Cá lên ở miền Tây là cách người dân gọi các loài cá đồng khi mưa liên tục đổ xuống, sông rạch ăm ắp nước, côn trùng dồi dào, cá mát mình theo nước di chuyển lên ruộng đồng, ao mương kiếm ăn, sinh sản. Mùa cá lên thường đến cùng với những ngày mưa dầm đầu mùa mưa hoặc trước đó một đợt nắng kéo dài sau đó lại mưa dầm…
Với người lớn, đây là mùa dễ dàng mưu sinh. Tuổi thơ của nhiều người có lẽ cũng đầy ắp kỷ niệm sau cơn mưa túa ra đồng, ra rẫy bắt cá lên.
Cái cảm giác từng nhóm trong xóm buổi chiều ôm mớ câu, vài tay lưới, mớ trúm chọn chỗ để giăng bắt; tối xuống đi soi ếch, cá; hừng sáng lại thăm câu lưới, thật khó tả, háo hức, trông chờ… Nhóm nào trúng thì reo la vang cả rẫy ruộng, nhóm khác cũng không kém bởi cá mắm mùa này không thiếu. Niềm vui đơn giản ấy đến mức bây giờ nghĩ lại vẫn thấy nao nao trong lòng.
Mùa cá lên cũng là mùa của những bữa cơm quê đậm đà hương vị tuổi thơ. Cá rô kho tiêu, canh chua cá lóc, cá trê khoai từ và rau muống đồng non nhuốc… Bữa cơm ấy luôn đầy ắp tiếng nói cười…
Mấy hôm nay mưa dầm, trời lạnh lạnh, nhiều người lại nhớ về những ngày của mùa cá ấy. Là chuyện ba tỉ mỉ vá lại mấy chỗ lưới rách; là thằng tư, thằng út bàn về chuyện câu cắm, câu thả; là chuyện đầu vườn có ổ cá lóc mới quậy, nay mơi gì nó đẻ…
Và mấy hôm nay mưa dầm, cá lên nhiều hơn, nhưng trong nhịp sống của người trưởng thành, chỉ có thể kịp đứng lại để nghe… một miền ký ức.
Mỗi lần nhớ về mùa ấy, người ta thấy lòng dịu nhẹ. Bởi giữa bao đổi thay của cuộc sống, vẫn có điều rất cũ nhưng lắm thân thương: Một cánh đồng ngập nước, một con ếch miệt miệt đọt cần câu, một đàn cá quấn đầy tay lưới, một bữa cơm quê thơm mùi khói bếp. Ngày thơ bé đó không bao giờ trở lại mà cũng chẳng bao giờ mất đi…
Hôm ngồi nói chuyện với thằng Lộc chung xóm, nó nhắc lại mùa cá lên. Nó nhớ hồi đó 3-4 giờ chiều đi bắt cá là chạng vạng về nhóc một giỏ, buổi sáng thăm câu lưới giỏ cũng nặng đầy; mà bây giờ ít lại rồi do người ta có đủ thứ cách bắt cá, lén xuyệt điện đầu nguồn, vào mương nội đồng tận diệt… nên cá không còn dễ kiếm như trước…
Vậy là mùa cá lên ít hương vị như trước rồi ?
Hồi trước, mỗi mùa mưa dầm, nhìn nước dâng lên là hiểu rằng cá ục đầy đồng; đó không đơn thuần là mùa của những giỏ cá đầy, mà còn là mùa sinh sản của biết bao loài thủy sản. Theo nước, cá mang theo bầu trứng, tìm về những cánh đồng, mương rạch để sinh sôi, duy trì giống nòi, góp phần làm phong phú hệ sinh thái. Và mỗi đàn cá lớn lên là nguồn sống cho những mùa sau.
Còn bây giờ… Có lẽ vậy nên mùa cá lên không chỉ để khai thác mà còn để giữ gìn. Bà con chúng ta nên hạn chế đánh bắt cá non; nói không với các hình thức tận diệt như kích điện, lưới mắt nhỏ… Sự đồng hành của ngành chức năng thông qua việc tuyên truyền, kiểm tra, nhắc nhở cũng sẽ góp phần nhiều hơn trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản quê mình.
Để khi những cơn mưa trút xuống, trên những mảnh vườn, rẫy mía, ruộng lúa sau nhà còn đó bóng cá ngược dòng, nguyên vẹn một mùa cá lên - mùa của sự sống, của những ký ức đẹp và niềm vui của những mùa sau…
T.THỨC
