Tự chủ trường đại học (ĐH) là điều kiện cần thiết để thực hiện các phương thức quản trị ĐH tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, theo lãnh đạo các trường ĐH ở ĐBSCL, quá trình thực hiện tự chủ ĐH vẫn còn khó khăn, vướng mắc…

Nghị quyết số 77/NQ-CP của Chính phủ (Nghị quyết 77) về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục ĐH công lập giai đoạn 2014-2017, đã tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục ĐH đổi mới toàn diện về đào tạo và nghiên cứu khoa học; tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ĐH; đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nước. Với tính ưu việt này, Bộ GD&ĐT khuyến khích các trường tự chủ ĐH. Sau hơn 1 năm triển khai Nghị quyết số 77, đến nay, cả nước có 13 trường ĐH công lập tham gia thực hiện thí điểm. Tại ĐBSCL, một số trường ĐH chuẩn bị các điều kiện để triển khai thực hiện thí điểm tự chủ ĐH.

Tự chủ ĐH sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của các trường. Trong ảnh: Giờ học của thầy trò Khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng, Trường ĐH Cần Thơ.

Đơn cử như Trường ĐH Cần Thơ, ĐH lớn nhất vùng ĐBSCL, là trường ĐH trọng điểm của cả nước, với quy mô đào tạo hơn 60.000 sinh viên, học viên các bậc, hệ đào tạo; trong đó trên 32.200 sinh viên chính quy 96 chuyên ngành ĐH. Trường có hơn 2.000 cán bộ, viên chức và lao động (5 giáo sư, 110 phó giáo sư, 319 tiến sĩ). Có thể nói, xét về nguồn lực, Trường ĐH Cần Thơ đủ điều kiện thực hiện tự chủ ĐH. Và theo PGS.TS Hà Thanh Toàn, Hiệu trưởng Trường ĐH Cần Thơ, tự chủ ĐH sẽ giúp trường linh động thực hiện các hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học tốt hơn. Song, nhiều người nghĩ rằng, tự chủ ĐH chủ yếu nghiêng về tự chủ tài chính. Do vậy, trường mong muốn sẽ có cơ chế hoạt động giống như ĐH vùng, như: Tự chủ về tài chính, nhân sự,... Ông Toàn nói: "Tự chủ ĐH không nên làm thí điểm mà giao cho các trường tự tự chủ. Bởi học sinh sẽ nghĩ rằng, tăng tự chủ là tăng học phí nên có tình trạng học sinh sẽ sang trường khác học. Trường ĐH Cần Thơ sẽ tăng học phí gấp đôi nhưng có khoản chi phí để hỗ trợ sinh viên khó khăn, nhà nước không phải lo bao cấp". Lãnh đạo Trường ĐH Cần Thơ cũng lo lắng về thành lập Hội đồng trường, Đảng ủy có vai trò chỉ đạo, khi thành lập hội đồng trường lại thêm một bộ phận chỉ đạo nữa, nhà trường sẽ hoạt động ra sao?...

Theo lãnh đạo các trường, khi thực hiện tự chủ ĐH, nhà trường có quyền tăng học phí; trong khi ĐBSCL vốn là vùng thuần nông, điều kiện kinh tế của người dân còn khó khăn nên đó cũng là nguyên nhân khiến trường chưa dám mạnh dạn thực hiện tự chủ. Về điều này, ông Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Nam Cần Thơ, cho rằng: Để tạo điều kiện cho sinh viên học tập, Ngân hàng Chính sách Xã hội sớm giải ngân vốn vay để sinh viên có điều kiện đóng học phí. Mặt khác, UBND TP Cần Thơ tạo điều kiện để trường tư tiếp cận nguồn tài trợ hay hỗ trợ cho các trường như miễn giảm đóng thuế doanh nghiệp…

Tại cuộc họp về vấn đề thực hiện tự chủ ĐH cũng như các hoạt động chung của các trường ĐH phía Nam vào cuối tháng 3-2016 vừa qua, ông Cao Văn Phường, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Mở TP Hồ Chí Minh, cho rằng, tự chủ không chỉ có vấn đề học phí, mà nếu cho tự chủ thì đầu tiên các trường phải có quyền thiết kế chương trình, mục tiêu phù hợp thực tế phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Đồng thời tự chọn nhân sự, chủ động trong vấn đề tài chính... để đảm bảo chất lượng. Đồng tình quan điểm này, theo ông Nguyễn Phong Quang, Phó Trưởng ban Thường trực Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ, tự chủ ĐH phải đi từng bước và nên chọn trường tốt, có chất lượng để thực hiện. Thực tế cho thấy, tự chủ ĐH sẽ giúp trường chủ động liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học… Theo ông Lê Quang Minh, nguyên Phó Giám đốc ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh, tự chủ ĐH có 7 lĩnh vực, trong đó có tài chính. Tự chủ sẽ giúp các trường phát triển. Do đó, tùy vào thế mạnh mỗi trường (có thể chọn 1-2 khoa mạnh nhất) để đầu tư phát triển, nâng cao chất lượng đạt chuẩn quốc tế… Trường ĐH Cần Thơ có Khoa Thủy sản rất mạnh, đạt chuẩn quốc tế. Đồng thời gắn kết các khoa của trường này với khoa của trường khác để phát triển mạnh hơn; tất nhiên cần có "nhạc trưởng" - Chính phủ chỉ đạo, điều phối hoạt động này.

Công bằng mà nói, tự chủ ĐH là con đường tất yếu các trường phải thực hiện để nâng cao chất lượng đào tạo ĐH. Trong Nghị quyết 77 đã nêu rõ, tự chủ ĐH không có nghĩa Nhà nước không đầu tư cho giáo dục ĐH mà là thay đổi phương thức đầu tư. Nếu như trước đây ngân sách cấp theo định mức, chỉ tiêu thì nay các trường ĐH được đặt hàng đào tạo nhân lực các ngành nghề, vùng miền hay thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cụ thể; có học bổng khuyến khích để không làm giảm cơ hội học tập của học sinh có hoàn cảnh khó khăn;… Giáo sư Bùi Văn Ga, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, nhấn mạnh: "Quan trọng vẫn là chất lượng đào tạo của từng trường; trường tự chủ ĐH có thể hỗ trợ sinh viên, thông qua học bổng khuyến học, khuyến tài… Thiết nghĩ các trường, trong đó có Trường ĐHCT nên mạnh dạn tự chủ ĐH".

Bài, ảnh: B.KIÊN