Hạn hán, xâm nhập mặn đã và đang "hoành hành" ở ĐBSCL. Cùng với đó là sự chủ động quyết liệt vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương cùng chung sức, chung lòng với người dân đề ra các giải pháp phòng, chống để giảm đến mức thấp nhất thiệt hại xảy ra do thiên tai. Ban Chỉ đạo Phòng chống thiên tai ban hành Công điện số 32/CĐ-TW ngày 12-10-2015 về tăng cường các biện pháp phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn 2016. Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị số 04/CT-TTg ngày 4-2 chỉ đạo, đôn đốc các địa phương về việc thực hiện các giải pháp cấp bách phòng chống hạn, xâm nhập mặn. Bộ NN&PTNT có chỉ thị về việc thực hiện các giải pháp phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn 2016, đối phó với ảnh hưởng của hiện tượng El Nino; chỉ đạo cơ quan chuyên môn đo đạc, dự báo chuyên ngành về xâm nhập mặn, chất lượng nước trong một số hệ thống thủy lợi liên tỉnh… Đồng thời, tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo về tăng cường các giải pháp phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, dịch chuyển thời vụ… Chính phủ, các bộ ngành trung ương đã tổ chức nhiều đoàn công tác, làm việc cụ thể với các địa phương bị ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn để đẩy mạnh các giải pháp phòng, chống, giúp địa phương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Nhiều kênh, mương ở ĐBSCL đã và đang cạn kiệt nguồn nước, đáy nứt nẻ. Trong ảnh: Một con kênh nội đồng ở huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng.

Có thể nói, tình hình hạn hán, xâm nhập mặn năm 2016 ở ĐBSCL đã được dự báo sớm, từ tháng 10-2015, thông tin bổ sung được cập nhật hằng tuần trong suốt mùa khô. Do được cảnh báo sớm và phạm vi ảnh hưởng rộng nên các tỉnh ven biển ĐBSCL đã chủ động triển khai ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn. Nhiều địa phương, như: Tiền Giang, Long An, Trà Vinh… đã điều chỉnh lịch thời vụ đông xuân 2015-2016 sớm hơn 20-30 ngày so với lịch thời vụ hằng năm; đồng thời khuyến cáo nhân dân sử dụng các giống lúa ngắn ngày, chịu hạn mặn. Thành ủy, tỉnh ủy, UBND các địa phương đã ban hành chỉ thị, xây dựng và triển khai kế hoạch phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trên địa bàn. Nhiều địa phương đã chủ động ứng trước vốn dự phòng để triển khai đắp đập tạm, nạo vét kênh mương, tổ chức bơm chuyền, vận chuyển, lắp đặt các điểm nước công cộng tại các khu vực thiếu nước ngọt… Đồng thời, tổ chức vận hành hợp lý các hệ thống công trình thủy lợi tranh thủ lấy nước, trữ nước ngọt khi triều kém phục vụ sản xuất, dân sinh.

Thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn ở ĐBSCL đang tiếp tục xảy ra. Đã có nhiều lo âu, hoang mang trong một bộ phận người dân về sự "bất lực" của con người trước những khắc nghiệt của những hiểm họa thiên nhiên đem lại… Tuy nhiên, tại Hội nghị "Phòng chống hạn, xâm nhập mặn các tỉnh ĐBSCL" vào trung tuần tháng 2 vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, nhấn mạnh: Cần xem hạn hán, xâm nhập mặn ở ĐBSCL rất nghiêm trọng, có tính chất lịch sử để có biện pháp phòng, chống kịp thời, mạnh mẽ, giảm thiểu thiệt hại nhưng đồng thời phải phù hợp và có lộ trình, bước đi dài hạn. Đặc biệt, phải bình tĩnh xử lý vấn đề một cách bài bản, kịp thời; chủ động dự báo và làm tốt công tác thông tin, truyền thông cho nhân dân trên cơ sở đặt vấn đề nghiêm trọng tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn hiện nay nhưng không gây náo động, gây hoang mang.

Hạn hán và xâm nhập mặn ở ĐBSCL là vấn đề không mới. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của El Nino mạnh và kéo dài nhất trong lịch sử, năm 2015 mùa mưa ở ĐBSCL kết thúc sớm, tổng lượng mưa thiếu hụt nhiều so với trung bình nhiều năm. Ngoài ra, do có sự chi phối của các hồ chứa nước ở thượng lưu nên những tháng đầu năm 2016, lượng dòng chảy trên sông Cửu Long giảm mạnh. ĐBSCL chịu ảnh hưởng của đợt xâm nhập mặn nghiêm trọng nhất từ trước tới nay. Theo nhiều nhà khoa học, hạn hán, xâm nhập mặn bó hẹp sự phát triển của ngành này nhưng đồng thời cũng là cơ hội cho ngành, cây trồng vật nuôi khác phát triển (cá, tôm…). Ví dụ như mô hình tôm – lúa ở Sóc Trăng, Kiên Giang... đã và đang cho những kết quả ưu việt trong điều kiện thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu, nước biển dâng…

Lịch sử khai phá vùng châu thổ Cửu Long rộng lớn cho thấy, các thế hệ người Việt Nam đã bỏ công sức và trí tuệ để biến một vùng đầm lầy hoang vu, phèn mặn thành đồng bằng trù phú. Hiểu tính khắc nghiệt, cảm nhận những thiệt hại để từ đó tiếp tục dồn sức và trí tuệ để có những giải pháp sống chung, thích ứng với hạn, xâm nhập mặn là cách cư dân ĐBSCL đã và đang làm hơn là hoang mang, lo lắng!

Bài, ảnh: T.ĐẠT