Nhiễm khuẩn bệnh viện là tình trạng người bệnh mắc thêm nhiễm khuẩn trong quá trình khám, chữa bệnh mà trước đó không có hoặc chưa ở giai đoạn ủ bệnh khi nhập viện. Đây là một trong những thách thức lớn đối với hệ thống y tế trong công tác chữa bệnh hiện nay.

Đội ngũ y tế thực hiện vệ sinh tay là một khâu quan trọng của KSNK. Ảnh: THU SƯƠNG

Nếu không kiểm soát nhiễm khuẩn (KSNK) tại bệnh viện (BV) thì 10% bệnh nhân bị ảnh hưởng bởi nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế. Trên thế giới, mỗi năm có 136 triệu ca nhiễm khuẩn kháng kháng sinh và trên 5 triệu ca tử vong liên quan đến đề kháng kháng sinh. Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, các loại nhiễm khuẩn thường gặp, gồm: viêm phổi liên quan thở máy, nhiễm khuẩn tiết niệu liên quan đặt sonde tiểu, nhiễm khuẩn huyết liên quan catheter mạch máu, nhiễm khuẩn vết mổ. Khi thực hiện KSNK, 70% có thể phòng ngừa được bằng các biện pháp kiểm soát. Đồng thời, KSNK hiệu quả giúp giảm nằm viện, tiết kiệm chi phí điều trị, bảo vệ an toàn cho người bệnh, giảm kháng kháng sinh, nâng cao uy tín của bệnh viện.

Vì thế, Quyết định số 38/QĐ-BYT năm 2025 của Bộ Y tế phê quyệt Kế hoạch hành động quốc gia về KSNK trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh giai đoạn 2025-2030, đặt ra 3 chuyển dịch lớn: Từ “có quy định” đến “triển khai có kết quả”, tức là không chỉ ban hành quy trình, mà phải đo được mức độ tuân thủ và tác động lên an toàn người bệnh; KSNK không chỉ của chuyên khoa mà là trách nhiệm của toàn BV; và từ “kiểm tra theo đợt” đến “cải tiến liên tục dựa trên dữ liệu”, tức giám sát, phản hồi, phân tích nguyên nhân, can thiệp và theo dõi xu hướng.

TS.BS Huỳnh Minh Tuấn, Trưởng Bộ môn Vi sinh - Ký sinh, Trường Y, Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh; Trưởng Khoa KSNK, BV Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh; Phó Chủ tịch Hội KSNK Việt Nam, cho biết: “KSNK trong tình hình mới không chỉ là tuân thủ quy trình, mà là năng lực quản trị an toàn. KSNK hiệu quả cần 4 trụ cột: chính sách đúng (có hành lang pháp lý, mục tiêu và chuẩn kỹ thuật rõ ràng); dữ liệu thật (giám sát được nhiễm khuẩn BV, vệ sinh tay, vi khuẩn đa kháng và nguy cơ lây truyền); giải pháp khả thi (can thiệp kỹ thuật phù hợp nguồn lực, triển khai được tại BV) và văn hóa bền vững (nhân viên được đào tạo, không bị đổ lỗi, lãnh đạo cam kết và theo dõi liên tục). KSNK mạnh không nằm ở việc có bao nhiêu quy trình, mà ở khả năng biến quy trình thành hành vi an toàn mỗi ngày”.

Tại hội thảo về “Cải tiến hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn” do BV Quốc tế Phương Châu (Cần Thơ) đăng cai tổ chức, các đại biểu thảo luận và đánh giá các thách thức triển khai KSNK tại BV hiện nay là: áp lực quá tải và dòng bệnh nhân phức tạp; vi khuẩn đa kháng gia tăng, nguy cơ lây truyền âm thầm; nhân lực KSNK còn mỏng, kiêm nhiệm nhiều việc; dữ liệu phân tán, phản hồi chưa kịp thời; văn hóa an toàn chưa thật sự bền vững.

Theo TS.BS Huỳnh Minh Tuấn, để giải quyết các thách thức trên, BV phải nhìn thấy nguy cơ qua 4 nhóm dữ liệu cốt lõi: nhiễm khuẩn BV (các bệnh viêm phổi BV (HAP), nhiễm khuẩn huyết (VAP), nhiễm trùng máu liên quan đường truyền tĩnh mạch trung tâm (BSI)…); sự tuân thủ thực hành chuẩn (vệ sinh tay, phòng ngừa chuẩn, cách ly, vô khuẩn thủ thuật); vi sinh và vi khuẩn đa kháng; sử dụng kháng sinh và kết cục người bệnh (kháng sinh phổ rộng, ngày điều trị, tử vong, thời gian nằm viện). Những dữ liệu này giúp phát hiện sớm nguy cơ và cải tiến. 

Từ quan điểm trên, các chuyên gia nhận định Cần Thơ có cơ hội dẫn dắt mạng lưới KSNK chất lượng cao cho ĐBSCL bằng 4 hướng ưu tiên: chuẩn hóa thực hành cốt lõi (vệ sinh tay, cách ly, giám sát, khử khuẩn - tiệt khuẩn…); kết nối dữ liệu vùng (vi sinh, đa kháng, kháng sinh, chỉ số KSNK, cảnh báo sớm); phát triển mạng lưới nhân lực KSNK và lãnh đạo cam kết, theo dõi chỉ số KSNK là một phần của quản trị chất lượng BV.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS.BS Hoàng Quốc Cường, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, cho biết: Để triển khai KSNK hiệu quả, lãnh đạo các BV phải có quyết tâm cao bởi KSNK cần phối hợp nhịp nhàng với khối lâm sàng; đầu tư lớn cho thiết bị... Trong thời gian tới, Sở Y tế TP Cần Thơ sẽ tổ chức hội thảo chuyên sâu về KSNK, nên đề nghị TS.BS Hoàng Minh Tuấn và các chuyên gia Hội KSNK Việt Nam hỗ trợ các BV TP Cần Thơ như Đa khoa, Nhi đồng, Ung bướu, Phụ Sản và Sản Nhi Sóc Trăng trong công tác triển khai KSNK.

H.HOA