Can thiệp sớm được xem là “chìa khóa vàng” giúp trẻ có rối loạn phổ tự kỷ phát triển khả năng giao tiếp, học tập và hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, để trẻ được hỗ trợ kịp thời không chỉ cần sự quan tâm của gia đình mà còn cần một mạng lưới những người có đủ kiến thức, kỹ năng để nhận biết và đồng hành cùng trẻ. Với định hướng đó, Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ đã đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, tập huấn, góp phần đưa kiến thức về rối loạn phổ tự kỷ đến gần hơn với giáo viên, cán bộ Hội, đoàn viên, thanh niên và cộng đồng, mở rộng cơ hội can thiệp sớm cho trẻ.

Từ lớp học đến sự thay đổi của trẻ

Gần 10 năm gắn bó với nghề nuôi dạy trẻ, cô Võ Thu Thảo, giáo viên lớp Chồi, Trường Mẫu giáo Thạnh Hòa, phường Trung Nhứt, không ít lần gặp những trẻ có biểu hiện tăng động, khó tập trung hoặc chậm tương tác. Sau khi tham gia lớp tập huấn nâng cao nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ và tầm quan trọng của can thiệp sớm do Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ tổ chức, cô có thêm kiến thức để nhận diện sớm các dấu hiệu của trẻ và lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp.

Các giáo viên mầm non được tập huấn nâng cao nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ và tầm quan trọng của can thiệp sớm.

Theo cô Thảo, điều quan trọng nhất là tạo môi trường học tập thân thiện, phù hợp với khả năng của từng trẻ. Vì vậy, cô dành nhiều thời gian quan sát, chia nhỏ các hoạt động và thường xuyên trao đổi với phụ huynh để thống nhất phương pháp giáo dục giữa gia đình, nhà trường. Cô Thảo chia sẻ: “Trẻ chỉ có thể tiến bộ khi gia đình và nhà trường cùng đồng hành. Mỗi thay đổi nhỏ của trẻ đều cần được ghi nhận và động viên kịp thời”.

Hơn 13 năm đứng lớp, cô Phạm Thị Bích Ngọc, giáo viên lớp Lá, Trường Mầm non Bông Sen, phường Ninh Kiều, xem việc đồng hành với trẻ rối loạn phổ tự kỷ là một hành trình của tình yêu thương và sự bền bỉ.

Năm học vừa qua, lớp cô Ngọc có 2 trẻ có biểu hiện rối loạn ngôn ngữ và tăng động. Những ngày đầu đến lớp, các em ít giao tiếp, khó tập trung và gần như không tham gia các hoạt động cùng bạn bè. Từ những kiến thức được trang bị qua tập huấn, cô Ngọc áp dụng nhiều hình thức dạy học linh hoạt, tăng cường giao tiếp bằng hình ảnh, tổ chức các trò chơi phù hợp với khả năng của trẻ và tạo cơ hội để các em tương tác nhiều hơn với bạn cùng lớp.

Các giáo viên mầm non tăng cường tương tác trao đổi với các chuyên gia về kỹ năng nuôi dạy trẻ có rối loạn phổ tự kỷ.

Sự kiên trì của cô giáo cùng sự phối hợp chặt chẽ từ gia đình đã mang lại kết quả tích cực. Sau nhiều tháng, 2 trẻ đã mạnh dạn hơn trong giao tiếp, biết tham gia hoạt động chung và dần hòa nhập với môi trường học đường. “Sự tiến bộ của trẻ không đến trong ngày một, ngày hai mà là cả một quá trình. Điều quan trọng là giáo viên phải hiểu trẻ, kiên trì đồng hành và luôn tin vào khả năng phát triển của các em” - cô Ngọc nói.

Đưa kiến thức đến từng gia đình

Chị Lê Ngọc Vân, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ khu vực 9, phường Cái Khế, cho biết: “Trước đây, nhiều gia đình chủ quan, chưa nhận biết được những dấu hiệu bất thường của con, thường cho rằng trẻ chỉ chậm nói hoặc hiếu động hơn các bạn cùng trang lứa. Sau khi tham gia tập huấn, tôi tự tin hơn trong việc tuyên truyền, hỗ trợ chia sẻ kiến thức với hội viên, hướng dẫn các gia đình theo dõi sự phát triển của trẻ và động viên phụ huynh đưa con đi thăm khám khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ”.

Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ tổ chức hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ và kỹ năng hỗ trợ trẻ cho hơn 70 cán bộ, hội viên Hội Liên hiệp Phụ nữ TP Cần Thơ.

Tháng 5 vừa qua, chị Vân cùng hơn 70 cán bộ hội viên phụ nữ thành phố tham gia hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ và kỹ năng hỗ trợ trẻ do Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ tổ chức. Tại đây, chị được cung cấp kiến thức cơ bản về rối loạn phổ tự kỷ, dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân của rối loạn phổ tự kỷ, vai trò của can thiệp sớm và tầm quan trọng của can thiệp sớm với trẻ mầm non có rối loạn phổ tự kỷ; chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong chăm sóc, đồng hành và hỗ trợ trẻ có rối loạn phổ tự kỷ hòa nhập cộng đồng.

Chị Vân bộc bạch: “Khi cha mẹ hiểu đúng về rối loạn phổ tự kỷ, họ sẽ chủ động phối hợp với giáo viên và các cơ sở chuyên môn, tạo điều kiện tốt nhất để trẻ phát triển”.

Hội viên phụ nữ tham gia tập huấn nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ và kỹ năng hỗ trợ trẻ.

Các lớp tập huấn, truyền thông được triển khai trong khuôn khổ Dự án “Nâng cao nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ và tầm quan trọng của can thiệp sớm dành cho trẻ em có rối loạn phổ tự kỷ tại TP Cần Thơ giai đoạn 2025-2028”, do Tổ chức Saigon Children's Charity CIO (SCC) tài trợ. Dự án không chỉ hỗ trợ trực tiếp trẻ có rối loạn phổ tự kỷ mà còn chú trọng nâng cao năng lực cho giáo viên mầm non, cán bộ, hội viên hội phụ nữ, đoàn thanh niên, nhân viên y tế và những người thường xuyên tiếp xúc với trẻ, hình thành mạng lưới hỗ trợ ngay từ cơ sở.

Các hoạt động tương tác giúp hội viên phụ nữ tích lũy kinh nghiệm, hỗ trợ các gia đình hội viên nuôi dạy trẻ phù hợp.

Theo ông Hồ Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ, hiệu quả của can thiệp sớm không chỉ phụ thuộc vào chuyên gia mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Vì vậy, Trung tâm xác định nâng cao năng lực cho những người gần gũi với trẻ là giải pháp mang tính bền vững. Giá trị lớn nhất của các lớp tập huấn, truyền thông không chỉ là truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn thay đổi cách nhìn của cộng đồng về trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. Khi giáo viên biết cách quan sát, cán bộ Hội biết cách tư vấn, phụ huynh biết cách đồng hành, trẻ sẽ có nhiều cơ hội được phát hiện sớm, can thiệp đúng thời điểm và phát triển toàn diện hơn.

“Đó cũng là mục tiêu mà Trung tâm đang kiên trì theo đuổi: xây dựng một hệ thống hỗ trợ bền vững từ cộng đồng, để không trẻ nào bị bỏ lỡ “giai đoạn vàng” can thiệp và đều có cơ hội vươn lên, hòa nhập với cuộc sống” - Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ Hồ Thanh Hải nhấn mạnh.

Bài, ảnh: CAO OANH