Tại TP Cần Thơ, gần 7.000ha rừng phòng hộ ven biển là “lá chắn xanh” bảo vệ đất liền trước tác động ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu. Không những thế, dưới tán rừng, những nguồn lợi thủy sản được nuôi dưỡng, tái tạo và mở ra sinh kế cho người dân ven biển.

Từ “lá chắn xanh” đến nguồn lợi dưới tán rừng

Tại xã Trần Đề, TP Cần Thơ, khoảng 634ha rừng phòng hộ đang được quản lý, bảo vệ. Trong đó, khu vực rừng ven bãi bồi ấp Mỏ Ó là nơi trú ngụ và sinh trưởng của nhiều loài thủy sản theo mùa, như: sò huyết, cá ngát, cá bống sao… Đối với những hộ dân vốn sống dựa vào nghề khai thác ven bờ, nguồn lợi này là nguồn thu nhập quan trọng, duy trì cuộc sống gia đình.

Nuôi cua là mô hình tạo sinh kế từ rừng đang phát huy hiệu quả của gia đình ông Trần Chí Dũng, phường Vĩnh Châu.

Khi sinh kế gắn trực tiếp với rừng, người dân bắt đầu nhận ra, bảo vệ rừng chính là bảo vệ nguồn lợi mà mình đang khai thác. Do đó, việc khai thác đi đôi với bảo tồn, giúp người dân có thêm thu nhập bền vững.

Ông Trần Cò, xã Trần Đề, chia sẻ: “Rừng phát triển, các loài thủy sản ở đây cũng sẽ phát triển theo. Do đó, tôi góp sức bảo vệ cho rừng phát triển nhiều hơn, tốt hơn, đó cũng là cách mình đang bảo vệ sinh kế của mình”.

Gần 1.300ha rừng phòng hộ ở phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ, tập trung chủ yếu ở khu vực 4, có nhiều tiềm năng phát triển các mô hình nuôi cua, ốc len dưới tán rừng. Năm 2021, Dự án GIZ hỗ trợ 5 hộ nghèo (mỗi hộ 10 triệu đồng tiền con giống và 3 triệu đồng vật tư làm lưới rào) triển khai mô hình nuôi cua dưới tán rừng.

Ông Trần Chí Dũng, một trong những hộ được tiếp cận nguồn hỗ trợ sinh kế từ Dự án GIZ này đã thoát nghèo. “Tôi tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên dưới tán rừng để giảm chi phí chăm sóc. Khi cua đạt khoảng 200g có thể thu hoạch, tạo nguồn thu thường xuyên. Từ mô hình nuôi cua dưới tán rừng, gia đình tôi có thêm hướng sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên tại địa phương, gắn với yêu cầu bảo vệ rừng phòng hộ” - ông Dũng chia sẻ.

Đó cũng là lý do ngày càng có nhiều người dân trực tiếp mưu sinh dưới tán rừng tự nguyện tham gia các nhóm, tổ cộng đồng cùng chính quyền và lực lượng kiểm lâm tuần tra, bảo vệ rừng. Đến nay, toàn thành phố đã thành lập 26 cộng đồng dân cư nhận khoán bảo vệ rừng. 

Tiếp tục phát triển mô hình cộng đồng

Rừng phòng hộ ven biển luôn phải đối mặt với nhiều tác động từ gió mạnh, mưa bão, sóng biển và sạt lở. Vì vậy, việc phát huy vai trò của cộng đồng càng trở nên quan trọng, bởi để giữ được những cánh rừng ven biển không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách mà cần sự đồng hành của chính những người đang sống, sản xuất và tạo sinh kế từ rừng.

Các địa phương trồng rừng ngập mặn hướng đến mục tiêu bảo vệ hệ sinh thái ven biển.

Ông Nguyễn Thanh Quang, Đội phó Đội Kiểm lâm cơ động, Chi cục Phát triển nông thôn và Kiểm lâm TP Cần Thơ, cho biết: “Định hướng của Chi cục sẽ tiếp tục với các địa phương và Ban Quản lý các dự án tranh thủ các nguồn vốn, tạo điều kiện để triển khai thêm một số mô hình hiệu quả cho các tổ bảo vệ rừng để họ có thể vừa kết hợp nuôi trồng, vừa bảo vệ rừng đạt hiệu quả hơn”.

Định hướng này cho thấy hỗ trợ sinh kế dưới tán rừng không chỉ là giải pháp trước mắt giúp người dân tăng thu nhập, mà còn là một phương thức để củng cố lực lượng bảo vệ rừng từ cơ sở. Sinh kế và bảo tồn vì thế sẽ hỗ trợ lẫn nhau. Đây không chỉ là câu chuyện về một vài mô hình nuôi cua hay nguồn thủy sản dưới tán rừng, mà là cách biến giá trị sinh thái của rừng thành giá trị kinh tế phù hợp, để người dân trở thành một phần của quá trình bảo tồn.

Nhìn từ trên cao, những cánh rừng phòng hộ ven biển trải dài như một dải xanh ôm lấy vùng đất ven biển TP Cần Thơ. Gần 7.000ha rừng phòng hộ đang đảm nhận vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chắn gió, giảm tác động của sóng biển, hạn chế sạt lở và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái trước những diễn biến ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu. Nhưng giá trị của rừng không chỉ nằm ở khả năng bảo vệ đất liền, bởi phía sau màu xanh ấy còn là cả một hệ sinh thái cung cấp nguồn lợi tự nhiên và tạo sinh kế cho cộng đồng dân cư ven biển.

Bài, ảnh: SONG LÊ