Dưới tác động của tiến trình đô thị hóa, nhiều khu dân cư, khu đô thị mới, khu công nghiệp mọc lên thu hút lượng lớn lao động, người nhập cư từ các địa phương khác đến sinh sống, làm việc tại TP Cần Thơ. Vấn đề này đặt ra yêu cầu thành phố phải có nguồn cung ứng thực phẩm tại chỗ khá lớn, trong đó có mặt hàng rau màu các loại. Cùng liên kết, tận dụng diện tích đất manh mún để phát triển vùng trồng màu chuyên canh đang là hướng đi đúng, đáp ứng yêu cầu nói trên, đồng thời giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho nông dân ngoại thành.

Những mô hình hiệu quả

Thu hoạch ớt tại HTX Rau an toàn Long Tuyền, quận Bình Thủy.

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) TP Cần Thơ, năm 2012, thành phố mở rộng vùng trồng rau an toàn với diện tích 128ha, nâng tổng diện tích trồng rau an toàn trong năm lên 539ha, sản lượng đạt gần 9.500 tấn. Hiện vùng trồng rau an toàn của thành phố tập trung tại quận Bình Thủy, Ô Môn, Cái Răng, Thốt Nốt và huyện Phong Điền. Chị Nguyễn Thu Thủy, nông dân phường Thường Thạnh, quận Cái Răng, cho biết: "Nhà có 2 công đất, trước đây làm ruộng lời không bao nhiêu nên tôi quyết định chuyển sang trồng rẫy. Cái hay của làm rẫy là không cần diện tích lớn, chỉ cần "bắt mối" với thương lái để biết rõ nhu cầu thị trường, từ đó trồng luân phiên (dưa leo, bắp cải, cải xanh, xà lách, rau thơm, rau muống…) để có nguồn cung quanh năm". Theo chị Nguyễn Thu Thủy, do nhu cầu thị trường ngày càng cao nên cứ 2-3 ngày, thương lái đến tận rẫy thu mua, mỗi tháng rẫy màu của chị cho thu nhập từ 2-2,5 triệu đồng.

Để tăng hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, các nông dân đã liên kết lại, bước đầu hình thành các mô hình hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác sản xuất như: HTX rau an toàn phường Long Tuyền và phường Long Hòa (quận Bình Thủy); HTX rau an toàn ấp Tân Thành và Tổ liên kết sản xuất rau ăn trái trên địa bàn xã Nhơn Nghĩa (huyện Phong Điền); HTX sản xuất hẹ Phúc Thạnh thuộc phường Thạnh Hòa (quận Thốt Nốt); HTX sản xuất rau muống Hòa Phát ở phường Thới An (quận Ô Môn). Ông Triệu Công Đỉnh, Chủ nhiệm HTX rau màu Long Tuyền, cho biết: "Trước đây, HTX chỉ có 11 xã viên, diện tích chỉ khoảng 3,3ha. Đến nay, số lượng xã viên của HTX đã tăng lên 16, với tổng diện tích là 11ha. Vào HTX, nông dân cùng tương trợ, học tập kinh nghiệm lẫn nhau; được trợ giá cây giống, tập huấn các giải pháp kỹ thuật tiên tiến để hạ giá thành sản xuất, chia sẻ rủi ro khi gặp thiên tai, thị trường bất lợi…".

Áp dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến đã giúp nông dân tiết giảm đáng kể chi phí sản xuất. Nông sản làm ra hướng đến đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, góp phần nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm, từng bước cải thiện thu nhập cho nông hộ. Điển hình, mô hình sản xuất hẹ của HTX Phúc Thạnh tại quận Thốt Nốt, có 34 hộ tham gia, diện tích 17,5ha. Với năng suất bình quân 20 tấn/ha, giá thành sản xuất khoảng 3.400 đồng/kg, giá bán 7.500 đồng/kg, tỷ suất lợi nhuận đạt trên 1,8. Ở quận Bình Thủy và Ô Môn, các HTX liên kết trồng rau muống có diện tích 5,3ha, nhưng nhờ gia tăng hệ số vòng quay đất lên đến 8,85 lần nên nâng tổng diện tích gieo trồng hằng năm gần 47ha. Với năng suất đạt 10,6 tấn/ha, giá bán 4.000 đồng/kg, nông dân lời trung bình 2.000 đồng/kg. Quận Cái Răng và Thốt Nốt có 225 hộ sản xuất rau mùi, canh tác trên 69 ha. Rau mùi có giá thành sản xuất khoảng 4.000 đồng/kg, nhưng giá bán lên đến 14.000-17.000 đồng/kg tùy theo thời điểm, nông dân lãi khoảng 10.000-13.000 đồng/kg. Trên địa bàn quận Bình Thủy hình thành nhiều mô hình liên kết mang lại hiệu quả khá cao như: mô hình trồng dưa leo, khổ qua, dưa hấu, bí hạt đậu…

Để có sự chuyển biến về chất

Theo Đề án Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao TP Cần Thơ giai đoạn 2012-2020, giai đoạn 2012-2015, thành phố hình thành các tổ, nhóm, câu lạc bộ, HTX sản xuất rau an toàn tại các vùng trồng rau màu trọng điểm như: quận Ô Môn, Thốt Nốt, Cái Răng và huyện Phong Điền. Thành phố sẽ tạo điều kiện để nông dân ứng dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học kỹ thuật (IPM, sản xuất theo hướng an toàn sinh học…) để hạ giá thành sản xuất về mức thấp nhất. Phấn đấu giai đoạn này có 80% tổ chức, cá nhân tại các vùng sản xuất rau an toàn, tập trung đảm bảo đủ điều kiện sản xuất, sơ chế sản phẩm rau màu an toàn phù hợp theo tiêu chuẩn VietGAP. Ngoài ra có 60% sản lượng rau màu được chứng nhận hoặc tự đánh giá, công bố sản xuất theo VietGAP và tỷ lệ này sẽ tăng lên 100% vào năm 2020…

Bám sát định hướng trên, ngành nông nghiệp thành phố đang khuyến khích nông dân khu vực ven đô trồng các giống rau màu mới, mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng của một số quận, huyện, giải quyết "đầu ra" cho các sản phẩm rau màu luôn là vấn đề nan giải. Vì vậy, Nhà nước cần vào cuộc tích cực hình thành chuỗi liên kết trong khâu sản xuất-thu mua, phân phối-tiêu dùng, sơ chế, bảo quản… "Muốn sản phẩm rau màu có bước chuyển biến về chất, hướng đi tất yếu là phải sản xuất theo tiêu chuẩn GAP. Trong khi giá cả sản phẩm sản xuất theo quy trình GAP bị "đánh đồng" với sản phẩm rau màu thông thường. Vấn đề đặt ra là các bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương cần đề ra các cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp gắn với tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để khích lệ nông dân đầu tư nâng cao chất lượng các sản phẩm rau an toàn" – ông Trần Thái Nghiêm, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Phong Điền đề xuất.

Theo chị Nguyễn Thu Thủy, nông dân phường Thường Thạnh, quận Cái Răng, rau màu dễ bị sâu bệnh, nên bà con rất cần sự giúp đỡ của cán bộ kỹ thuật, nhất là khi điều kiện thời tiết bất lợi. Ngoài ra, cần giới thiệu, trợ giá và hướng dẫn nông dân tiếp cận các giống rau màu mới để đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao hiệu quả sản xuất. Bà Nguyễn Thị Kiều, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, cho biết: Tiến tới xây dựng vùng sản xuất rau an toàn theo quy hoạch, ngành nông nghiệp thành phố sẽ phối hợp với các quận, huyện thường xuyên mở các lớp tập huấn về quy trình sản xuất rau an toàn, theo tiêu chuẩn VietGAP, chuyển dịch cơ cấu rau màu hợp lý…Đồng thời, vận động từ nhiều nguồn kinh phí đầu tư cho việc chọn tạo và ứng dụng các giống rau màu mới, có giá trị kinh tế cao đưa vào sản xuất để tăng hiệu quả sản xuất trên một đơn vị diện tích…

Bài, ảnh: MỸ THANH