Sự tăng trưởng kinh tế và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế cũng như sự phát triển thịnh vượng của xã hội phụ thuộc rất nhiều vào hiệu suất của công nghệ. Điều này cho thấy đổi mới công nghệ là cần thiết và là yếu tố sống – còn để phát triển bền vững, nhưng đổi mới công nghệ không có nghĩa là loại bỏ và phải thay thế bằng công nghệ cao.

Yếu tố cần thiết tạo nên hiệu quả

Ông Trần Hậu Ngọc, Viện trưởng Viện Đánh giá khoa học và Định giá công nghệ cho rằng: Những công nghệ tiên tiến với những kỹ năng quản lý công nghệ là những yếu tố cần thiết tạo nên hiệu quả và hiện đại hóa quá trình sản xuất và dịch vụ, đặc biệt là làm tăng chất lượng sản phẩm, thu nhập cho vùng.

Việc đổi mới và sử dụng công nghệ phải tạo ra lợi thế cạnh tranh, bởi sự hình thành của cộng đồng kinh tế ASEAN trong năm 2015 sẽ tạo ra nguy cơ nhãn tiền về mức độ cạnh tranh cao cho các doanh nghiệp, cũng như các tổ chức nghiên cứu tạo ra công nghệ và mức cạnh tranh sẽ “nóng” hơn, khi Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, New Zealand. Sự cạnh tranh của các doanh nghiệp phụ thuộc vào khả năng tìm kiếm và áp dụng thành công những công nghệ tiên tiến, công nghệ mới, có giá trị và phù hợp với yêu cầu thực tiễn sản xuất-ông Trần Hậu Ngọc khẳng định.

Dây chuyền sản xuất bao bì của Công ty TNHH sản xuất Thương mại Tân Hưng. Ảnh: MINH HUYỀN

Chia sẻ kinh nghiệm đổi mới công nghệ của Cộng hòa liên bang Đức, ông Michael Braun, chuyên gia công nghệ nêu thực tế tại các quốc gia trong đó có Cộng hòa liên bang Đức. Khi đổi mới công nghệ, các doanh nghiệp nhận thức được giá trị của công nghệ và đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Đổi mới công nghệ tạo nên ưu thế cạnh tranh thông qua việc tăng hiệu suất trong sản xuất, điển hình như ngành công nghệ thép, việc tiêu thụ năng lượng là phần chi phí quan trọng nhất trong sản xuất thép, vì vậy các nhà sản xuất chỉ cần đổi mới công nghệ để tiết kiệm năng lượng là đã tăng được lợi nhuận, điều này cho thấy các nhà sản xuất thép chỉ cần đầu tư vào hoạt động R&D để phát triển công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Liên quan đến vấn đề đổi mới để phát triển, ông Hoàng Văn Phong, Chủ tịch Hội đồng chính sách khoa học và công nghệ quốc gia, Phái viên của Thủ tướng chính phủ về Khoa học và Công nghệ khẳng định tầm quan trọng và sự cần thiết của đổi mới. Nhưng đổi mới không chỉ là đổi mới các sản phẩm do phát triển công nghệ hay đổi mới công nghệ mà phải đổi mới cả dịch vụ, đổi mới thị trường, đổi mới thiết kế sản phẩm, đổi mới mô hình kinh doanh…

Để hỗ trợ cho R&D, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Văn Tùng cho biết: Cùng với hành lang pháp lý cho hoạt động khoa học và công nghệ nói chung, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tập trung xây dựng và hình thành cơ bản các công cụ chính sách hỗ trợ cho việc nghiên cứu và phát triển công nghệ, tại các tổ chức nghiên cứu trong mối quan hệ tương tác với doanh nghiệp sản xuất, ứng dụng công nghệ, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Bên cạnh những nỗ lực thúc đẩy hoạt động R&D, ứng dụng và đổi mới công nghệ trong các ngành, lĩnh vực, Bộ còn đầu tư nguồn lực để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động R&D, đồng thời đặt ra yêu cầu về đánh giá hoạt động quản lý, đánh giá công nghệ, góp phần hỗ trợ cho hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Không nhất thiết phải là công nghệ cao

Cũng từ thực tế đổi mới công nghệ của Cộng hòa liên bang Đức, ông Michael Braun, chuyên gia công nghệ khẳng định: Để Việt Nam phát triển hiệu quả trong tương lai, các doanh nghiệp Việt Nam phải thoát ra khỏi “bẫy” giá trị gia tăng thấp, điều này đòi hỏi phải cải tiến và đổi mới công nghệ, các công nghệ đổi mới ở các giai đoạn gia tăng giá trị khác nhau chứ không phải là đổi mới công nghệ cao. Bởi đổi mới công nghệ cao nhưng không có nhu cầu thực sự, các công nghệ không tạo ra giá trị hay thời điểm đầu tư không đáp ứng yêu cầu thực tiễn thì đổi mới công nghệ lại thành “lỗi” công nghệ.

Ông Michael Braun cũng nhấn mạnh: Đối với những ngành công nghệ cao như vũ trụ, trí tuệ nhân tạo, phần mềm, quang tử học, công nghệ nano, năng lượng tái tạo, rô-bốt… để đổi mới công nghệ cần phân loại doanh nghiệp theo cách tiếp cận ngành công nghiệp dựa trên cường độ công nghệ, theo phương thức sản xuất dựa trên sản phẩm cuối cùng thì việc đổi mới công nghệ mới đạt hiệu quả.

Công nghệ cao là điểm cốt yếu của khả năng cạnh tranh ở các quốc gia hàng đầu như Mỹ, Đức, Pháp… nhưng công nghệ cao luôn đòi hỏi phải có sự đầu tư lớn cho nghiên cứu và phát triển. Thực tế tại Việt Nam – nước có tới gần 80% dân số làm nông nghiệp thì việc đổi mới công nghệ là cần thiết, song không có nghĩa là loại bỏ và phải thay thế bằng công nghệ cao. Điển hình như đối với các lĩnh vực truyền thống là nông nghiệp cũng cần thay đổi dưới sự tác động của công nghệ hiện đại, nông nghiệp chủ yếu dựa vào các trang trại nhỏ và lao động chân tay nên nông nghiệp hiện đại “sử dụng máy móc” sẽ làm tăng hiệu quả, chất lượng, năng suất thông qua việc đầu tư máy móc và tự động hóa trong nông nghiệp.

Phát triển công nghệ trong ngành nông nghiệp ảnh hưởng đến sự thay đổi của ngành trồng trọt, những tiến bộ trong việc cơ giới hóa và gia tăng các sản phẩm đầu vào bằng hóa chất dẫn đến việc tăng quy mô, tăng trưởng về sản phẩm, năng suất, lợi nhuận… của ngành. Việt Nam trong quá trình phát triển, diện tích đất và số lượng người làm ngành nông nghiệp giảm thì tổng sản phẩm nông nghiệp, giá trị sản phẩm… vẫn tăng mạnh do việc nâng cấp, thay đổi, đổi mới công nghệ. Ông Michael Braun nói.

Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam nếu không đổi mới công nghệ, thì sẽ không theo kịp với tốc độ phát triển công nghệ, điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam sẽ mất tính cạnh tranh trong việc cạnh tranh toàn cầu.

HOÀNG LINH (TTXVN)