Những ngày gần đây, một cô gái miền Tây dung mạo ưa nhìn nhưng nói chuyện ra câu nào là… “tầm bậy” câu đó được tung hô trên mạng xã hội TikTok. Những video ngắn cô xuất hiện và đơn giản là nói những đề tài dung tục, dân gian gọi là “nói trây”, về chuyện vợ chồng, nhu cầu sinh lý, quan hệ nam nữ… thu hút hàng chục ngàn, thậm chí cả triệu lượt người xem, bình luận. Trong các bình luận ấy, điều đáng nói là rất đông thể hiện sự đồng tình, cổ súy và góp phần làm cho đề tài thêm dung tục hơn.
Hay với những video được xây dựng theo kiểu tình huống kịch, người diễn hóa thân thành vai mẹ chồng, nàng dâu với những đề tài mâu thuẫn trong gia đình. Mẹ chồng hãm hại, vu khống, cướp tiền con dâu; con dâu trả đũa, mắng nhiếc, gài bẫy mẹ chồng… Thậm chí, có những phân cảnh tận cùng của sự phản cảm như mẹ chồng úp cả tô thức ăn lên đầu con dâu, con dâu thì đánh đập, đày đọa, hắt hủi khi mẹ chồng sa cơ… Thử xem bình luận ở các video này mới giật mình, ai cũng cổ súy kiểu “cho vừa”, “mẹ chồng tui y chang”, “mẹ chồng bị vậy đáng lắm”… Họ quên mất đó là tình huống kịch vốn thường làm quá sự việc, để rồi “đời hóa” câu chuyện, làm thành đề tài bàn tán rất lố lăng, phản cảm, đi ngược với truyền thống văn hóa.
Còn có nhiều câu chuyện trên mạng xã hội như thế, khi cái xấu lại được đồng lõa, cái phản cảm được cổ súy và điều phi giá trị lại được tung hô. Điều đáng lo không nằm ở một vài nội dung lệch chuẩn, mà ở cách người xem tiếp nhận và “tiếp tay” cho chúng lan rộng. Mạng xã hội vốn không có “bộ lọc” nào đáng tin cậy ngoài chính ý thức người dùng. Mỗi lượt xem, mỗi lần thả tim, mỗi bình luận tưởng chừng vô hại lại chính là một lá phiếu, góp phần quyết định điều gì sẽ được đẩy lên cao và điều gì bị chìm xuống.
Phân tích như vậy để thấy rằng, khi cái phản cảm được tung hô, sẽ dần tạo nên một kiểu “thị hiếu lệch chuẩn”. Khi đó, những giá trị tốt đẹp sẽ bị chê bai kiểu “thảo mai”, “chuyện hồi xưa”, còn sự dung tục, cực đoan lại dễ dàng thu hút sự chú ý. Lâu dần, ranh giới giữa giải trí “xem cho vui” và lệch lạc bị xóa nhòa, nhất là với người trẻ vốn đang dần hoàn thiện nhận thức và hệ giá trị sống.
Không thể phủ nhận rằng, mạng xã hội là không gian mở, đa dạng tiếng nói. Nhưng, tự do khác với buông thả; cá tính khác với lệch chuẩn. Mỗi người cần một “la bàn” văn hóa cho bản thân để định hướng: biết chọn lọc nội dung, phản bác cái xấu, và lan tỏa điều tích cực. Khi người xem tỉnh táo hơn, khắt khe hơn thì người sáng tạo nội dung cũng sẽ phải thay đổi để phù hợp. Cầm bằng thỏa hiệp và cổ súy thì trước sau gì cũng “gần mực thì đen”!
DUY KHÔI
