Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, lũy kế đến hết tháng 9-2015, tổng diện tích đất công nghiệp đã cho thuê của các khu công nghiệp (KCN) trên cả nước đạt 27.000 ha. Tỷ lệ lấp đầy các KCN đạt 49%, riêng các KCN đã đi vào hoạt động, tỷ lệ lấp đầy đạt trên 67%, cao hơn 2% so với cuối năm 2014. Tỷ lệ lấp đầy của các KCN tăng không chỉ có ý nghĩa thúc đẩy phát triển lĩnh vực công nghiệp của các địa phương, mà còn tăng nguồn thu cho ngân sách, bổ sung nguồn vốn đầu tư cho các đơn vị đầu tư hạ tầng KCN.

Trong quá trình đầu tư vào KCN, các nhà đầu tư thứ cấp thường cân nhắc các yếu tố như chọn lựa đặt nhà máy ở nơi gần nguồn nguyên liệu, nguồn lao động dồi dào, thuận lợi về hạ tầng giao thông, gần thị trường tiêu thụ tiềm năng… Trong quá trình đầu tư mới và đi vào hoạt động, ngoài chi phí đầu tư nhà xưởng, lẽ đương nhiên, doanh nghiệp còn phải chuẩn bị chi phí trả tiền thuê đất cho đơn vị đầu tư hạ tầng. Song, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ khả năng trang trải 1 lần chi phí này. Hiện nay, trong một số KCN của các tỉnh, thành, việc các công ty hạ tầng chuyển hình thức thuê đất trả tiền hàng năm sang thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê vẫn chưa có lối ra. Bởi lẽ, phần lớn các công ty đầu tư hạ tầng đều thuê đất trả tiền hàng năm cho nhà nước, khi cho dự án thứ cấp thuê lại đất, đồng thời thu tiền thuê lại đất 1 lần thì các dự án thứ cấp đó vẫn không được cầm cố thế chấp.

Theo quy định tại Khoản 2, Điều 210 của Luật Đất đai (2013): "Trường hợp nhà đầu tư được Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm để đầu tư xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN, cụm công nghiệp khu chế xuất mà đã cho thuê lại đất có kết cấu hạ tầng theo hình thức trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành thì phải nộp tiền cho Nhà nước theo quy định của Chính phủ; người thuê lại đất có quyền và nghĩa vụ như được Nhà nước cho thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê sau khi chủ đầu tư đã nộp đủ tiền thuê đất vào ngân sách nhà nước". Tuy nhiên, việc nộp tiền của các công ty kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN vẫn còn nhiều khó khăn vướng mắc, kéo dài thời gian, nhất là giá tiền thuê đất phải nộp. Do đó, làm cho các doanh nghiệp thứ cấp thuê đất trong KCN không thực hiện được quyền lợi của mình theo quy định của Luật Đất đai, dù họ đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

Theo Ban quản lý các KCN, khu chế xuất, khu kinh tế, việc quản lý giá mà các chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng KCN cho doanh nghiệp thuê đất vẫn còn bất cập và chưa phù hợp. Chẳng hạn như có những chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng tự đưa ra khung giá cho thuê đất (cụ thể là các chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng tư nhân). Khi đó, Ban quản lý các KCN chỉ tiếp nhận đăng ký giá cho thuê đất và phí hạ tầng của chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng và không có quyền can thiệp. Do đó, một số địa phương cũng đề nghị bộ ngành có liên quan nghiên cứu giải quyết các vướng mắc, nhất là giá thuê đất nộp một lần cho các chủ đầu tư kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN nhằm tạo điều kiện cho các nhà đầu tư thứ cấp trong KCN sớm thực hiện được quyền lợi của mình theo quy định pháp luật.

Đối với TP Cần Thơ, giá cho thuê đất trong các KCN cũng là vấn đề băn khoăn khi thu hút nhà đầu tư thứ cấp. Về tiêu chí hình thành giá đất cho thuê thì chi phí giải phóng mặt bằng và tái định cư chiếm tỷ lệ cao. Nguyên nhân, khi có thông tin quy hoạch KCN, người dân thường triển khai xây dựng nhà trái phép, đối phó, tách hộ… gây ảnh hưởng lớn đến chi phí giải phóng mặt bằng, tái định cư làm tăng giá cho thuê lại đất. Tháng 10-2015, UBND TP Cần Thơ đã thành lập Tổ công tác khảo sát đánh giá giá cho thuê đất tại các KCN trên địa bàn, đề xuất các giải pháp điều chỉnh giá thuê sao cho phù hợp với nhu cầu của nhà đầu tư và đảm bảo vận dụng các chính sách ưu đãi của nhà nước theo đúng quy định. Đây được xem là động thái tích cực để thành phố đẩy mạnh mời gọi nhà đầu tư thứ cấp vào lấp đầy các KCN.

Để quản lý giá cho thuê đất tại các KCN, hài hòa lợi ích kinh tế giữa nhà đầu tư thứ cấp, đơn vị kinh doanh hạ tầng KCN, một số Ban quản lý các KCN đề xuất nên bổ sung giao cho Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với Ban Quản lý và Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh, thành kiểm tra tính khoa học và hợp lý của các chỉ tiêu cấu thành giá cho thuê lại đất. Ngoài ra, đề nghị địa phương có quy hoạch KCN nên có giải pháp quản lý về xây dựng, hạn chế đến mức thấp nhất xây dựng không phép để giảm chi phí giải phóng mặt bằng và tái định cư, bình ổn giá thành đất cho thuê.

Bài, ảnh: THANH ĐÌNH