Hiệp định Thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết và đàm phán, cùng đó Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) kết thúc vòng đàm phán được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp (DN) Việt Nam tiếp cận thị trường đẳng cấp cao. Cùng đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là dòng vốn từ các thành viên mà Việt Nam đã ký FTA và TPP sẽ đổ vào Việt Nam nhiều hơn, tạo thêm việc làm cho người lao động, đóng góp cho ngân sách… và đặc biệt là thúc đẩy tiến trình tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, 9 tháng năm 2015, có 58 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký mới và tăng thêm đạt 17,15 tỉ USD, tăng 53,4% so với cùng kỳ 2014. Từ đầu năm tới nay, cả nước có 1.432 dự án FDI mới được cấp giấy chứng nhận đầu tư với tổng vốn đăng ký là 11,03 tỉ USD, tăng 44,5% so với cùng kỳ 2014; có 462 lượt dự án FDI đăng ký tăng vốn với tổng vốn đầu tư tăng thêm là 6,11 tỉ USD, tăng 72,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài với 737 dự án, chiếm 66,3% tổng vốn đầu tư đăng ký; sản xuất, phân phối điện đứng thứ 2, chiếm 15,3% tổng vốn đầu tư; kinh doanh bất động sản đứng thứ 3, chiếm 10,5% tổng vốn đầu tư. Xuất khẩu của khu vực FDI trong 9 tháng chiếm 70,6% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Từ kết quả này cho thấy, với các FTA thế hệ mới và khi TPP mở ra, DN Việt Nam sẽ chịu sức ép cạnh tranh lớn hơn trước các đối thủ ngoại có nhiều ưu thế lấn lướt.

Các chuyên gia kinh tế khuyên các DN Việt Nam cần tái cấu trúc DN và đẩy mạnh đầu tư vào R&D (nghiên cứu và phát triển), liên tục đổi mới và sáng tạo mới không bị rơi lại phía sau trong bối cảnh toàn cầu hóa. Còn theo nhận định của một số chuyên gia nước ngoài thì lợi ích to lớn mà Việt Nam có được khi là thành viên của TPP là tìm được đối trọng đủ nặng để có thể tái cân bằng quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các thị trường truyền thống trọng điểm hiện nay, đặc biệt là giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Dù không là thị trường rộng lớn như WTO, nhưng TPP là thị trường đẳng cấp cao nhất thế giới trong hiện tại và khi TPP được ký kết và được Quốc hội 12 nước thành viên thông qua, các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, sẽ phải mở cửa thị trường nội địa trong khi các nước giàu ra sức bảo hộ các sản phẩm chủ chốt của họ bằng các rào cản kỹ thuật và sở hữu trí tuệ. Do đó, các DN Việt Nam không nên cạnh tranh về kỹ thuật công nghiệp vì các FTA thế hệ mới và TPP có các DN mạnh hơn hẳn DN Việt Nam về vấn đề này. DN Việt Nam nên cạnh tranh về chất lượng (thương hiệu, sản xuất sản phẩm giá trị gia tăng, an toàn và thân thiện với môi trường…).

Hiện nay xu hướng tiêu dùng thế giới đang thay đổi và nhắm đến sản phẩm sạch, sinh thái, an toàn cho sức khỏe. Việt Nam có nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc sản, nếu được quy hoạch bài bản và định hướng chiến lược phát triển song hành sẽ đủ sức cạnh tranh. Tuy nhiên, nhược điểm phát triển lớn nhất của sản phẩm nông sản Việt Nam là manh mún, không có thương hiệu và chất lượng không đồng nhất. Câu chuyện về hạt gạo vừa qua đã cho thấy lỗ hổng trong chiến lược xây dựng thương hiệu và tiếp thị thị trường, dù là quốc gia xuất khẩu gạo trong tốp đầu thế giới, nhưng gạo Việt Nam không có thương hiệu và đang tụt hậu so với các quốc gia tham gia thị trường xuất khẩu gạo sau Việt Nam như Campuchia, Myanmar. Lẽ đó, giá trị thương hiệu, sở hữu trí tuệ trong cạnh tranh hội nhập là vấn đề mà các DN Việt Nam phải tính toán ngay, cân nhắc để không bị thâu tóm trong cuộc "mua chung bán chung".

SONG NGUYÊN