Năm qua, dù đối mặt với nhiều khó khăn nhưng ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) của nước ta vẫn duy trì đà tăng trưởng khá cao. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản (NLTS) đạt mức cao nhất từ trước đến nay, khẳng định vai trò trụ cột, giúp duy trì xuất siêu quốc gia và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, xanh, bền vững. Phát huy kết quả đạt được, ngành NN&MT tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu, tạo thuận lợi cho nông dân phát triển sản xuất, tiêu thụ nông sản.

Trên 70 tỉ USD - kỷ lục xuất khẩu mới

Ngành NN&MT thực hiện kế hoạch năm 2025 trong bối cảnh có nhiều khó khăn do ảnh hưởng của chiến tranh thương mại, chính sách thuế quan của Hoa Kỳ và nhiều nước có sự thay đổi. Tình hình thời tiết có nhiều diễn biến bất lợi do biến đổi khí hậu, thiên tai “bão chồng bão, lũ chồng lũ” đã tác động trực tiếp đến đời sống người dân và các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Song, với sự quan tâm lãnh đạo sâu sát, kịp thời của Đảng, Chính phủ và sự hỗ trợ tích cực của các bộ, ngành Trung ương, ngành NN&MT đã nỗ lực vượt khó, duy trì được đà tăng trưởng cao và đạt được các kết quả ấn tượng, toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Các chỉ tiêu chủ yếu đều đạt và vượt mức Chính phủ giao.

Tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành đạt mức khá cao, ước đạt 3,7-3,92%, cơ bản đạt mục tiêu đề ra. Nông nghiệp tiếp tục khẳng định vị trí quan trọng, là trụ đỡ của nền kinh tế, góp phần quan trọng ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đảm bảo cung ứng lương thực và các sản phẩm phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu NLTS đạt mức cao kỷ lục và có đóng góp lớn vào tổng mức xuất siêu của cả nước.

Theo Bộ NN&MT, kim ngạch xuất khẩu NLTS năm 2025 ước đạt 70,09 tỉ USD, tăng 12% so với năm trước và vượt mục tiêu của năm 2025 (65 tỉ USD). Trong đó, xuất khẩu các mặt hàng nông sản đạt 37,25 tỉ USD, tăng 13,7%; thủy sản đạt 11,32 tỉ USD, tăng 12,7%; lâm sản đạt 18,5 tỉ USD, tăng 6,6%... Xuất siêu 20,7 tỉ USD, tăng 16,8% so với cùng kỳ năm trước (thặng dư thương mại của cả nước khoảng 21,18 tỉ USD). Ngành tiếp tục duy trì 10 mặt hàng và nhóm hàng xuất khẩu đạt trên 1 tỉ USD, đặc biệt có 3 mặt hàng và nhóm hàng đạt trên 8 tỉ USD, gồm sản phẩm gỗ 11,6 tỉ USD, cà phê 8,6 tỉ USD, rau quả 8,6 tỉ USD. Châu Á là thị trường xuất khẩu NLTS lớn nhất, với thị phần 45,2%. Tiếp theo là châu Mỹ 22,8%, châu Âu 13,2%, châu Phi 2,7% và châu Đại Dương chiếm 1,4% thị phần.

Thu mua sầu riêng tại một vựa trái cây ở TP Cần Thơ.

Kiến tạo xung lực tăng trưởng mới

Năm 2026, các khó khăn và thách thức được dự báo tiếp tục gia tăng, nhất là khi tác động của biến đổi khí hậu và thị trường quốc tế gia tăng rào cản kỹ thuật và đòi hỏi cao về chất lượng sản phẩm. Tài nguyên đất, nước và rừng tiếp tục suy giảm và phát sinh các vấn đề ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học, hệ sinh thái tự nhiên bị chia cắt và tổn thương… ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh lương thực, sinh kế của người dân và mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững. Điều này đòi hỏi Bộ NN&MT cùng toàn ngành tiếp tục khắc phục khó khăn và có các giải pháp hiệu quả nhằm phát huy tốt các nguồn lực, tiềm năng, thế mạnh để gia tăng xuất khẩu và duy trì đà tăng trưởng cao.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, thời gian qua, Bộ NN&MT cùng các địa phương và chính quyền các cấp quan tâm tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho lĩnh vực rau quả phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, Bộ NN&MT đã chỉ đạo từng bước tái cơ cấu lại sản xuất từ nhỏ lẻ, phân tán sang tập trung, hiện đại, tạo ra nhiều chủng loại sản phẩm mới có chất lượng và phù hợp thị hiếu người tiêu dùng, cũng như tích cực đàm phán mở rộng thị trường cho các sản phẩm rau quả chủ lực. Kim ngạch xuất khẩu rau quả đã liên tục tăng mạnh trong các năm qua và dự báo năm 2026 có thể đạt 10 tỉ USD. Tuy vậy, ngành rau quả vẫn còn những hạn chế, điểm yếu cần khắc phục và thay đổi như chất lượng chưa ổn định, tỷ lệ đồng nhất không cao, hệ thống truy xuất nguồn gốc chưa hoàn chỉnh, mối liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ chưa bền vững…

Theo ông Trần Đức Thắng, Bộ trưởng Bộ NN&MT, năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, ngành NN&MT xác định mục tiêu tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, tăng cường quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội và hợp tác quốc tế. Các nhiệm vụ cụ thể cần tập trung là tiếp tục rà soát, sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đảm bảo hiệu lực, hiệu quả. Kịp thời phối hợp, xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bất cập và các vấn đề phát sinh, nhất là liên quan hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp. Tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách phục vụ tăng trưởng của ngành và thúc đẩy xuất khẩu NLTS. Triển khai đồng bộ các nghị quyết, chiến lược, chương trình, đề án và quy hoạch phát triển ngành, tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng cho phát triển nông nghiệp, nông thôn, khai thông nguồn lực nội tại và tạo động lực mới cho phát triển sản xuất. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho ngành, nâng cao năng lực thực thi công vụ, đồng thời quan tâm chăm lo, giải quyết kịp thời các chế độ, chính sách nâng cao đời sống cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động của ngành.

Thành công trong phát triển xuất khẩu của ngành NN&MT thời gian qua đến từ nhiều nguyên nhân, trong đó có việc chủ động xây dựng và triển khai các kế hoạch ứng phó với diễn biến thuế quan, xử lý các sự cố về an toàn thực phẩm, tháo gỡ rào cản kỹ thuật và thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Ngành cũng tập trung phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng thị trường và ứng dụng công nghệ, khoa học để nâng cao giá trị, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. 

Theo Bộ NN&MT, thời gian tới, ngành tiếp tục chủ động cập nhật thông tin, xử lý các vấn đề thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu NLTS, đặc biệt là thị trường Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Úc, Brazil… Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đàm phán để tháo gỡ rào cản kỹ thuật, rào cản thương mại và mở cửa thị trường xuất khẩu chính ngạch thêm nhiều nông sản vào thị trường truyền thống, thị trường có tổng kim ngạch xuất khẩu lớn (Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, châu Âu…) và mở các thị trường mới; đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu và tăng cường xuất khẩu chính ngạch.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG