Đề án “Đấu tranh phòng chống tội phạm xâm hại trẻ em (XHTE) và tội phạm trong lứa tuổi vị thành niên (VTN)” giai đoạn 2006-2010 (gọi tắt là đề án 4) do Bộ Công an chủ trì, là một trong những đề án nhằm thực hiện tốt Nghị quyết 09/1998/NQ-CP của Chính phủ về việc tăng cường công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới và Chương trình quốc gia phòng chống tội phạm đến năm 2010 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Việc triển khai thực hiện đề án này nhằm mục đích đấu tranh ngăn chặn và làm giảm dần các loại tội phạm XHTE, đặc biệt là tội phạm giết trẻ em, hiếp dâm trẻ em…; tội phạm trong lứa tuổi học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên hoạt động thành các băng, ổ nhóm, trẻ em nghiện ma túy, mại dâm, trẻ em hư, lang thang, trẻ em gây án nghiêm trọng… Tuy nhiên, sau 4 năm thực hiện đề án 4 tại TP Cần Thơ, hiệu quả đạt chưa cao, còn vấp phải một số vướng mắc.

GIA ĐÌNH CÒN THỜ Ơ

Theo phân tích, đánh giá của Ban Chủ nhiệm đề án 4- TP Cần Thơ, tình hình tội phạm XHTE trên địa bàn TP Cần Thơ, trong 4 năm thực hiện đề án 4, xảy ra 82 vụ, trực tiếp xâm hại 82 trẻ em. Trong đó, tội phạm hiếp dâm trẻ em chiếm tới 59,76%, còn lại là các tội dâm ô trẻ em, giao cấu với trẻ em, giết trẻ em... Tình hình tội phạm XHTE trong thời gian qua trên địa bàn thành phố có chiều hướng giảm theo từng năm, đặc biệt năm 2008 giảm trên 62,52% so với năm 2007. Tuy nhiên, loại tội phạm này vẫn diễn biến phức tạp, đáng lưu ý là tình trạng xâm hại tình dục đối với trẻ em như hiếp dâm, dâm ô, giao cấu chiếm trên 93,9% số vụ xảy ra.

Nguyên nhân của tình trạng trên một phần là do tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường, kéo theo một bộ phận người dân chạy theo lối sống buông thả, lười lao động, thích ăn chơi, đua đòi, suy thoái nhân cách... dẫn đến hành vi phạm tội để thỏa mãn nhu cầu dục vọng. Như vụ Lê Minh Sơn bị TAND TP Cần Thơ xử 12 năm tù về tội hiếp dâm trẻ em vào ngày 25-5-2009 là một điển hình. Sơn từng là chiến sĩ xung kích hình sự, cũng ít nhiều biết các quy định của pháp luật, nhưng để thỏa mãn dục vọng thấp hèn, Sơn đã thực hiện hành vi đồi bại với em N.T.M.C. Sau khi bị phát hiện, Sơn còn có hành vi bỏ trốn lên TP Hồ Chí Minh và tiếp tục trượt dài bằng việc tham gia cướp giật và bị bắt.

Bên cạnh đó, một số gia đình trở nên khá giả, sắm sửa vòng vàng cho con đeo để “bằng bạn bằng bè”, nhưng việc làm này vô tình kích thích lòng tham của một số đối tượng, dẫn con mình trở thành nạn nhân của những vụ cướp của, giết người. Như vụ Huỳnh Thị Kim Thanh (ở quận Thốt Nốt) chỉ vì một sợi dây chuyền và đôi bông tai bằng vàng đã nhẫn tâm gây ra cái chết đau thương cho cháu Nguyễn Thị Quỳnh Như.

Tình hình tội phạm trong lứa tuổi vị thành niên trên địa bàn TP Cần Thơ vẫn đang diễn biến phức tạp, có chiều hướng gia tăng. Năm 2008 tăng 40,63% số vụ và tăng 41,56% số em vi phạm. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do một số gia đình thiếu quan tâm, chăm sóc con em mình, khoán trắng cho nhà trường giáo dục. Một số gia đình có sự rạn nứt về tình cảm, bỏ mặc không quan tâm đến con cái, cũng có trường hợp quá nuông chiều để con cái giao du với kẻ xấu, ăn chơi đua đòi, bị đầu độc bởi thói hư, tật xấu... Vụ Nguyễn Thị Kim Thúy (17 tuổi, ở phường An Lạc, quận Ninh Kiều) giết bà ngoại chỉ vì mâu thuẫn của người lớn là một điển hình. Mới đây nhất, công an đã bắt được Đinh Tuấn Minh (17 tuổi, ở phường An Khánh, quận Ninh Kiều) và buộc Huỳnh Thị Mộng Dung (sinh năm 1993, ở phường Xuân Khánh, quận Ninh Kiều, đồng bọn của Minh) phải ra đầu thú vì hành vi cướp giật 320 triệu đồng. Những thanh niên này do thích ăn chơi, lêu lổng, muốn có tiền tiêu xài nhưng không muốn lao động vất vả nên đã dấn thân vào con đường phạm tội.

Việc các em vi phạm pháp luật, ngoài nguyên nhân do bản thân các em không tự nhận biết được cái xấu, cái đẹp, thì nguyên nhân do gia đình và xã hội chưa quan tâm sâu sát, không có sự giáo dục uốn nắn ngay từ đầu càng làm cho các em lầm tưởng hành vi của mình là đúng... nên dẫn đến phạm tội. Trung tá Huỳnh Văn Hạnh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Để quản lý, giáo dục trẻ em làm trái pháp luật và có nguy cơ làm trái pháp luật, đòi hỏi phải có nhiều thành phần tham gia vào công tác này như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, gia đình, nhà trường... Nói chung, là cả xã hội phải chung tay quản lý các em về mọi mặt từ giáo dục pháp luật đến quản lý các em về học hành... Cha mẹ các em nghèo thì đoàn thể có trách nhiệm quan tâm, giúp vốn. Các em không có việc làm, không có điều kiện đến trường thì Đoàn Thanh niên, ngành giáo dục tìm cách giúp đỡ... không để các em rơi vào tình trạng thiếu vắng sự quan tâm dễ bị lôi kéo, sa đà vào những thói hư, tật xấu thì việc phạm tội của các em là không tránh khỏi”.

PHÁT HUY CÁC MÔ HÌNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRẺ EM TẠI CỘNG ĐỒNG

Quá trình thực hiện đề án 4, với vai trò chủ trì, Công an TP Cần Thơ đã thường xuyên, liên tục tổ chức điều tra cơ bản để nắm chắc thực trạng tình hình đối tượng. Phối hợp với công an các địa phương xây dựng mô hình quản lý giáo dục trẻ em tại cộng đồng. Lên danh sách, lập hồ sơ những đối tượng có điều kiện, khả năng xâm hại trẻ em, chủ yếu phạm tội giết người, hiếp dâm trẻ em, những đối tượng rủ rê, lôi kéo, cưỡng ép, mua chuộc các em vào con đường phạm tội. Qua đó, công an đã nắm được trên 1.300 đối tượng mại dâm, cờ bạc, ma túy... Ngoài việc làm trên, Ban chủ nhiệm đề án 4 còn phối hợp với các ngành chức năng phát động mạnh mẽ phong trào toàn dân bảo vệ an ninh tổ quốc. Vận động toàn dân tích cực tham gia phòng chống tội phạm nói chung và phòng chống tội phạm XHTE, tội phạm trong lứa tuổi VTN nói riêng. Kết quả bước đầu có trên 8.700 người lầm lỗi tại cộng đồng dân cư được cảm hóa, giáo dục, tiến bộ hòa nhập cộng đồng, trong đó có trên 2.500 thanh thiếu niên hư hỏng.

Để thực hiện đề án 4 có hiệu quả, các địa phương phải chú trọng xây dựng các mô hình quản lý, giáo dục trẻ em tại cộng đồng. Hiện tại, các địa phương đã xây dựng được 18 mô hình quản lý, giáo dục trẻ em tại cộng đồng. Theo ông Huỳnh Văn Trạng, Phó Trưởng Công an thị trấn Thới Lai: Chủ động phối hợp với Mặt trận tổ quốc, các ban ngành đoàn thể để tuyên truyền pháp luật trong các cuộc họp dân, lồng ghép tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt Câu lạc bộ phòng chống HIV, tổ chức các buổi hái hoa dân chủ tìm hiểu về Luật Hình sự, Luật Phòng chống ma túy... tạo được sự hứng khởi ở các em, thu hút các em tham gia và công tác tuyên truyền sẽ có hiệu quả, giúp các em hiểu và hạn chế vi phạm pháp luật. Ngoài ra, Tiểu Ban chủ nhiệm đề án 4 của thị trấn còn đến thăm hỏi, động viên các gia đình có con em có dấu hiệu vi phạm pháp luật, giúp đỡ gia đình các em này có vốn làm ăn, tạo công ăn việc làm có thu nhập ổn định, từ đó tự gia đình ý thức hơn trong việc quản lý, giáo dục con em mình.

Tại thị trấn Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh, “Câu lạc bộ Tuổi Thơ” với sự đóng góp của các ban, ngành đoàn thể, được sinh hoạt định kỳ hằng tháng, là sân chơi và là nơi tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho các em có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Trung tá Nguyễn Văn Điều, Trưởng Công an thị trấn Thạnh An, cho biết: “Từ những hoạt động thiết thực của “CLB Tuổi Thơ” mà những em này thấy được hành vi vi phạm, từ bỏ những sai trái trước đây, hòa nhập với cuộc sống cộng đồng. Đạt được kết quả này là nhờ từng ban, ngành, đoàn thể trên địa bàn thị trấn xem đây là công tác trọng tâm, góp phần ngăn ngừa tội phạm tại địa phương”...

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đề án 4, theo Trung tá Huỳnh Văn Hạnh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an TP Cần Thơ, vẫn còn vấp phải một số vướng mắc như: Nhiều địa phương đến nay không còn nắm giữ kế hoạch thực hiện đề án 4, trong khi đề án đã thực hiện được 4 năm. Đây là một sơ suất rất lớn của các địa phương. Chính vì điều này, một số địa phương không xây dựng được mô hình để thực hiện đề án 4, do đó cũng không nắm được đối tượng và không có hoạt động gì để triển khai thực hiện đề án. Một số địa phương quan tâm công tác đấu tranh phòng chống tội phạm chung, nhưng không xây dựng được mô hình chuyên sâu thực hiện đề án 4, việc thực hiện đề án cũng chưa đi vào nề nếp. Vấn đề giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, cho những đối tượng sau khi đi trường giáo dưỡng, trung tâm cai nghiện, cải tạo ở các trại giam về còn nhiều bất cập, làm cho nhiều em khi ra trường, trại, trung tâm cai nghiện không có công ăn việc làm, lại tiếp tục phạm tội.

Trung tá Nguyễn Văn Điều cho rằng trong công tác phối hợp cùng gia đình quản lý giáo dục trẻ em làm trái pháp luật, còn khó khăn do một số gia đình quá nuông chiều, thậm chí có gia đình ngay bản thân cha mẹ chưa thật sự gương mẫu nên rất khó giáo dục con em. Sự phối hợp của cán bộ ấp, tổ nhân dân tự quản và các ban, ngành đoàn thể trong thực hiện công tác này chưa được duy trì thường xuyên, đôi lúc còn xem đây là công tác của ngành công an. Trung tá Nguyễn Văn Điều kiến nghị các ngành chức năng cần mở thêm các lớp dạy nghề tại địa phương phù hợp với lứa tuổi các em, nhằm tạo điều kiện giúp đỡ các em có nghề nghiệp ổn định. Theo ông Huỳnh Văn Trạng, một trong những khó khăn trong thực hiện đề án 4 là vai trò gia đình chưa được phát huy đúng mức. Nhiều gia đình nghèo chỉ biết làm thuê mưu sinh, không có thời gian quản lý, giáo dục con cái. Nhiều gia đình còn bao che, sợ mất uy tín, bênh vực những việc làm sai trái của con em mình, từ đó làm cho công tác giáo dục gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, đại đa số các em có biểu hiện vi phạm pháp luật có trình độ học vấn thấp, không có công ăn việc làm, hay đua đòi, thích làm “anh chị”, ảnh hưởng của phim ảnh và các trò chơi điện tử, bạo lực, từ đó sinh ra nhiều tệ nạn xã hội...

Việc thực hiện đề án 4 không chỉ đơn thuần là cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm XHTE và tội phạm trong lứa tuổi VTN mà còn mang tính phòng ngừa xã hội sâu sắc. Vì đối tượng bảo vệ và phòng ngừa là trẻ em, những chủ nhân tương lai của đất nước. Do đó, công tác này đòi hỏi phải có sự chung tay góp sức tích cực của các cấp, các ngành, đoàn thể và toàn xã hội.

SƠN HÀ