Với tốc độ xây dựng pháp luật, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, năm 2025 trở thành dấu mốc đáng chú ý trong “dòng chảy” pháp luật kinh doanh của Việt Nam.

Ảnh đồ họa: MINH DŨNG

Tuy nhiên, điều cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi không chỉ thêm nhiều luật, giảm thêm nhiều thủ tục mà là cần một môi trường pháp lý ổn định, thống nhất và dễ dự báo để yên tâm sản xuất, kinh doanh, tạo nền tảng vững chắc cho các kế hoạch đầu tư dài hạn.

Đầu tháng 3 vừa qua, Công ty Trách nhiệm hữu hạn sản xuất may mặc Nam Linh tại tỉnh Thanh Hóa kịp mở rộng nhà xưởng trước mùa cao điểm đơn hàng, nhờ một thủ tục đầu tư được hoàn tất sớm hơn dự tính. Theo ông Lê Linh, Giám đốc công ty, chỉ vài tuần được rút ngắn trong xử lý hồ sơ đã giúp dây chuyền sản xuất có thể vận hành sớm, đơn hàng không lỡ hẹn, chi phí phát sinh giảm đáng kể.

Bức tranh thể chế đang có nhiều chuyển động tích cực. Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố mới đây cho biết, chỉ trong ba kỳ họp năm 2025, Quốc hội thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần ba lần năm 2024 và hơn năm lần mức trung bình giai đoạn trước.

Tính chung hai năm 2024-2025, có 120 đạo luật được Quốc hội ban hành, vượt tổng số luật của tám năm trước đó cộng lại. Những con số này cho thấy quyết tâm lớn trong hoàn thiện khung khổ pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Theo Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn, đây là sự bứt phá lớn trong hoạt động xây dựng pháp luật, khi nhiều điểm nghẽn về đất đai, đầu tư, quy hoạch, nhà ở, thuế được đưa vào chương trình xử lý với cường độ cao.

Tốc độ soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể, từ khoảng 12 tháng theo quy trình cũ xuống còn khoảng bốn tháng; thời gian soạn thảo trung bình của nhiều luật khởi động trong năm 2025 là 126 ngày. Đáng chú ý, nhiều đạo luật được thiết kế theo hướng quy định khung, mang tính nguyên tắc, giao Chính phủ, bộ, ngành cụ thể hóa ở cấp dưới luật. Cách tiếp cận này giúp chính sách linh hoạt hơn trước biến động nhanh của nền kinh tế và các mô hình kinh doanh mới, đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý đủ rõ để doanh nghiệp yên tâm đầu tư nhưng không bó hẹp sáng tạo.

Cùng với đó, cơ chế đặc biệt xử lý vướng mắc pháp luật đã tạo thêm kênh phản ứng nhanh: Trong 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp được rà soát, khoảng 38%, tương đương 787 phản ánh được xác định là vướng mắc thật sự cần tháo gỡ; số còn lại được giải thích, phản hồi công khai trên các cổng thông tin điện tử.

Bên cạnh đó, thời gian qua Chính phủ cũng nỗ lực cắt giảm, đơn giản hóa 3.085 quy định kinh doanh, góp phần tiết kiệm hơn 29.300 ngày làm thủ tục hành chính. Chỉ trong tám tháng, 15 nghị quyết được Chính phủ ban hành nhằm tháo gỡ vướng mắc trong các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, đầu tư, thủ tục hành chính, đấu giá đất và nhà ở xã hội. Những chuyển động này cho thấy tư duy xây dựng pháp luật đang chuyển rõ hơn từ quản lý nặng về kiểm soát sang kiến tạo phát triển; từ xử lý sự vụ sang tháo gỡ điểm nghẽn; từ thủ tục giấy tờ sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Khảo sát của VCCI cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi có 89,69% số doanh nghiệp đánh giá thủ tục trực tuyến dễ thực hiện; 89,34% cho rằng giúp tiết kiệm thời gian; 91,18% nhận định tiết kiệm chi phí hơn phương thức truyền thống. Hơn 80% số doanh nghiệp không còn phải đi lại nhiều lần hoặc liên hệ nhiều cơ quan để giải quyết cùng một thủ tục.

Với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cải cách thể chế được cảm nhận rõ nhất qua giảm bớt giấy tờ, xử lý hồ sơ nhanh hơn, giảm số lần đi lại. Những thay đổi tưởng nhỏ ấy lại có ý nghĩa lớn, bởi thời gian chính là chi phí với doanh nghiệp.

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng đánh giá, dù đạt nhiều kết quả tích cực, song dư địa cải cách vẫn còn rất lớn. Thủ tục trực tuyến dù đã phát triển nhanh nhưng việc liên thông dữ liệu ở nhiều nơi vẫn chưa hoàn thiện. Doanh nghiệp có lúc vẫn phải nộp song song bản giấy và bản điện tử hoặc phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Vì vậy, để doanh nghiệp thật sự được hưởng lợi, mỗi quy định mới phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện và không tạo thêm các tầng nấc xin phép.

Cùng với đó, cải cách thể chế phải được coi là quá trình lâu dài, đi vào thực chất. Trong đó, cần tập trung giảm mạnh chi phí tuân thủ, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng tính ổn định, khả thi và dự báo của chính sách, đồng thời bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng pháp luật. Chỉ khi thể chế thật sự đóng vai trò kiến tạo, dòng chảy pháp luật kinh doanh mới không chỉ tháo gỡ rào cản trước mắt mà còn tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, an toàn, cạnh tranh lành mạnh hơn và động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Minh Dũng (Báo Nhân dân)