Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hằng năm chỉ có khoảng 20-25% học sinh tốt nghiệp thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng. Một số ít còn lại tham gia luyện thi để chờ mùa tuyển sinh sau. Một lượng học sinh rất lớn (khoảng 70-80%) là nguồn lao động bổ sung nhưng chưa qua đào tạo. Hệ thống cao đẳng cộng đồng rất cần thiết để đào tạo nguồn nhân lực này theo hướng thực hành, đào tạo ngắn hạn, cung cấp nguồn lao động có tay nghề cho nhu cầu đang rất bức thiết của xã hội. Loại hình đào tạo mới mẻ này đang cần những cơ chế phù hợp để phát triển bền vững...

MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NĂNG ĐỘNG

Chủ trương cho mở các trường cao đẳng cộng đồng bắt đầu từ năm 2000 để phục vụ nhu cầu nâng cao chất lượng lao động ở ĐBSCL và cả nước. Trong 8 năm thực hiện, đến nay có 11 trường cao đẳng cộng đồng được thành lập tại các tỉnh. Trong đó, có 8 trường tại ĐBSCL, 1 trường nâng lên đại học ở Trà Vinh. Mục tiêu quan trọng của hệ thống trường này là phục vụ nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực tại địa phương. Trường cao đẳng cộng đồng khác với các trường cao đẳng, đại học trong nước là đào tạo kỹ năng thực hành cho lao động trong thời gian ngắn chứ không chuyên sâu nghiên cứu. Đây là lợi thế tạo sự năng động cho loại hình đào tạo này.

Phân luồng học sinh tốt nghiệp THPT vào trường nghề và có thể học liên thông đại học là cứu cánh cho nhiều học sinh. Ảnh chụp giờ thực hành của sinh viên Trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Kiên Giang.

Nhiều nước trên thế giới, nhất là Hoa Kỳ và Canada, đã có mô hình trường cao đẳng cộng đồng từ những năm 1920-1930. Riêng Hoa Kỳ hiện có 1.195 trường cao đẳng cộng đồng có mặt trên khắp đất nước, thu hút khoảng 11,5 triệu sinh viên, chiếm khoảng 46% sinh viên nước này. Các trường này đều chịu chi phối nhu cầu đào tạo tại địa phương. Có những trường mở trên 100 ngành học, thu hút nhiều sinh viên quốc tế.

Chia sẻ kinh nghiệm hoạt động của mô hình này, Tiến sĩ Jeana Remington, Trường Cao đẳng cộng đồng Richland (Texas-Hoa Kỳ), cho biết: “Đa dạng loại hình đào tạo và đào tạo liên thông là yếu tố cần thiết để hoạt động trường cao đẳng cộng đồng. Richland hiện có 24.000 sinh viên; trong đó, có 5.000 sinh viên quốc tế đến từ 90 nước và nói 60 ngôn ngữ. Độ tuổi trung bình của sinh viên là 28; khoảng 6% trên 50 tuổi. Richland tổ chức thời gian học đa dạng và học theo tín chỉ để sinh viên lựa chọn. Vì vậy, có nhiều học sinh đã đăng ký học tín chỉ ngay từ khi còn học phổ thông để có thể hoàn tất sớm chương trình khi tham gia học tại trường. Chính nhờ loại hình đào tạo năng động này mà nhà trường không cần có bộ máy hành chính rườm rà. Đội ngũ giảng dạy là 542 người trong khi có đến 778 giáo viên khác làm việc bán thời gian tại trường...”.

Giáo sư George Goener, Trường Cao đẳng cộng đồng Mohawk Valley-một đơn vị của Trường đại học New York (Hoa Kỳ), cho biết thêm: “Hoạt động nghiêng về kỹ năng thực hành nhưng Mohawk Valley vẫn thống nhất chương trình với các trường đại học. Để sau khi hoàn tất chương trình ở trường cao đẳng cộng đồng, sinh viên vẫn có thể tiếp tục học tiếp ở đại học hàn lâm. Hoặc có thể tham gia học cùng lúc tại trường cao đẳng cộng đồng và một trường đại học khác để rút ngắn thời gian học tập, có thể có bằng cấp để làm việc trong vòng 2 năm mà vẫn tiếp tục hoàn tất các chứng chỉ đại học...”.

Trường cao đẳng cộng đồng trên thế giới rất đa dạng ngành nghề, loại hình đào tạo mà các trường đại học không đáp ứng được. Đặc biệt là tỷ lệ giáo viên-học sinh khoảng 1:17-23, nên sinh viên được quan tâm nhiều hơn trong việc nâng cao kiến thức, trình độ. Chính vì vậy, nhiều sinh viên Hoa Kỳ và quốc tế chọn cao đẳng cộng đồng làm bước đệm để vào đại học.

HƯỚNG ĐI NÀO?

Hướng đi nào đảm bảo tính bền vững của hoạt động trường cao đẳng cộng đồng? Đây là vấn đề đang đặt ra cho các địa phương, nhất là khu vực ĐBSCL, để phục vụ cho việc đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đảm bảo mục tiêu 50% lao động qua đào tạo vào năm 2010 theo chỉ đạo của Chính phủ.

Thạc sĩ Hà Hồng Vân, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng cộng đồng Hậu Giang, cho biết: “Trường cao đẳng cộng đồng ra đời mở thêm một cánh cửa mới cho sinh viên vào đại học bằng chương trình liên thông; đào tạo nhanh và tiết kiệm chi phí cho lao động lành nghề. Lợi thế đã có, các trường cao đẳng cộng đồng cần phải tăng cường mở rộng ngành nghề, hợp tác để thu hút nhiều học sinh ngay sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học. Chương trình đào tạo do các hiệu trưởng, giảng viên và doanh nghiệp sử dụng lao động phối hợp thực hiện để phù hợp với thực tiễn. Muốn làm được điều này phải có tổ khảo sát thị trường để nắm bắt thực tế xã hội cần, dự báo thị trường làm cơ sở hình thành những ngành nghề và chương trình đào tạo phù hợp...”.

Trường cao đẳng cộng đồng là nơi đào tạo có địa chỉ, đào tạo kỹ năng lao động phù hợp với nhà sử dụng lao động. Chính vì vậy, nhà trường và doanh nghiệp cần có tiếng nói chung và chia sẻ quyền lợi lẫn nhau. Một yếu tố quan trọng là khả năng liên thông đại học với nhiều trường đại học trong nước và quốc tế để loại hình đào tạo này thật sự là một thành viên của hệ thống trường đại học, thu hút được sinh viên.

Giáo sư-Tiến sĩ Võ - Tòng Xuân cho biết: “70% gia đình người Việt Nam là thuần nông, sống ở nông thôn. Vì vậy, con em của đa số nông dân cũng phải chịu thiệt thòi vì khó tiếp cận được với các trường đại học, cao đẳng. Mặt khác, nhiều học sinh nông thôn không đủ khả năng vào đại học do không đủ kiến thức, khả năng tài chính không gánh nổi chi phí ở bậc đại học. Tại sao chúng ta lại không mở rộng loại hình đào tạo năng động của hệ thống cao đẳng cộng đồng, đưa trường học đến gần với học sinh nông thôn hơn?”.

Giáo sư-Tiến sĩ Võ - Tòng Xuân đề nghị: “Bộ Giáo dục và Đào tạo nên trao quyền quyết định cho trường để chủ động trong hoạt động, mở rộng ngành nghề, phương pháp đào tạo phù hợp và có nhiều sáng kiến tốt. Người dạy không nhất thiết phải là kỹ sư mà có thể là những công nhân bậc cao, người lao động có những giải thưởng... đảm trách một số kỹ năng trong chương trình đào tạo. Làm như vậy, nhà trường mới tận dụng được cơ sở vật chất, trang thiết bị và “vốn con người” (kiến thức từ học tập, kỹ năng từ thực tế) sẵn có. Xác định cao đẳng cộng đồng là địa chỉ đào tạo nghề, nâng cao dân trí thì cần nên hợp nhất các trường dạy nghề ở địa phương lại thay vì làm manh mún, nhiều cơ quan, nhiều thành phần quản lý gây lãng phí đầu tư, hoạt động không hiệu quả...”.

Bà Judy Irwin, Chủ tịch Hiệp hội các trường Cao đẳng cộng đồng Hoa Kỳ, chia sẻ thêm: “Trường cao đẳng cộng đồng không phải là nơi đào tạo chất lượng thấp mà là môi trường học tập tốt cho những người muốn theo các ngành nghề chỉ cần kỹ năng, không cần nghiên cứu hàn lâm và là một phần của chương trình đại học. Chính phủ không ràng buộc chương trình đào tạo, không thi hành việc kiểm soát và đáp ứng nguồn ngân sách. Cao đẳng cộng đồng là hoạt động giáo dục phi lợi nhuận, mức học phí luôn bằng một nửa so với đại học. Chính vì vậy mà hệ thống trường cao đẳng cộng đồng luôn thu hút nhiều sinh viên trong nước và quốc tế. Hằng năm, các trường cao đẳng cộng đồng Hoa Kỳ cấp khoảng 550.000 bằng trung cấp và cao đẳng và 295.000 chứng chỉ cho sinh viên...”.

Bài, ảnh: Thành Nguyễn