Sau sáp nhập đơn vị hành chính, cấp xã đứng trước một cuộc “tái cấu trúc” chưa từng có về địa bàn, tổ chức, con người và phương thức vận hành. Những kết quả bước đầu cho thấy bộ máy mới đang từng bước ổn định, công việc không bị gián đoạn, người dân tiếp tục được phục vụ. Nhưng phía sau sự thông suốt ấy là những áp lực không nhỏ: địa bàn rộng hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, trong khi nguồn nhân lực và điều kiện bảo đảm hoạt động còn hạn chế. Từ thực tế ở cơ sở, một yêu cầu đang đặt ra ngày càng rõ: muốn bộ máy cấp xã hoạt động hiệu quả, không thể chỉ tinh gọn về tổ chức mà phải đầu tư tương xứng về con người, cơ sở vật chất và đổi mới phương thức giao việc từ cấp trên.

Từ những địa bàn, con người và cách làm vốn có nhiều khác biệt, sau sắp xếp đơn vị hành chính, một bộ máy mới đã được hình thành và từng bước vận hành theo một nhịp thống nhất. Phía sau sự thay đổi về địa giới, trụ sở hay tên gọi là cuộc “lắp ghép” không đơn giản về tổ chức, cán bộ, phương thức phối hợp và tư duy quản trị. Ở đó, mỗi cán bộ phải học cách vượt qua tâm lý “cũ - mới”, đặt lợi ích chung lên trên, cùng nhau tìm tiếng nói chung để biến những mảnh ghép riêng lẻ thành một bộ máy thống nhất, gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Ông Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội (hàng đầu, thứ hai từ phải qua), cùng lãnh đạo TP Cần Thơ kiểm tra việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tại một số xã, phường trên địa bàn thành phố ngày 30-6-2025.

Không có khoảng trống trong công việc

Ngày đầu tiên bộ máy xã mới chính thức đi vào hoạt động cũng là ngày một “bài toán lớn” bắt đầu được giải. Những con người trước đây làm việc ở những địa bàn, cơ quan khác nhau nay cùng đứng trong một bộ máy. Những hồ sơ, tài liệu, tài sản, dữ liệu được chuyển giao. Những cách làm từng tồn tại ở các đơn vị cũ phải từng bước được thống nhất. Nhưng có một điều không thể chuyển tiếp, cũng không thể chờ đợi: công việc của người dân. Đó là “phép thử” đối với bộ máy mới: sau khi thay đổi tổ chức, chính quyền có giữ được sự liên tục trong phục vụ người dân hay không?

Tại xã Hòa An, TP Cần Thơ, địa phương được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Kinh Cùng và xã Hòa An cũ, việc sắp xếp các đơn vị, tổ chức ở cơ sở đã kéo theo một khối lượng công việc lớn. Một trong những thách thức lớn nhất là làm sao để bộ máy mới nhưng không tạo ra cảm giác xa lạ đối với người dân. Bởi chính quyền cơ sở chỉ thực sự “mới” về tổ chức, còn với người dân, điều họ quan tâm rất giản dị: đến đâu để giải quyết công việc, ai hướng dẫn, hồ sơ được giải quyết thế nào và quyền lợi của mình có được bảo đảm hay không.

Theo ông Lý Hùng Em, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hòa An, khó khăn lớn nhất trong những ngày đầu không chỉ là việc sắp xếp lại tổ chức, con người, mà là làm sao để một bộ máy vừa được hình thành có thể nhanh chóng tạo được sự thống nhất trong nhận thức và hành động. Mỗi địa bàn trước đây có cách làm, thói quen công tác và điều kiện thực tiễn khác nhau; khi về một đơn vị mới, nếu không kịp thời thống nhất phương pháp làm việc thì rất dễ phát sinh tâm lý chờ đợi, trông chờ hoặc cục bộ địa bàn. Vì vậy, Đảng ủy xã xác định phải ổn định tư tưởng cán bộ trước, đồng thời nhanh chóng xác định rõ việc gì cần làm ngay, việc gì làm theo lộ trình; không để quá trình sắp xếp tổ chức trở thành lý do làm chậm tiến độ công việc. “Sáp nhập có thể làm thay đổi địa giới, tổ chức và vị trí công tác, nhưng điều quyết định sự thành công của một bộ máy mới lại là khả năng tạo dựng sự thống nhất. Khi mỗi cán bộ không còn nghĩ mình thuộc về địa bàn cũ hay đơn vị cũ, mà cùng xác định mình đang làm việc cho một địa phương mới, cùng chịu trách nhiệm trước nhân dân, thì lúc đó những mảnh ghép mới thực sự trở thành một chỉnh thể”, ông Lý Hùng Em chia sẻ.

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Đảng ủy, anh Nguyễn Vũ Trường, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hòa An, nhanh chóng bắt nhịp với yêu cầu công việc trong môi trường mới. Từ những công việc cụ thể được giao, anh chủ động rà soát, nắm lại quy trình, phối hợp với đồng nghiệp và các bộ phận liên quan, bảo đảm công việc được tiếp nối thông suốt. Anh Trường kể những ngày cuối trước thời điểm sáp nhập, giữa bộn bề công việc chuẩn bị cho một bộ máy mới, anh tiếp nhận hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp hưu trí xã hội của ông Nguyễn Văn Bằng, ở ấp 2, xã Hòa An. Hồ sơ chưa kịp hoàn tất thì thời điểm sáp nhập đã cận kề. Bộ máy thay đổi, công việc chuyển tiếp, nhưng hồ sơ của ông Bằng không bị bỏ lại phía sau.

Sau sáp nhập, anh tiếp tục rà soát, hoàn thiện các thủ tục cần thiết để hồ sơ được giải quyết theo quy định. Đến tháng 8-2025, ông Bằng bắt đầu nhận được khoản trợ cấp hưu trí xã hội dành cho người cao tuổi. Một hồ sơ được tiếp nối tưởng như rất đỗi bình thường, nhưng với người dân, đó là sự khác biệt giữa việc “sáp nhập bộ máy” và một chính quyền thực sự không để công việc của dân bị ngắt quãng. “Tôi nộp hồ sơ trong giai đoạn chuẩn bị sáp nhập xã, cứ nghĩ cán bộ còn phải lo nhiều việc nên hồ sơ sẽ giải quyết lâu. Không ngờ cán bộ, công chức xã mới vẫn tiếp tục theo dõi, không quên hồ sơ của người dân. Tôi rất phấn khởi vì sự trách nhiệm đó”, ông Bằng chia sẻ.

Tương tự, tại phường Vị Thanh, TP Cần Thơ, bộ máy nhanh chóng được kiện toàn, không để xảy ra khoảng trống trong công việc. Theo ông Trần Thanh Liêm, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy phường Vị Thanh, yêu cầu đặt ra ngay từ đầu là phải thống nhất trong lãnh đạo, thông suốt trong điều hành và rõ trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Bộ máy mới được kiểm chứng qua công việc hằng ngày, qua tiến độ giải quyết nhiệm vụ. Nhờ đó, từ khi sáp nhập đến nay, đáng mừng là 100% hồ sơ hành chính của người dân và doanh nghiệp trên địa bàn phường được tiếp nhận, giải quyết trước hạn hoặc đúng hạn, góp phần bảo đảm hoạt động hành chính thông suốt, không để công việc tồn đọng, chậm trễ.

Những con số biết “nói”

Từ những “mảnh ghép” khác nhau về địa bàn, tổ chức và con người, xã Hòa An đã nhanh chóng tạo dựng một nhịp vận hành thống nhất, bảo đảm công việc không bị gián đoạn, quyền lợi chính đáng của người dân không bị chậm trễ. Năm 2025, năm đầu tiên triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong điều kiện bộ máy vừa được tổ chức lại, xã Hòa An đã thực hiện đạt và vượt 17/17 chỉ tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và xây dựng hệ thống chính trị. Đảng bộ xã được Ban Thường vụ Thành ủy Cần Thơ tặng Bằng khen hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ năm 2025.

Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, toàn xã có 100% cử tri đi bầu; bầu đủ 3 đại biểu Quốc hội, 3 đại biểu HĐND thành phố và 22 đại biểu HĐND xã theo cơ cấu, số lượng được phân bổ. Theo thông báo của Ủy ban Bầu cử TP Cần Thơ, xã Hòa An đạt 103 điểm, xếp thứ 4 trong 103 xã, phường; 3 tập thể và 7 cá nhân của xã được Chủ tịch UBND thành phố tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong công tác bầu cử.

Và thước đo cuối cùng của sự chuyển động ấy chính là công việc của người dân được giải quyết thông suốt, quyền lợi được bảo đảm, niềm tin đối với chính quyền từng bước được củng cố. Như nhiều người dân khác, ông Nguyễn Văn An ở ấp Hòa Sơn, xã Hòa An, không tránh khỏi những băn khoăn khi chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy được triển khai. “Chủ trương tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế là cần thiết. Nhưng lúc đầu tôi cũng lo, vì sáp nhập rồi không biết giấy tờ có phải làm lại hết không, địa bàn rộng như vậy chính quyền quản lý có xuể không”, ông An chia sẻ.

Một năm sau những băn khoăn ấy, câu trả lời đến với ông An không phải bằng những cuộc họp hay những báo cáo, mà từ chính những việc ông trực tiếp trải qua.

Cách đây không lâu, trong lần đến Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hòa An để đăng ký khai sinh cho cháu nội, ông An bất ngờ bởi mọi việc diễn ra nhanh chóng. Không gian làm việc khang trang, quy trình tiếp nhận được hướng dẫn rõ ràng; hồ sơ của gia đình ông được cán bộ tiếp nhận, xử lý trong khoảng 15 phút. Không dừng ở việc giải quyết hồ sơ tại chỗ, cán bộ còn hướng dẫn ông cách thực hiện thủ tục trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, để những lần sau có thể thực hiện ngay tại nhà.

Những trải nghiệm của ông An không chỉ diễn ra ở bộ phận hành chính công. Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, ông chú ý đến một thay đổi khác: cầu Kinh Cùng - cây cầu được xem như “cửa ngõ” của khu vực chợ Kinh Cùng (xã Hòa An) - được lắp đặt hệ thống chiếu sáng, rực sáng khi đêm xuống. “Trước đây đi qua cầu ban đêm khá tối. Nay cầu được chiếu sáng, nhìn vừa đẹp, vừa thuận tiện cho người dân đi lại. Đây là việc làm thiết thực. Từ chỗ lo lắng, chúng tôi đã thấy nhiều việc được làm nhanh, làm thiết thực. Người dân chúng tôi có thêm niềm tin vào cách tổ chức, vận hành mới”, ông An bộc bạch.

Không chỉ ở xã Hòa An, các xã, phường trên địa bàn TP Cần Thơ đã nhanh chóng chuyển từ trạng thái “sắp xếp” sang trạng thái “vận hành”. Nhờ phát huy thế mạnh, khai thác tốt tiềm năng của từng địa phương đã góp phần giúp kinh tế TP Cần Thơ duy trì đà tăng trưởng tích cực trong 9 tháng đầu năm 2026, với nhiều lĩnh vực ghi nhận mức tăng trưởng 2 con số. Công nghiệp tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 9 tháng ước tăng 11% so với cùng kỳ; kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và doanh thu ngoại tệ đạt 4.592,5 triệu USD, tăng 11,7%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng đạt khoảng 198.018 tỉ đồng, tăng 21,1%; du lịch tiếp tục khởi sắc, đón khoảng 11,71 triệu lượt khách, tăng 25%, doanh thu đạt khoảng 10.280 tỉ đồng, tăng 28%. Những kết quả này góp phần đưa thu ngân sách nhà nước 9 tháng ước đạt 21.681 tỉ đồng, bằng 80,66% dự toán.

Tại buổi làm việc với các xã, phường về sơ kết công tác 9 tháng năm 2026, lãnh đạo TP Cần Thơ ghi nhận, đánh giá cao sự nỗ lực của các địa phương khi phần lớn nhiệm vụ đề ra đều đạt và vượt kế hoạch. Trong đó, công tác thu ngân sách và phát triển doanh nghiệp là những điểm sáng nổi bật, cho thấy bước đầu hiệu quả của việc phát huy vai trò, thế mạnh và dư địa phát triển của từng xã, phường trong mô hình tổ chức mới.

Có thể nhìn từ một chỉ dấu ở tầm rộng hơn. Quý III-2026, kinh tế cả nước tăng trưởng 9,95% so với cùng kỳ, mức cao nhất từ đầu năm, đưa tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Kết quả ấn tượng này đương nhiên không thể quy giản thành kết quả của riêng việc sắp xếp tổ chức chính quyền địa phương, bởi tăng trưởng kinh tế là tổng hòa của nhiều động lực, từ sản xuất, đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu đến hoạt động của doanh nghiệp. Nhưng ở một góc độ khác, chúng cho thấy một điều đáng chú ý: trong thời điểm bộ máy hành chính được tổ chức lại trên quy mô lớn, nhịp vận hành của nền kinh tế và đời sống xã hội vẫn được duy trì, thậm chí nhiều lĩnh vực tiếp tục tăng trưởng tích cực.

Phía sau những con số ở tầm quốc gia ấy là hàng ngàn, hàng vạn công việc được giải quyết mỗi ngày ở cơ sở. Mỗi việc được giải quyết thông suốt là một mắt xích giữ cho hoạt động kinh tế - xã hội không bị ngắt quãng, bộ máy mới đang từng bước chứng minh năng lực thích ứng bằng chính hiệu quả thực tiễn.

Bài, ảnh: TRƯỜNG SƠN

Bài 2: Bộ máy, biên chế tinh gọn nhưng công việc chưa “tinh gọn” - cấp xã đang chịu áp lực lớn