Tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét, thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) với nhiều nội dung đổi mới như hoàn thiện cơ chế Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, nhất là ở cấp xã; ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI); tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù...

Đề xuất thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Một trong những nội dung được quan tâm trong dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) là quy định thành lập hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) ở cấp xã. Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP Hà Nội), cấp xã là nơi sát dân, gần dân nhất và là nơi diễn ra các hoạt động, ứng xử hằng ngày. Việc có một thiết chế điều phối đủ mạnh sẽ góp phần gắn pháp luật với đạo đức, truyền thống, văn hóa và phong tục tập quán tốt đẹp, từ đó hình thành ý thức tuân thủ pháp luật một cách tự giác.

Số liệu thống kê cho thấy, dù Luật năm 2012 chưa quy định bắt buộc thành lập Hội đồng ở cấp xã, nhưng đến ngày 31/7/2026 đã có 1.318/3.321 đơn vị cấp xã, đạt gần 40%, chủ động thành lập và duy trì mô hình này. Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, ở những địa phương đã vận hành hội đồng, cơ chế phối hợp liên ngành giúp huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị ở cơ sở; ngược lại, nơi không thành lập hội đồng, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật dễ bị khoán cho cán bộ tư pháp xã.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh việc thành lập hội đồng ở cấp xã không đồng nghĩa với việc thành lập thêm bộ máy chuyên trách hay làm phát sinh biên chế. Hội đồng hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, với Chủ tịch UBND cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng và các thành viên là những lực lượng trực tiếp bám sát địa bàn.

Tuyên truyền chống khai thác IUU cho ngư dân Hải Phòng. Ảnh: Hoàng Ngọc/TTXVN

Bày tỏ đồng tình, đại biểu Phạm Thị Minh Huệ (đoàn TP Cần Thơ) đề nghị dự thảo Luật quy định thống nhất, bắt buộc việc thành lập Hội đồng PBGDPL ở cấp xã. Theo đại biểu, công tác PBGDPL không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan mà là nhiệm vụ liên ngành, cần có sự phối hợp của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan có liên quan.

Trong khi đó, sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính, quy mô địa bàn dân cư và nhiệm vụ của chính quyền cấp xã đều tăng lên, yêu cầu PBGDPL ở cơ sở cũng ngày càng lớn. Vì vậy, đại biểu Phạm Thị Minh Huệ đề nghị tại khoản 4 Điều 7 thay quy định "có thể thành lập" bằng quy định "bắt buộc phải thành lập" Hội đồng PBGDPL ở cấp xã để bảo đảm thống nhất với Trung ương và cấp tỉnh.

Chuyển đổi số để pháp luật đến gần mọi người dân

Về ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) trong PBGDPL, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP Hồ Chí Minh) đề nghị chuyển từ "số hóa văn bản" sang cung cấp thông tin pháp luật.

Theo đại biểu, việc đưa văn bản lên mạng mới chỉ là số hóa tài liệu; chuyển đổi số phải giúp người dân tìm được đúng quy định liên quan đến vấn đề mình đang cần. Vì vậy, cần khuyến khích xây dựng các công cụ tra cứu, hỏi đáp và cung cấp thông tin pháp luật theo nhu cầu của tổ chức, cá nhân; khi đánh giá hiệu quả cần chú trọng khả năng người dân tìm được, hiểu và sử dụng được thông tin pháp luật.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng đề nghị khi ứng dụng AI phải có cơ chế kiểm chứng, giám sát, cảnh báo và đính chính thông tin; cơ quan, tổ chức sử dụng AI phải chịu trách nhiệm đối với thông tin pháp luật do hệ thống của mình cung cấp. Đồng thời, cần làm rõ phạm vi định danh tài khoản trên không gian mạng, tránh cách hiểu rằng mọi tổ chức, cá nhân khi chia sẻ thông tin pháp luật hợp pháp đều phải định danh, xác thực.

Đại biểu Cil Bri (đoàn Lâm Đồng) cho rằng thông tin pháp luật không chỉ cần nhanh và thuận tiện mà phải "chính xác, chính thống và có chủ thể chịu trách nhiệm". Đại biểu đề nghị thể chế hóa ngay trong dự thảo Luật các nguyên tắc kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI, trong đó dữ liệu pháp luật phải được cập nhật, chuẩn hóa, kiểm chứng và khai thác từ nguồn dữ liệu pháp luật chính thức.

Đại biểu đồng thời lưu ý chuyển đổi số không được tạo ra khoảng cách mới trong tiếp cận pháp luật. Đối với người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và những người hạn chế về thiết bị, kỹ năng số, cần kết hợp linh hoạt giữa phương thức số với các hình thức phổ biến pháp luật trực tiếp.

Phát huy thế mạnh của người có uy tín

Đối với công tác PBGDPL cho các nhóm đối tượng đặc thù, đại biểu Chamaléa Thị Thủy (đoàn Khánh Hòa) cho rằng vấn đề không chỉ là xác định đúng đối tượng mà quan trọng hơn là làm sao để pháp luật thực sự đến với họ bằng ngôn ngữ và phương thức dễ hiểu, dễ thực hiện nhất.

Đại biểu đề nghị khi Chính phủ quy định chi tiết cần thiết kế cơ chế PBGDPL phù hợp với văn hóa, ngôn ngữ, tập quán, tâm lý của từng nhóm đối tượng; đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo và người có uy tín trong cộng đồng.

Đại biểu Chamaléa Thị Thủy cũng lưu ý chuyển đổi số không thể trở thành rào cản mới đối với người dân ở vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi hạ tầng số và kỹ năng sử dụng công nghệ còn hạn chế. Theo đó, cần kết hợp hài hòa giữa công nghệ với các hình thức trực tiếp, gần dân, dễ hiểu, dễ áp dụng.

Phát biểu tiếp thu, giải trình tại phiên thảo luận ngày 9/8, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã, cơ quan soạn thảo ghi nhận sự đồng tình rất cao của các đại biểu đối với việc quy định bắt buộc thành lập Hội đồng ở cấp xã. Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, việc thành lập Hội đồng phải bảo đảm tinh gọn, không làm tăng bộ máy, không tăng biên chế; thành phần cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Về chuyển đổi số và ứng dụng AI, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu, trong đó có cơ chế kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI. Đối với quy định về định danh tài khoản trên không gian mạng, Bộ trưởng giải thích mục tiêu chủ yếu là quản lý đối tượng cung cấp thông tin, bảo đảm thông tin được cung cấp chính thức, chính xác, đồng thời hạn chế việc lợi dụng hoạt động này để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Đối với các nhóm đối tượng đặc thù, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo đã xác định các tiêu chí làm cơ sở xác định đối tượng đặc thù. Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục bám sát các tiêu chí này và quan điểm lấy người dân làm trung tâm, "không để ai bị bỏ lại phía sau", để rà soát phạm vi đối tượng theo hướng vừa bảo đảm bao quát, vừa chặt chẽ và khả thi.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng là đưa pháp luật đến gần người dân hơn, để người dân không chỉ được biết pháp luật mà còn hiểu đúng, biết cách sử dụng và thực hiện đúng pháp luật trong cuộc sống...

Thế Đoàn (Báo Tin tức và Dân tộc)