Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp do Bộ Chính trị tổ chức vào đầu tháng 7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu con số rất đáng suy ngẫm: theo đánh giá chỉ có 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Con số này cho thấy một khoảng trống đáng lưu ý về năng lực đội ngũ và đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và phát triển cán bộ. Tinh gọn bộ máy sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu chất lượng nguồn nhân lực không được đầu tư tương xứng.

Thực tế trên đặt ra cho cấp có thẩm quyền một “bài toán” không thể chậm trễ: làm thế nào để nhanh chóng nâng cao trình độ, năng lực và kỹ năng thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao sau sáp nhập.

Khoảng trống năng lực trong bộ máy cấp xã mới

Từ thực tiễn vận hành bộ máy ở cơ sở, ông Trương Cảnh Tuyên, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, từng thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý đáng suy ngẫm: cán bộ cấp xã có thể “thừa về số lượng, nhưng thiếu về chất lượng”. Đằng sau sự “thừa” về con số là khoảng trống về năng lực, trình độ và khả năng đáp ứng yêu cầu công việc trong bối cảnh cấp xã đang được giao nhiều nhiệm vụ, quyền hạn hơn sau sắp xếp.

Từ thực tiễn địa phương, một lãnh đạo cấp xã nhìn nhận có tình trạng thừa số lượng cán bộ, công chức, nhưng thiếu người làm được việc. Có vị trí vẫn đủ người theo biên chế, nhưng khi phân công những nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn sâu, khả năng tổng hợp, xử lý công việc nhanh hoặc ứng dụng công nghệ thì lại không dễ tìm được người đáp ứng ngay. “Nếu chỉ nhìn vào số lượng biên chế để nói là đủ người thì chưa phản ánh hết thực tế. Cái cần quan tâm là cán bộ có đủ năng lực để gánh công việc được giao hay không”, vị lãnh đạo này chia sẻ.

Đáng nói, sau sáp nhập, nhiều cán bộ được giao thêm lĩnh vực, nhiệm vụ hoặc địa bàn mới nhưng chưa có đủ thời gian để được đào tạo, bồi dưỡng một cách bài bản. Không ít người phải vừa làm, vừa học, vừa tự tìm hiểu để thích nghi với yêu cầu mới. Với những vị trí đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, cách “học trong khi làm” có thể giúp cán bộ từng bước thích ứng, nhưng cũng đặt ra áp lực không nhỏ và khó tránh khỏi những khoảng trống về chuyên môn trong giai đoạn đầu.

Vì vậy, câu chuyện nâng chất đội ngũ cán bộ cấp xã không thể chỉ dừng ở việc bố trí đủ số lượng theo vị trí việc làm. Điều cần thiết hơn là phải xác định được ai thực sự đáp ứng yêu cầu, ai còn thiếu năng lực ở đâu và cần được bổ sung bằng cách nào. Khi chính quyền cơ sở được trao thêm nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm, chất lượng của từng cán bộ sẽ ngày càng tác động trực tiếp đến chất lượng vận hành của cả bộ máy.

Cần nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới.

Đầu tư đúng vào cán bộ để cấp xã đủ sức gánh việc

Từ thực tế nêu trên, việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực, trình độ cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đang trở thành yêu cầu cấp thiết, nhằm giúp đội ngũ này nhanh chóng thích ứng với yêu cầu mới.

Với những cán bộ trực tiếp làm chuyên môn, nhu cầu được đào tạo, bồi dưỡng càng trở nên rõ nét. Anh Huỳnh Phước Hiệp, chuyên viên Văn phòng Đảng ủy xã Hòa An, TP Cần Thơ, chia sẻ sau sắp xếp, phạm vi công việc rộng hơn, nhiều nội dung phải nghiên cứu sâu hơn, trong khi các quy định, quy trình và yêu cầu về ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu cũng liên tục thay đổi. “Cán bộ rất cần được đào tạo, bồi dưỡng đúng với công việc mình đang làm. Nếu chỉ tự đọc văn bản, tự tìm hiểu trong lúc xử lý công việc thì có thể đáp ứng trước mắt, nhưng để làm tốt và làm chuyên sâu thì cần có những lớp bồi dưỡng sát với vị trí việc làm, có tình huống thực tế để cán bộ được trao đổi, xử lý”, anh Hiệp nói.

Theo ông Võ Thành Chính, nguyên Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Hậu Giang (cũ), việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hiện nay không thể tiếp tục làm theo cách cũ, không thể chỉ nói “tăng cường đào tạo, bồi dưỡng” mà cần trả lời cụ thể: cán bộ nào cần được đào tạo, đang thiếu năng lực gì, học để làm tốt việc gì và sau đào tạo có làm việc hiệu quả hơn hay không? Đó mới là cách biến đầu tư cho con người thành năng lực thực chất của bộ máy.

Ông Võ Thành Chính cho rằng trước hết, cần rà soát năng lực theo từng vị trí việc làm, thay vì đánh giá cán bộ theo một mặt bằng chung. Cùng là cán bộ cấp xã nhưng yêu cầu đối với người làm văn phòng, kinh tế, đất đai, tài chính, văn hóa - xã hội hay người trực tiếp tham mưu lãnh đạo là khác nhau. Có người mạnh về chuyên môn nhưng yếu kỹ năng tổng hợp; có người nhiều kinh nghiệm thực tiễn nhưng hạn chế về công nghệ, dữ liệu; cũng có người trẻ, nhanh nhạy với công nghệ nhưng còn thiếu kinh nghiệm xử lý những tình huống phức tạp. Vì vậy, phải xác định đúng từng “khoảng trống năng lực” để có cách bồi dưỡng phù hợp.

Từ đó, công tác đào tạo cũng cần chuyển từ “đào tạo những gì có” sang “đào tạo những gì cơ sở đang thiếu”. Cán bộ làm kinh tế cần được cập nhật sâu về cơ chế, chính sách kinh tế, đầu tư, đất đai; cán bộ văn phòng cần nâng kỹ năng tham mưu, tổng hợp, xử lý văn bản và dữ liệu; cán bộ lãnh đạo cần được trang bị thêm năng lực quản trị, điều phối, tổ chức thực hiện và xử lý những vấn đề phát sinh. Khi nội dung đào tạo gắn trực tiếp với công việc hằng ngày, kiến thức mới có cơ hội chuyển hóa thành năng lực giải quyết công việc.

Quan trọng hơn, đào tạo phải đi cùng đánh giá và sử dụng cán bộ. Sau một chương trình bồi dưỡng, cần nhìn vào kết quả công việc: tốc độ xử lý có được cải thiện, chất lượng tham mưu có nâng lên, khả năng giải quyết hồ sơ và phối hợp công việc có tốt hơn hay không. Người có năng lực cần được bố trí vào vị trí phù hợp, giao việc tương xứng để phát huy sở trường; người còn hạn chế phải được xác định rõ điểm yếu và có kế hoạch bồi dưỡng, hỗ trợ cụ thể. Đào tạo nếu không gắn với sử dụng và đánh giá thì rất dễ rơi vào vòng lặp “học xong để đó”.

Theo Võ Thành Chính, năng lực số cũng phải được xem là một phần năng lực công vụ mới của cán bộ cấp xã. Trong môi trường làm việc ngày càng dựa trên dữ liệu và nền tảng số, biết sử dụng một phần mềm mới chỉ là yêu cầu ban đầu. Cán bộ cần tiến tới khả năng khai thác dữ liệu phục vụ tham mưu, sử dụng hiệu quả các hệ thống dùng chung, ứng dụng AI phù hợp để hỗ trợ những công việc lặp lại, tổng hợp thông tin và nâng cao năng suất.

Có thể thấy, điều cấp xã cần không chỉ là đủ người để làm việc, mà là đủ người có năng lực để gánh việc. Do đó, đầu tư cho cán bộ phải được xem là một khoản đầu tư cho chính sức mạnh của bộ máy. Vấn đề này cũng được lãnh đạo TP Cần Thơ đặc biệt lưu ý.

Theo ông Đỗ Thanh Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, thời gian tới cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện tổ chức bộ máy cấp xã, đồng thời hoàn thiện thể chế, chức năng, nhiệm vụ, cơ chế vận hành, gắn với rà soát, hoàn thiện việc phân cấp, phân quyền đi đôi với xác định rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính. Mục tiêu là bảo đảm bộ máy được tổ chức đồng bộ, vận hành ổn định, thông suốt, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Đặc biệt, Bí thư Thành ủy yêu cầu đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, uy tín, trình độ, năng lực và kỹ năng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Cùng với đó, tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng mạnh mẽ, hiệu quả công nghệ thông tin trong thực hiện nhiệm vụ, giải quyết công việc và phục vụ người dân, doanh nghiệp; nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công, hiệu quả quản trị địa phương, hướng đến xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, phục vụ.

Những yêu cầu trên của ông Đỗ Thanh Bình cho thấy, nâng chất chính quyền cơ sở không chỉ là câu chuyện hoàn thiện mô hình tổ chức, mà quan trọng hơn là làm cho bộ máy vận hành tốt hơn và đội ngũ đủ sức gánh vác nhiệm vụ mới. Trong đó, đầu tư cho năng lực cán bộ, cùng với ứng dụng hiệu quả công nghệ, phải được xem là những giải pháp then chốt để biến một bộ máy tinh gọn về tổ chức thành một bộ máy mạnh về năng lực thực thi.

***

Sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn tổ chức bộ máy mới chỉ là bước khởi đầu của một quá trình thay đổi lớn hơn. Tinh gọn không phải là đích đến - đích đến phải là một chính quyền cơ sở mạnh hơn sau sắp xếp - mạnh về tổ chức, đủ về nguồn lực, giỏi về con người, thông minh trong vận hành và gần dân trong từng quyết định. Muốn vậy, sau “cuộc đại sắp xếp”, không thể chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện một bộ máy mới, mà phải tiếp tục kiến tạo năng lực mới cho bộ máy ấy: trao quyền đi cùng trách nhiệm, đầu tư công nghệ đi cùng đổi mới phương thức làm việc, chính sách đi cùng yêu cầu nhiệm vụ và đào tạo đi cùng từng vị trí việc làm.

Đó cũng chính là phép thử của chặng đường tiếp theo: sau khi bộ máy đã “gọn” hơn, liệu chúng ta có thể làm cho nó mạnh hơn, nhanh hơn và gần dân hơn hay không? Câu trả lời sẽ không nằm trên những sơ đồ tổ chức, mà sẽ được đo bằng từng công việc được giải quyết, từng vấn đề được tháo gỡ và bằng niềm tin của người dân đối với chính quyền ngay từ cơ sở.

Bài, ảnh: TRƯỜNG SƠN