Vụ lúa đông xuân 2020-2021, ĐBSCL đã thu hoạch gần 65% diện tích. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đánh giá đây là vụ lúa trúng mùa, được giá, cho lợi nhuận cao. Kết quả này là nhờ chuyển đổi thời vụ, xuống giống sớm né hạn, mặn, với cơ cấu giống phù hợp...

Trúng mùa, năng suất cao

Thu hoạch lúa đông xuân 2020-2021 ở TP Cần Thơ.

Theo Cục Trồng trọt, thắng lợi vụ lúa đông xuân 2020-2021 là nhờ công tác chỉ đạo, điều hành sản xuất của Bộ NN&PTNT phối hợp với các địa phương trong vùng Nam Bộ. Đặc biệt, các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp và nông dân tuân thủ lịch thời vụ, chọn cơ cấu giống lúa hợp lý và chuyển biến trong áp dụng kỹ thuật canh tác nên giảm được chi phí sản xuất, chất lượng lúa nâng cao, đáp ứng theo nhu cầu thị trường. Ông Lê Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT, cho biết: “Trước khi vào vụ đông xuân 2020-2021, các cơ quan chuyên môn nhận định tình hình khó khăn cho vụ lúa này như ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH), khô hạn, xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt cho sản xuất... Từ đó, một số địa phương chủ động giảm diện tích gieo trồng lúa, thay đổi cơ cấu mùa vụ và thực hiện các giải pháp ứng phó hạn, mặn, BĐKH”.

Vụ lúa đông xuân 2020-2021 toàn vùng Nam Bộ xuống giống gần 1,6 triệu héc-ta (giảm hơn 29.000ha so với vụ đông xuân 2019-2020), năng suất ước đạt trên 70 tạ/ha (tăng 2,14 tạ/ha), sản lượng ước đạt hơn 11,1 triệu tấn (tăng 145.000 tấn so với vụ đông xuân 2019-2020). Trong đó, vùng ĐBSCL xuống giống hơn 1,51 triệu héc-ta, giảm hơn 27.000ha; năng suất ước đạt 70,52 tạ/ha (tăng 2,17 tạ/ha); sản lượng ước đạt hơn 10,7 triệu tấn (tăng 144.000 tấn so với vụ đông xuân 2019-2020).

TP Cần Thơ, vụ đông xuân 2020-2021 xuống giống trên 77.000ha, hiện đã thu hoạch hơn 65.000ha, năng suất đạt 7,6 tấn/ha, số diện tích còn lại sẽ thu hoạch dứt điểm vào cuối tháng 3 này. Đây là vụ lúa tiếp tục trúng mùa, được giá, bà con nông dân có lợi nhuận cao. Theo ông Nguyễn Văn Sử, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, với giá lúa bình quân trên 6.400 đồng/kg trở lên, doanh thu gần 50 triệu đồng/ha, cho lợi nhuận trên 50%, đây là mức lợi nhuận cao nhất từ trước đến nay của người dân trồng lúa trên địa bàn TP Cần Thơ.

Mặc dù trúng mùa, được giá, nhưng vụ lúa đông xuân 2020-2021 có diện tích sản xuất toàn vùng Nam Bộ và ĐBSCL giảm hơn so với vụ lúa đông xuân 2019-2020. Do dự báo tình hình khô hạn và xâm nhập mặn cuối năm 2020 và đầu năm 2021 tiếp tục diễn ra gay gắt, các địa phương đã chủ động điều chỉnh giảm diện tích lúa. Trong đó, tỉnh Tiền Giang giảm 6.000ha, Trà Vinh giảm 2.000ha, Vĩnh Long giảm 5.000ha (chuyển đổi cây trồng khác), Kiên Giang giảm 5.000ha, Sóc Trăng giảm 8.000ha và Đồng Tháp gieo sạ muộn 4.000ha chuyển sang vụ hè thu. Bên cạnh đó, vụ đông xuân trong vùng ĐBSCL có diện tích khoảng 27.000ha chuyển đổi cây trồng trên đất lúa…

Ông Lê Thanh Tùng nhận định: “Điểm nhấn của vụ đông xuân năm nay là mặc dù tình hình hạn mặn còn gay gắt nhưng với sự chủ động phòng tránh hạn mặn của các địa phương thực hiện đạt kết quả rất tốt. Việc triển khai xuống giống sớm hơn ở các tỉnh ven biển để né hạn mặn trong mùa khô đạt hiệu quả cao. Bên cạnh đó, nhờ thời tiết thuận lợi giúp cây lúa sinh trưởng, phát triển tốt, ít sâu bệnh; ĐBSCL có thêm 2-3 cơn mưa trái mùa giúp đủ nước cung cấp trong suốt quá trình cây lúa sinh trưởng, phát triển, tạo thuận lợi cho lúa trổ bông, thụ phấn, đậu hạt và cho năng suất cao…”.

Thời vụ phù hợp

Theo Cục Trồng trọt, công tác triển khai sản xuất vụ đông xuân 2020-2021 ở khu vực Nam Bộ được tiến hành sớm từ tháng 10-2020, sớm hơn 20-30 ngày so với các năm trước, nhất là ở vùng ven biển. Những vùng còn lại phân bố thời gian xuống giống xen kẽ để chia sẻ nguồn nước phòng khi thiếu hụt cho sản xuất. Mặt khác, các địa phương vùng ĐBSCL đã có chuyển biến mới trong chọn lựa giống lúa sản xuất, đáp ứng theo nhu cầu thị trường. Trước khi vào vụ, Cục Trồng trọt đề xuất và định hướng cơ cấu giống lúa theo các tiểu vùng sinh thái ở ĐBSCL phù hợp theo đề xuất của Hiệp hội Lương thực Việt Nam. Vụ đông xuân 2020-2021 có tỷ lệ sử dụng giống lúa thơm và lúa chất lượng cao tăng, trong đó nhóm lúa thơm, đặc sản như: Jasmine 85, ST, RVT, Tài nguyên và Nàng Hoa 9... chiếm 22% tổng diện tích, tăng 0,2% so với vụ đông xuân 2019-2020. Nhóm lúa chất lượng cao: OM5451, Đài thơm 8, Hương Châu 6, OM18, OM9577, OM9582, OM4900, OM7347, OM6976... chiếm 55,5%, tăng 1% so với đông xuân 2019-2020. Nhóm lúa chất lượng trung bình: IR50404, OM576, OC10... chiếm 9,5%,  giảm 1,3% so với đông xuân 2019-2020. Nhóm nếp chiếm 13%, tăng 1,3% so với cùng kỳ năm trước. Các nhóm khác gồm các giống lúa chất lượng cao không phổ biến, các giống lúa triển vọng… chiếm tỷ lệ 3%, giảm 1,2% so với đông xuân 2019-2020.

Nông dân sử dụng giống lúa vụ đông xuân 2020-2021 với tỷ lệ giống lúa cấp xác nhận và tương đương đạt trên 78%. Trong đó giống cấp xác nhận do các công ty, trung tâm giống cung cấp đạt 59%, chiếm 75% lượng giống xác nhận được cung ứng. Việc nông dân sản xuất lúa hàng hóa lựa chọn giống lúa thơm, đặc sản, lúa chất lượng cao... đã góp phần nâng cao phẩm chất gạo Việt Nam, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Bên cạnh đó, lúa đông xuân sản xuất trong mô hình cánh đồng lớn tại ĐBSCL đạt khoảng 160.000ha, giảm 10.000ha so với vụ đông xuân 2019-2020, nhưng diện tích lúa được bao tiêu sản phẩm lên đến 190.000ha. Theo tính toán, ở ĐBSCL, mỗi héc-ta lúa tham gia cánh đồng lớn có thể giảm chi phí sản xuất từ 10-15%, giá trị, sản lượng có thể tăng từ 20-25%, nông dân thu lãi thêm từ 2,2 đến 7,5 triệu đồng/ha.

Sau khi thu hoạch lúa đông xuân, ở một số địa phương vùng ĐBSCL, nông dân bắt đầu tiếp nối sản xuất vụ hè thu 2021. Theo Cục Trồng trọt khuyến cáo, các địa phương vùng ĐBSCL cần xây dựng kế hoạch thời vụ chặt chẽ đối với từng tiểu vùng sinh thái. Trong đó lưu ý tập trung chỉ đạo bố trí thời vụ sản xuất và thời gian xuống giống tùy thuộc vào nguồn cung cấp nước thật hợp lý, đảm bảo nguồn nước cho sản xuất khi vào vụ hè thu, thu đông và vụ mùa 2021.

Bài, ảnh: HÀ VĂN