nước mặn trước khi đổ ra biển tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loài cá, tôm, thủy sinh vật sinh sống, cũng là ngư trường của người dân xã Vĩnh Hải và một số khu vực giáp ranh. Tuy nhiên, do áp lực mưu sinh, việc khai thác thủy sản bằng kiểu "tận diệt", nhất là sử dụng xung điện, từng đặt ra không ít thách thức đối với công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Điểm đáng lo của việc sử dụng xung điện không chỉ ở số lượng thủy sản bị đánh bắt trong 1 lần khai thác, mà còn ở khả năng tác động trên diện rộng đến hệ sinh thái dưới nước. Dòng điện có thể làm chết hoặc gây tổn thương nhiều loại thủy sản, trong đó có cả cá, tôm nhỏ, trứng và những sinh vật chưa đến tuổi sinh sản. Nếu hành vi này diễn ra thường xuyên, nguồn lợi tự nhiên có nguy cơ suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến chính những người đang sống dựa vào nghề khai thác thủy sản.

Nhiều người dân ấp Huỳnh Kỳ, xã Vĩnh Hải, sinh sống bằng khai thác thủy sản gần bờ.

Từ thực tế đó, xã Vĩnh Hải xác định tuyên truyền, vận động phải đi trước. Lực lượng chức năng thường xuyên đến khu dân cư, khu vực neo đậu tàu thuyền, các tuyến ven biển, cửa sông để phổ biến quy định pháp luật, phân tích tác hại của khai thác "tận diệt"; vận động người dân ký cam kết không sử dụng xung điện đánh bắt thủy sản. Cùng với tuyên truyền trực tiếp, lực lượng chức năng còn phát tờ rơi, kết hợp tuần tra, kiểm soát để kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm.

Tại ấp Huỳnh Kỳ, công tác tuyên truyền được xem là một trong những giải pháp quan trọng để thay đổi nhận thức của người dân. Ông Lê Thanh Ba, Tổ trưởng Tổ an ninh khu vực ấp Huỳnh Kỳ, cho biết trước đây nhiều người chưa nhận thức hậu quả lâu dài của việc sử dụng điện khai thác thủy sản. Khi sử dụng xung điện đánh bắt, không chỉ cá, tôm lớn bị bắt mà cá nhỏ, tôm nhỏ và nhiều sinh vật khác cũng bị ảnh hưởng, làm nguồn lợi trong vùng nước nhanh chóng suy giảm. Qua tuyên truyền, bà con hiểu được tác hại nên tình hình cơ bản ổn định, việc sử dụng xung điện giảm dần vì họ hiểu đánh bắt kiểu này là tự làm mất nguồn sống của mình.

Lực lượng chức năng bắt quả tăng trường hợp dùng xung điện khai thác thủy sản.

Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, lực lượng chức năng xã Vĩnh Hải còn tăng cường tuần tra trên biển, đặc biệt những khu vực có nguy cơ phát sinh vi phạm. Trong quá trình tuần tra, cán bộ trực tiếp tiếp cận nhắc nhở chủ phương tiện chấp hành quy định; kiên quyết xử lý khi phát hiện hành vi khai thác trái phép. Cách làm này vừa tạo sức răn đe, vừa giúp lực lượng chức năng nắm chắc tình hình trên vùng nước phụ trách.

Hướng đến chuyển đổi nghề

Ông Huỳnh Thống Anh, Trưởng Ban Nhân dân ấp Huỳnh Kỳ, cho biết ấp hiện có 1.230 hộ dân, trong đó nhiều hộ sinh sống ở khu vực cửa sông, ven biển. Điều kiện tự nhiên khiến đời sống người dân có mối liên hệ mật thiết với nguồn lợi thủy sản, trong đó khoảng 50% số hộ có kinh tế phụ thuộc vào khai thác hải sản. Chính vì nguồn lợi thủy sản là một phần quan trọng trong sinh kế nên địa phương đặc biệt chú trọng tuyên truyền để người dân không khai thác theo kiểu "tận diệt".

Khi nguồn cá, tôm suy giảm, người chịu ảnh hưởng đầu tiên cũng chính là các hộ dân làm nghề khai thác. Do đó, vận động người dân chuyển từ khai thác "tận diệt" sang phương thức khai thác hợp pháp, kết hợp nuôi trồng và các sinh kế phù hợp điều kiện gia đình được xem là hướng đi lâu dài.

Người dân tự nguyện đến giao nộp dụng cụ dùng khai thác thủy sản trái phép.

Sau khi được lực lượng chức năng tuyên truyền, giải thích tác hại sử dụng kích điện để khai thác thủy sản cùng những quy định pháp luật liên quan, ông Đ.V.Đ ở ấp Huỳnh Kỳ đã thay đổi nhận thức, từ bỏ phương thức khai thác này và chuyển sang trồng rẫy, nuôi tôm.

“Trước đây, tôi từng đi biển đánh bắt bằng kích điện. Nhờ được tuyên truyền, giáo dục, tôi đã hiểu tác hại của việc làm đó nên bỏ nghề, cam kết không khai thác theo kiểu hủy hoại tài nguyên thủy sản. Hiện tôi chỉ trồng rẫy, nuôi tôm, cố gắng làm ăn theo hướng ổn định, không ảnh hưởng đến nguồn lợi chung” - ông Đ cho biết.

Lực lượng chức năng phát tờ rơi tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân trong cách tạo nguồn sinh kế đúng quy định pháp luật.

Câu chuyện của ông Đ cho thấy, tuyên truyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân có thêm lựa chọn về sinh kế. Nếu chỉ yêu cầu người dân chấm dứt 1 phương thức khai thác mà không quan tâm đến thu nhập thay thế, nguy cơ tái diễn vi phạm vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, cùng với kiểm tra, xử lý, xã Vĩnh Hải đang quan tâm đến giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề, giúp người dân có điều kiện thay đổi phương thức sản xuất.

Theo Thiếu tá Hoàng Minh Quyền, Phó trưởng Công an xã Vĩnh Hải, 9 tháng năm 2926, lực lượng chức năng đã phối hợp kịp thời ngăn chặn 3 vụ khai thác thủy sản bằng xung điện; bắt quả tang 2 vụ với 3 đối tượng vi phạm; vận động 3 trường hợp tự nguyện giao nộp dụng cụ xung điện dùng đánh bắt thủy sản. Những trường hợp vi phạm trước mắt được tuyên tuyền, giáo dục thay đổi nhận thức vì đây đa số là những hộ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nếu tiếp tục vi phạm sẽ xử lý mạnh hơn để răn đe.

Công an xã cũng tham mưu UBND xã có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề cho những trường hợp khai thác thủy sản bằng xung điện. Mục tiêu là giúp người dân có sinh kế ổn định để không quay lại phương thức khai thác kiểu "tận diệt".

Bài, ảnh: SONG LÊ