"Bây giờ, cô chú rất mãn nguyện vì các con đều thành đạt và có gia đình riêng. Lớn tuổi rồi, cô chỉ mong dồi dào sức khỏe để sống vui vầy cùng con cháu...". Đó là tâm sự của cô Phạm Thị Kim Lan, một trong những gia đình hiếu học tiêu biểu của quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ.

Khi chúng tôi đến, gia đình cô Phạm Thị Kim Lan (đường Lý Tự Trọng, quận Ninh Kiều) đang chuẩn bị bữa cơm chiều ấm cúng, rộn rã tiếng cười nói ba thế hệ. Chòm xóm luôn khen ngợi và học cách bảo ban con cái theo nếp nhà cô Kim Lan. Xóm giềng ví nhà cô Kim Lan là "gia đình quốc tế thu nhỏ", bởi 3 trong 4 người con của cô tốt nghiệp sau đại học ở nhiều nước trên thế giới. Trong đó, con gái lớn là Văn Phạm Đan Tú, tốt nghiệp đại học, công tác ngành bảo hiểm; con trai thứ 2 là Văn Phạm Đăng Trí, Phó Giáo sư, lấy bằng Tiến sĩ ở Anh, con gái thứ 3 là Văn Phạm Đan Thủy, lấy bằng Tiến sĩ tại Nhật, cả hai đang công tác tại Trường Đại học Cần Thơ; con gái út là Văn Phạm Đan Tuyến, lấy bằng Thạc sĩ ở Nhật, làm việc tại TP Hồ Chí Minh. Mọi người không những nể đức tính hiếu học mà hơn hết còn là sự hòa thuận, hiếu hạnh từ con đến dâu, rể; sự mẫu mực của ông bà, cha mẹ trong gia đình cô Kim Lan.

Để có cuộc sống đủ đầy như hiện nay, gia đình cô Kim Lan đã từng trải qua giai đoạn đầy khó khăn. Cô Kim Lan bộc bạch: "Hồi đó, vợ chồng tôi làm nhiều việc, từ dạy chữ, may đồ, làm kẹp tóc đến thợ nấu, thợ hớt tóc…, kiếm tiền lo các con ăn học. Mỗi đầu năm học, không đủ tiền mua sắm quần áo, tập sách cho con, vợ chồng tôi vay mượn thêm để các con có điều kiện đến trường. May mắn tụi nhỏ rất hiếu thảo, chăm học, đứa lớn ra trường xong thì phụ tiếp cha mẹ lo cho đứa kế tiếp. Cứ thế mà các con tôi lần lượt đỗ tú tài, đậu cử nhân rồi học cao học, nghiên cứu sinh…".

Những năm 1994 - 1995 là thời điểm đáng nhớ nhất của cô Lan, bởi khi đó cô con gái lớn (Văn Phạm Đan Tú) đang học lớp 12; còn 3 người con kế học THPT, THCS. Hoàn cảnh khó khăn, các con cô Lan đều không có điều kiện học thêm và tự học tại nhà. Thời gian rảnh, các con cô phụ mẹ cắt chỉ, vải và làm kẹp tóc. Chị Đan Tú kể: "Lúc đó, tôi đang học lớp 12 và thích làm đẹp. Tôi thấy một người bạn trong lớp có chiếc kẹp tóc rất đẹp nên về nói với mẹ. Mẹ tôi bảo mượn kẹp của bạn mang về và khéo léo tận dụng vải vụn, dây để tạo hình cây kẹp đẹp mắt. Thế là, mẹ con tôi lân la xuống chợ Cái Khế xem hình dáng, học lóm để chế tạo các loại kẹp khác nhau. Sau đó, cả nhà xúm xít cùng nhau làm kẹp bỏ mối sỉ cho bạn hàng, kiếm thêm khoản tiền lo cho gia đình. Tiếp lời chị Đan Tú, cô Kim Lan tâm tình: "Tội nghiệp Đan Tú, gia cảnh khó khăn nên sau khi tốt nghiệp đại học, Tú đi làm kiếm tiền phụ tiếp tôi lo các em. Ba người con tôi cũng rất hiếu học, nhất là Văn Phạm Đăng Trí. Khi Trí làm luận án cao học, phải đi thực tế dài ngày ở rừng U Minh, thời tiết khắc nghiệt, Trí bị bệnh, nằm trên giường bệnh nhưng Trí vẫn cố gắng viết luận án để hoàn thành đúng tiến độ. Trí còn viết thư xin học bổng nghiên cứu sinh ở Anh".

Không kém so với anh chị, ngay từ nhỏ, Văn Phạm Đan Thủy theo mẹ phụ nấu ăn ở các trường phổ thông, đại học trong thành phố. Thức khuya, dậy sớm vừa học, vừa làm tiếp mẹ nhưng Thủy lại xem đây là thử thách đầu đời và mang lại thành công sau này. Đan Thủy nói: "Nhờ theo mẹ mà tôi có cơ hội tiếp xúc với người nước ngoài, trui rèn thêm vốn từ, giao tiếp ngoại ngữ, nền tảng để "săn" được học bổng học sau đại học ở Nhật. 7 năm học tập tại Nhật, dù gặp không ít khó khăn về môi trường văn hóa, ngôn ngữ… nhưng tôi đã vượt qua, hoàn thành luận án tiến sĩ và hiện phụ trách một hợp phần về đào tạo nguồn nhân lực trong Dự án nâng cấp Trường Đại học Cần Thơ thành trường đại học xuất sắc theo nguồn vốn ODA của Nhật".

Nói về sự vất vả của mẹ, các con cô Lan xúc động cho rằng, sự vất vả, nỗ lực của cha mẹ góp phần hun đúc tinh thần vượt khó, không ngừng vươn lên. Cha mẹ luôn dặn dò anh chị phải gắng học hành, mở mang tri thức, thoát cảnh nghèo khổ. Khi hỏi về "bí quyết" dạy con nên người, cô Lan cười nói: "Phương châm của gia đình là luôn sát cánh với con cái trong mọi hoàn cảnh. Cha mẹ học cùng con, chơi với con, theo dõi từng thời điểm thay đổi tâm sinh lý; qua đó dạy các con có cái nhìn tích cực về cuộc sống, năng nổ lao động, phấn đấu trở thành người có ích cho xã hội".

Câu chuyện hiếu học và gìn giữ nếp nhà như gia đình cô Kim Lan không phải hiếm ở miền Tây mà lan tỏa trong những năm gần đây. Ông Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch Hội Khuyến học TP Cần Thơ, trải lòng: "Những năm qua, nhận thức về việc học của đại bộ phận người dân, nhất là bà con miền Tây chuyển biến rõ nét qua hành động cụ thể, thiết thực. Dù nghèo khó họ vẫn quyết tâm cho con học đến nơi đến chốn; xuất hiện nhiều tấm gương hiếu học tiêu biểu đáng nể phục". Gia đình cô Kim Lan là một trong những gia đình hiếu học tiêu biểu vinh dự tham gia Đại hội thi đua và biểu dương phong trào xây dựng Gia đình hiếu học, Dòng họ hiếu học, Cộng đồng khuyến học toàn quốc lần thứ III năm 2013.

Bài, ảnh: B.Kiên