Theo lộ trình, trong vòng 3 năm tới thuế nhập khẩu mặt hàng ô tô được hạ về 0%, về lý thuyết giá xe chắc chắn sẽ rẻ hơn bây giờ. Nhưng thực tế, thuế, phí… vẫn là công cụ hữu hiệu tác động đến giá xe để bảo hộ cho sản xuất trong nước hay lý do hệ thống hạ tầng giao thông chưa đáp ứng cần hạn chế ô tô. Vậy mua ô tô vào thời điểm này liệu có bị “hớ” hay không?

Anh Đăng Khoa nhà ở khu dân cư Hưng Phú, quận Cái Răng đang làm việc tại Công ty Bayer về ngành hàng thuốc thú y, thu nhập hằng tháng vài chục triệu đồng, vợ anh cũng có công việc làm thu nhập ổn định. Anh có ý định mua ô tô từ rất lâu để phục vụ nhu cầu đi lại, đưa đón con đi học. Với chiếc xe 5 chỗ hạng trung bình – đủ yên tâm đi đường dài hiện nay cũng trên 500 triệu đồng. Với lộ trình thuế nhập khẩu ô tô sẽ giảm dần anh dự định sẽ chờ đợi 2-3 năm nữa sẽ mua cho rẻ, nhưng giờ đây anh lại đổi ý sẽ mua ngay, bởi lý do những công cụ thuế, phí… do Nhà nước ban hành thì rất khó cơ hội giá xe giảm như kỳ vọng vào năm 2018.

Chiếc xe nhỏ nhắn này phù hợp để đi lại trong các ngõ ngách là ước mơ của nhiều người, nhưng có giá gần 33.000 USD (!)

Mốc năm 2018, khi thuế nhập khẩu xe hơi từ các nước ASEAN vào Việt Nam giảm về 0% theo cam kết - đang được người tiêu dùng chờ đợi như cơ hội lớn để mua xe với mức giá phải chăng hơn. Giả định các chi phí khác như thuế tiêu thụ đặc biệt (từ 45% đến 60%), giá trị gia tăng (10%)... được giữ nguyên, người tiêu dùng sẽ phải trả khoảng 22.000 USD cho một chiếc Toyota Yaris nhập Thái Lan năm 2018, thay vì khoảng 33.000 USD hiện nay. Đây sẽ là mức giá hấp dẫn đối với người tiêu dùng, nhưng theo phân tích dưới đây mọi chuyện có đơn giản như vậy?

Thực tế hiện nay, ngoài thuế nhập khẩu, giá xe còn phụ thuộc vào 3 loại thuế, phí khác, bao gồm: thuế tiêu thụ đặc biệt, giá trị gia tăng (VAT) và phí trước bạ, vốn không chịu chi phối bởi các hiệp định thương mại tự do hay cam kết WTO. Do đó, chỉ cần vì mục tiêu nào đó, như hạn chế phương tiện, tránh tắc đường, lo ngại nhập siêu... cơ quan quản lý có thể tác động đến giá xe nhập khẩu bằng 1 hoặc cả 3 công cụ này. Đầu tháng 4, Hiệp hội Cơ khí Việt Nam đã có văn bản gửi các Bộ Tài chính, Công Thương đề xuất thay đổi giá tính thuế khi ban hành Nghị định và Thông tư hướng dẫn Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt sửa đổi. Hiệp hội này cho rằng, chỉ có cách này mới đảm bảo công bằng giữa xe nhập khẩu nguyên chiếc với xe lắp ráp để hỗ trợ doanh nghiệp nội. Như vậy thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc có giảm cũng không phải là yếu tố chi phối mang tính quyết định đối với giá xe nhập khẩu.

Ngoài những công cụ quản lý nêu trên, việc có hay không một làn sóng xe giá rẻ từ ASEAN vào Việt Nam còn phụ thuộc vào một công cụ nữa là Thông tư số 20/2011/TT-BCT (ngày 12-5-2011) của Bộ Công thương quy định bổ sung thủ tục nhập khẩu ô tô chở người loại từ 9 chỗ ngồi trở xuống phải có giấy ủy quyền chính hãng. Như vậy, muốn đưa một chiếc Toyota mới vào Việt Nam, nhà nhập khẩu phải có giấy ủy quyền của Toyota toàn cầu. Tương tự với xe Honda, Mitsubishi, Mazda... cũng phải vậy. Nhưng cơ hội để có giấy phép đó là rất thấp khi các hãng xe đa quốc gia hầu như không cấp giấy phép cho các đối tác nhỏ lẻ - những người có thể làm ảnh hưởng tới hoạt động tới các công ty con của họ tại Việt Nam, trừ khi họ không còn sản xuất tại Việt Nam mà chuyển hoàn toàn sang nhập khẩu nguyên chiếc để bán lại cho người tiêu dùng.

Với những rào cản không chịu sự chi phối bởi các hiệp định thương mại tự do hay cam kết WTO, thì người tiêu dùng chỉ có thể mua được xe với giá hợp lý để “trưng” trong nhà xe thì được, còn muốn lăn bánh ra đường thì phải chi thêm một khoản tiền không nhỏ nữa. Chính vì vậy, quyết định mua xe ngay bây giờ của anh Khoa chắc cũng không phải “hớ”. Nhưng nghĩ kỹ mới thấy, một chiếc xe để phục vụ đi lại phải đầu tư hơn 500 triệu đồng (vẫn có xe trên dưới 350 triệu đồng) (chưa kể chi phí “nuôi” xe), tương đương một căn nhà trong hẻm nội ô TP Cần Thơ thời điểm này. Như thế thì quá đắt, chưa biết đến bao giờ người dân Việt mới sử dụng được phương tiện thông dụng phục vụ đi lại hàng ngày đúng với giá thực của nó!

Bài, ảnh: An Khánh