Ngày 9/11 hằng năm là Ngày Pháp luật Việt Nam, nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội. Năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu 80 năm Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (9/11/1946-9/11/2026).

Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026 trong Công an nhân dân. TTXVN

Trong 80 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Hiến pháp và hệ thống pháp luật Việt Nam không ngừng được hoàn thiện qua các thời kỳ cách mạng, trở thành nền tảng chính trị, pháp lý vững chắc bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc gia, bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; đồng thời kiến tạo thể chế, mở đường cho đất nước bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng phát triển và vươn mình của dân tộc.

Tiếp tục lan tỏa tinh thần quyền làm chủ của nhân dân

Mốc son 80 năm Hiến pháp đầu tiên là dịp để tiếp tục phát huy những giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam: độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của nhân dân; quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp và pháp luật.

Chặng đường 80 năm lập hiến cũng đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật không chỉ xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, phản ánh ý chí, nguyện vọng của nhân dân mà còn góp phần hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội. Khi thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trở thành ý thức tự giác, được thực hành trong đời sống hằng ngày và công lý được bảo vệ bằng những hành động cụ thể, tinh thần Hiến pháp năm 1946 sẽ tiếp tục được kế thừa và lan tỏa.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc, khi mỗi người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình; mỗi cơ quan, tổ chức hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; mỗi ý kiến từ thực tiễn được lắng nghe, chuyển hóa thành chính sách, đó chính là nền tảng củng cố niềm tin vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Đối với cá nhân, tuân thủ pháp luật thể hiện lòng tự trọng và trách nhiệm công dân. Với doanh nghiệp, đó là nền tảng của niềm tin thị trường và đạo đức kinh doanh bền vững. Với Nhà nước, đó là chuẩn mực của sự liêm chính và quản trị công minh.

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, việc tôn trọng, tuân thủ pháp luật phải được thực hiện một cách tự nguyện, tự giác, chủ động, tích cực trong mọi hoạt động của các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, đồng thời trở thành nhu cầu tự thân của mỗi công dân.

Việc tôn trọng, tuân thủ pháp luật phải được thực hiện một cách tự nguyện, tự giác, chủ động, tích cực trong mọi hoạt động của các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, đồng thời trở thành nhu cầu tự thân của mỗi công dân.

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc

Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Theo đó, văn hóa tuân thủ pháp luật không còn dừng lại ở khẩu hiệu mà trở thành nhiệm vụ chính trị, pháp lý quan trọng gắn với các chính sách, thể chế, công cụ và nguồn lực cụ thể nhằm bảo đảm triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Niềm tin công lý góp phần hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật

Thời gian qua, môi trường tuân thủ thân thiện và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận thực thi pháp luật cũng được tạo lập. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số đã giúp các thủ tục hành chính tư pháp, nhất là các thủ tục liên quan mật thiết với người dân như đăng ký kết hôn, khai sinh, khai tử được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả, thậm chí “phi địa giới hành chính” trên hệ thống thay vì đến tận nơi như trước.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã thu hẹp khoảng cách giữa người dân với chính quyền, giúp người dân dễ thực hiện các thủ tục liên quan. Tại phường Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, mô hình “Một điểm đến-nhiều tiện ích” được triển khai nhằm tích hợp các dịch vụ hỗ trợ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công giúp người dân giảm thời gian, công sức khi thực hiện các giao dịch hành chính.

Đáng chú ý, việc phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật tập trung, số hóa toàn diện vòng đời văn bản có tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ tra cứu thông tin nhanh chóng và chính xác đã giúp các cơ quan và người dân dễ dàng tìm hiểu, nắm bắt các quy định và thủ tục liên quan, từ đó giảm thiểu rào cản trong quá trình tuân thủ.

Không cần nhờ đến luật sư tư vấn, chị Lê Thu Hà, phường Thanh Xuân, Hà Nội có thể tự cập nhật các quy định của pháp luật liên quan lĩnh vực đất đai nhiều biến động trên Cổng pháp luật quốc gia. Với sự phát triển các nền tảng số, nhiều phương thức tuyên truyền trên theo hướng lấy người dân làm trung tâm với thông tin chính xác, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện được thực hiện, giúp việc tuân thủ trở thành văn hóa, chuẩn mực.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn vẫn tồn tại khoảng cách giữa quy định pháp luật và tổ chức thực hiện, giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực, năng lực đáp ứng. Ở một số nơi, trách nhiệm chưa được phân định rõ, sự phối hợp thiếu chặt chẽ khiến quyền và lợi ích chính đáng của người dân chậm được giải quyết. Ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế, thậm chí xuất hiện tư tưởng “nhờn luật”.

Đáng chú ý, vẫn xảy ra vi phạm pháp luật ngay trong một số cơ quan thực thi, bảo vệ pháp luật. Cùng với đó, sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng mạng xã hội kéo theo những diễn biến phức tạp của tình hình vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trước hết phải củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào pháp luật. Niềm tin ấy được tạo dựng từ chất lượng hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp; từ thủ tục hành chính minh bạch, thuận tiện, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật phù hợp với từng đối tượng. Khi pháp luật thật sự đi vào cuộc sống, việc tuân thủ mới trở thành ý thức tự giác, văn hóa ứng xử hằng ngày.

HƯƠNG NGUYÊN (Báo Nhân Dân)